تکلیف شوهر به ثبت ازدواج و طلاق

ولادت، وفات، ازدواج، طلاق، فسخ نکاح و رجوع از طلاق، شش واقعه‌ای هستند که در زندگی هر فردی ممکن است رخ دهد و این وقایع حیاتی باید در اسناد هویتی و اسناد رسمی ثبت و ضبط شود. درخصوص ولادت، پدر و مادر باید برای فرزندانشان شناسنامه بگیرند، هنگام فوت هم تا شناسنامه ابطال نشود، اجازه دفن صادر نمی‌شود. اما درخصوص ازدواج و طلاق، خود فرد زنده و حاضر است و باید تکالیف قانونی برای ثبت این وقایع را انجام دهد.

ثبت ازدواج دائم و موقت

برای ثبت ازدواج، بین ازدواج دائم و موقت، تفاوت وجود دارد. ثبت ازدواج دائم در هر صورتی اجباری است و بی‌برو برگرد، باید ازدواج دائم را ثبت کرد، اما الزامی برای ثبت ازدواج موقت وجود ندارد و ازدواج موقت همین که با صیغه صحیح (فارسی یا عربی) با رعایت قید مهلت و مهریه قرائت شود، عقد جاری شده و نیازی به ثبت آن وجود ندارد.

البته این تجویز قانونگذار تا جایی است که زن در نتیجه ازدواج موقت، باردار نشود و در صورتی‌که در مدت ازدواج موقت، زن از شوهر باردار شود، قانونگذار به‌منظور حفظ و تقویت حقوق مادر و فرزند، مرد را مکلف به ثبت ازدواج موقت کرده تا فرزند حاصل از این ازدواج، در آینده بتواند حقوق خود را پیگیری کند. همچنین اگر زن یا شوهر در ضمن عقد، ثبت آن را شرط کنند یا هر دو بر آن توافق کنند، در این صورت، ثبت نکاح موقت بازهم ضروری است.

چگونگی ثبت ازدواج دائم

مشخصات طرفین و شرایط مندرج در عقد نکاح، باید در سند رسمی ازدواج که به سند نکاحیه معروف است، به دقت ثبت شود. بعد از ثبت این موارد، علاوه بر زن و شوهر که ذیل صفحات و شروط را باید امضا کنند، شخصی که صیغه عقد را جاری کرده(عاقد) و سه شاهد و دو معرف هم باید سند نکاحیه را امضا کنند. اگر زن و مرد، با سواد باشند که خودشان شرایط نوشته شده در عقدنامه را مطالعه و سپس امضا می‌کنند، اما اگر هرکدام از طرفین بی‌سواد باشند، یک نفر از معتمدین آنها باید مطالب را برای آنها بخواند و سپس فرد با اطلاع از شرایط نوشته شده، ذیل مطالب را انگشت بزند.

درخصوص افراد ناشنوا و نابینا هم باید یک نفر معتمد که بتواند مطالب را به شخص، تفهیم کند در کنار او حضور داشته باشد و پس از اطلاع آنها از مفاد عقدنامه، از آنها بخواهد که ذیل صفحات را امضا کنند؛ در این موارد سردفتر ازدواج باید مراتب درخصوص تفهیم موضوع به طرفین را به نحو مقتضی در سند قید کند.

چه مواردی غیر از ازدواج باید ثبت شود؟

جدا از نکاح دائم در همه موارد و نکاح موقت در موارد گفته شده، مواردی که به اتمام زوجیت منجر می‌شود هم باید ثبت شود و بنابراین ثبت فسخ نکاح، طلاق و رجوع از طلاق هم اجباری است. درخصوص فسخ نکاح و طلاق، طرفین باید با گواهی دادگاه درخصوص فسخ نکاح یا عدم امکان سازش به دفتر رسمی طلاق مراجعه کرده و با معرفی دو شاهد، مراتب طلاق را در دفترخانه ثبت کنند. اگر طلاق از نوع رجعی باشد، پس از جاری شدن صیغه طلاق توسط سردفتر و گواهی شهود، ثبت نهایی طلاق، منوط به گذشتن مدت عده طلاق و عدم رجوع زن و شوهر به یکدیگر خواهد بود. اگر در مدت عده زن و شوهر به یکدیگر رجوع کنند، در این صورت، رجوع از طلاق باید ثبت شود.

مجازات عدم ثبت نکاح و طلاق

قانون به طور مشخص، زوج یا همان شوهر را مسئول ثبت موارد گفته شده می‌داند و پیگیری این موضوع را از وی خواسته است و بنابراین، درخصوص ثبت این موارد تکلیفی به عهده زن نیست. در صورتی‌که مرد، از ثبت موارد گفته شده امتناع کند، طبق قانون حمایت از خانواده، علاوه بر این‌که الزام به ثبت این موارد می‌شود، به جزای نقدی درجه 5 (بیش از80 میلیون ریال) یا حبس تعزیری درجه 7 (از 91 روز تا 6 ماه) محکوم می‌شود.

شاهرخ صالحی کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی