زبان لری؛ کوله‌باری از تاریخ و فرهنگ

تاریخچه این زبان را به دوران «مادها» نسبت می‌دهند. استان‌های لرستان، همدان، ایلام، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان و فارس، استان‌هایی هستند که در آنها زبان لری رواج بیشتری دارد، به گونه‌ای که در برخی از این استان‌ها، لری به عنوان زبان رایج مردم منطقه شناخته می‌شود. لری، زبانی است که دایره واژگان مشترک زیادی با زبان‌های فارسی، کردی و لکی دارد، اما به دلیل ساختار و قواعد دستوری منحصر به فرد، لری در قالب یک زبان جای می‌گیرد، نه صرفا یک گویش یا یک لهجه.

خود زبان لری هم به چندین شاخه تقسیم می‌شود و با توجه به نقاط مختلف کشور، لری را با لهجه‌های متفاوتی صحبت می‌کنند. گویش‌های شمالی لری، لری بختیاری و گویش‌های جنوبی لری، سه گویش عمده زبان لری به حساب می‌آید. به دلیل همین تفاوت در گویش‌های زبان لری است که مثلا بین گویش لری رایج در شهر نهاوند با شهر خرم‌آباد کمی تفاوت وجود دارد یا مثلا بین گویش لری بختیاری با گویش لری رایج در شهر بروجرد هم تفاوت محسوسی دیده می‌شود.

این تفاوت لهجه‌ها در زبان لری، گاه به حدی زیاد است که احتمال دارد مثلا یک لر ساکن ملایر، نتواند لری رایج در شهرستان ممسنی را کاملا متوجه شود. به همین علت هم کلمات لری که در ادامه آنها را توضیح داده‌ایم، ممکن است در جای جای کشور به اشکال دیگری ادا شود.

گُرمی: جوراب

رولَه: عزیزم

هِرِنگ: عزیز دل

کلِک: انگشت

کشِت: ساکت شو

قِلا: حیاط

تَش: آتش

دا: مادر

بِرار: برادر

گَپ: بزرگ

پِت: دماغ

بِرم: ابرو

شَکت: خسته

قُرواق: قورباغه

شیرار: برادر شوهر

شومی: هندوانه

شو کورَه: خفاش

مِل: گردن

سی سِرک: سوسک

موسَل: شکمو

لیوَه: دیوانه

مِرَه: شوهر

بُو روم حونَه: بیا بریم خونه

کر: پسر

زالِنَه: قفل و زنجیر شده

شِت: گیج

حِسیرَه: مادر شوهر

امین جلالوند/ جام‌جم