نمایشگاه مطبوعات؛ ویترین رسانه‌ای کشور

به بهانه برگزاری بیست و دومین دوره نمایشگاه مطبوعات با چند نفر از پیشکسوتان و حرفه‌ای‌های مطبوعات درباره این جشنواره گفت‌وگو داشته‌ایم.

لزوم حذف فاصله میان رسانه‌ها با مردم

دکتر محمدمهدی فرقانی، استاد ارتباطات و روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبایی گفت: نمایشگاه مطبوعات همان‌طور که از اسمش برمی‌آید، در وهله اول یک «نمایشگاه» است؛ یعنی محل و مکانی است برای نمایش و حضور رسانه‌ها و مطبوعات و خیلی نباید به دنبال کارکرد معجزه‌آمیز دیگری در آن باشیم. نمایشگاه در همان حد که بتواند فرهنگ‌سازی کند و در جامعه و افکار عمومی نسبت به رسانه‌ها شناخت ایجاد کند، خوب است؛ به خصوص برای قشر جوان که این روزها از رسانه‌های رسمی کشور دور شده و در عوض در فضاهای مجازی محبوس شده، ایجاد نمایشگاهی برای مطبوعات فرصتی شایسته است. شاید نمایشگاه بهانه‌ای شود تا این مانع و حصار ایجاد شده بین رسانه‌ها و جوانان شکسته شود و آنها را دوباره با این فضا آشنا و روبه‌رو سازد؛ محلی برای تعامل و گفت‌وگو با مردم و گروه‌های مختلف اجتماعی باشد، شناخت متقابل ایجاد کند، روزنامه‌نگاران از مطالبات و نیازهای مردم آگاه شوند و هم مردم محدودیت‌ها و موانعی را که روزنامه‌نگاران دارند بیشتر بشناسند. این قضیه سبب ایجاد تفاهم بیشتر شده و فاصله ایجاد شده میان مردم و رسانه‌ها را کم‌رنگ‌تر از قبل می‌سازد.

این پیشکسوت عرصه قلم ادامه داد: باید یادمان باشد که مشکل اصلی و اساسی ما با نمایشگاه حل نمی‌شود. لازم است که روزنامه‌نگاری در ایران در چارچوب قانون تعریف و در همین حوزه پیگیری شود. دیگر مسائلی چون استقلال حرفه‌ای و امنیت شغلی روزنامه‌نگاران هم باید تضمین شوند.

دکتر فرقانی برای حل این مشکل معتقد است: باید حقوق روزنامه‌نگاران را در چارچوب قانون تعریف کنیم و در عین حال مسئولیت‌های متقابل افراد و نهادها را نسبت به آن تعریف کنیم و زیرساخت‌هایی در این زمینه صورت بگیرد. البته فرهنگ‌سازی هم لازم است؛ به خصوص نخبگان سیاسی کشور باید رسانه‌ها را به عنوان مخلی برای نظم و آرامش خود ندانند، بلکه این قضیه را در نظر داشته باشند که حضور مطبوعات برای تضمین سلامت جامعه لازم و ضروری و وجود آن حیاتی است. در این صورت می‌توانیم بگوییم که به کارکردهای رسانه‌ها بیشتر نزدیک شده‌ایم.

مهربانی با رسانه‌ها

فریدون صدیقی، روزنامه‌نگار پیشکسوت و مدرس روزنامه‌نگاری اعتقاد دارد که برگزاری نمایشگاه مطبوعات فرصت مغتنمی است تا اهالی این حرفه و مخاطبانشان از نزدیک با هم دیدار داشته باشند.

وی نمایشگاه مطبوعات را دورهمی خانواده بزرگ مطبوعات کشور توصیف کرد و گفت: شاید برگزاری نمایشگاه بلافاصله بر افزایش تیراژ نشریات و مخاطبان تاثیر نداشته باشد، اما در ارتباط بیشتر مردم و مطبوعات موثر است. این نمایشگاه فرصتی است برای تعامل، مراوده و پرسش و پاسخ برای رسیدن به رهیافتی تازه‌تر و امید به دستیابی مخاطبان بیشتر برای نشریات کشور.

این مدرس روزنامه‌نگاری دومین حسن برگزاری نمایشگاه را تعامل با مخاطبان دانست و در این باره تصریح کرد: در طول برگزاری نمایشگاه فرصتی حاصل می‌شود تا هم مخاطبان جدی مطبوعات و هم آنها که از هر نمایشگاهی به صورت تفننی و تفریحی بازدید می‌کنند، درباره نشریات کشور تامل و تعامل داشته باشند و این روند به موقعیت تازه برای مطبوعات منجر می‌شود.

به اعتقاد صدیقی، این اتفاقات در بیست و دومین نمایشگاه مطبوعات نیز رخ داد و برگزاری آن برای مطبوعات کشور فرصتی معتنم بود.

وی در این باره توضیح داد: هر کیوسک مطبوعاتی نوعی نمایشگاه است، اما نمایشگاه مطبوعات فرصت تعامل و گفت‌وگو را فراهم می‌کند که درباره تیراژ نشریات، مخاطبان و سیاست‌های این عرصه گفت‌وگپ شود. نمایشگاه به مدیران و تصمیم‌گیران کلان حوزه رسانه یادآوری می‌کند که باید با رسانه‌ها مهربان بود تا هر رسانه بتواند به سهم خود پاسخگوی نیاز مخاطبانشان باشد و فاصله بین مردم مطبوعات کاهش پیدا کند.

در جست‌وجوی دستاوردها

علی‌اکبر قاضی‌زاده، پژوهشگر حوزه رسانه و ارتباطات از موافقان برگزاری نمایشگاه مطبوعات است.

این اســـتاد روزنامه‌نگاری معتقد است: برگزاری نمایشگاه اتفاق بدی نیست. مردم می‌آیند و روزنامه‌نگاران را از نزدیک می‌بینند. این چه اشکالی دارد؟ در واقع نمایشگاه در حکم فرصتی برای آشنایی دو سویه میان اصحاب رسانه با مردم و همچنین مسئولان است و وجود این اتفاق فی نفسه بد نیست. با این وجود در سال‌های اخیر عادتی اذیت‌کننده رواج پیدا کرده؛ این‌که خبرنگار در طول نمایشگاه مدام به دنبال چهره‌ها و افراد بدود و به دنبال کشاندن آنها به غرفه‌اش باشد. این حرکت زیبایی نیست، به دور از شان روزنامه‌نگاری است و تقصیر خود خبرنگار هم نیست.

قاضی زاده ادامه داد: ما اکنون در کشور تعداد زیادی روزنامه و هزاران عنوان نشریه داریم و اینها حق دارند که در طول سال برای هفته‌ای هم که شده دور هم جمع بشوند و نمایشگاه به فرصتی برای دیدار دوباره‌شان تبدیل بشود. البته باز این سوال ایجاد می‌شود که استفاده نمایشگاه قرار است در نهایت چه باشد و چه دستاوردی از آن به دست بیاید که این را هم دیگر خود خبرنگاران باید بگویند.

این روزنامه‌نگار مدرس در عوض ارائه پیشنهاد برای دوره‌های بعدی نمایشگاه گفت: نمایشگاه برای 21 دوره است که با این شیوه اداره شده و تاکنون هم که موفق بوده است. با این حال به نظرم می‌شود هزینه‌ها و ولخرجی‌ها را کم کرد، از تزئینات بیهوده کاست. مشکل اصلی و کنونی روزنامه‌نگاران تیراژهای حقیرانه و فقیرانه مطبوعات است و لازم است برای دوره‌های بعد نشست‌هایی صورت بگیرد و در خصوص این قضیه هم‌فکری شود.

اتفاقی میمون

دکتر وحید عقیلی، برگزاری نمایشگاه مطبوعات را فی‌نفسه بسیار عالی و قابل توجه می‌داند و البته بر این عقیده است که نمی‌توان از نمایشگاه مطبوعات برای حل مشکلات روزنامه‌نگاری انتظار معجزه داشت.

وی در این‌باره توضیح داد: مخاطبان نشریات در طول سال، فرصت دارند روزنامه یا نشریه مورد نظرشان را انتخاب کنند و اطلاعات و اخبار را از روزنامه، خبرگزاری، پایگاه خبری یا نشریه مورد نظرشان به دست آورد. در طول نمایشگاه این افراد می‌توانند با مسئولان، سردبیران، دبیران و خبرنگاران رسانه‌هایی که در طول سال از آنها استفاده کرده‌اند، آشنا شوند. از سوی دیگری اهالی مطبوعات که کمتر پیش می‌آید با همکارانشان دیدار داشته باشند، می‌توانند در نبود انجمن صنفی و اتحادیه‌های صنفی در نمایشگاه با همکارانشان تعامل و تبادل نظر کنند.

این روزنامه‌نگار پیشکسوت تاکید کرد که نمایشگاه قرار نیست تیراژ مطبوعات را بالا ببرد و هر قدر هم خوب و درست برگزار شود، بر‌تعدد و تکثر و تنوع رسانه‌های مکتوب تاثیری ندارد. وی در این‌باره گفت: نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که برگزاری نمایشگاه کیفیت تولید محتوا و حرفه‌گرایی رسانه‌ای را بالا ببرد، چون این توقعات زمینه‌های دیگری دارد. دکتر عقیلی معتقد است؛ نتایجی چون بالابردن کیفیت نشریات، ارتقای میزان تولید محتوا، تعدد، تکثر و حرفه‌گرایی به کمک اساس‌نامه‌ حرفه‌ای، اخلاق حرفه‌ای یا برگزاری دوره‌های آموزشی و مواردی از این قبیل به دست می‌آید، نه برگزاری نمایشگاه.

از نگاه این مدرس روزنامه‌نگاری، برگزاری نمایشگاه اتفاقی میمون است و امکانی به دست می‌دهد که سالی یک بار بهترین‌های مطبوعات معرفی و تقدیر شوند.

آذر مهاجر - زهرا غفاری

رادیو و تلویزیون