اغواگری به سبک بی‌بی‌سی

ظاهرا بی‌بی‌سی ادعا دارد تمرکز بر عینیت و بی‌طرفی از اصول و مبانی تولید خبر در خبرگزاری بی‌بی‌سی به طور عام و بخش فارسی آن به طور خاص است. در کنار این اصل، توجه به کیفیت اخبار و تکرار متواتر آن برای رسوب در ذهن مخاطب، گزینش نیروها با معیارهای منطبق با اهداف بی‌بی‌سی و دارای سوابق سیاسی و اعزام آنها در سراسر جهان، تمرکز بر خبر و تحلیل و تفسیر به طور توامان، تاکید بر مدیریت پوشش اخبار به جای مدیریت انتشار صرف اخبار و استفاده از رنگ‌ها و المان‌های بصری برای همراهی مخاطب و ارتباط غیررسمی با او برای نگهداشت بینندگان و پیشگیری از ریزش مخاطب در شرایط رقابتی و... از مهم‌ترین تاکتیک‌های این بنگاه خبری بویژه در بخش فارسی است، اما بی‌بی‌سی که این روزها خود را کعبه آمال بسیاری از فعالان سیاسی و رسانه‌ای می‌داند و صحت گزارش‌ها و اخبار بی‌بی‌سی از منظر برخی غیرقابل خدشه است، در پشت پرده قرمز رنگ خود، به القای مفاهیم و تاکتیک‌هایی می‌پردازد که تشخیص آن تنها بر عهده مخاطب فعال و دارای سواد رسانه‌ای است.

اول؛ ایجاد چالش (Conflict) برای کانونی کردن رویداد، بی‌بی‌سی این امر را به عنوان دیپلماسی رسانه‌ای خود در امتداد سیاست خارجی دولت انگلیس دنبال می‌کند.

دوم؛ استفاده از شبه استدلال برای جلب اعتماد مخاطب؛ مصاحبه‌کنندگان و گزارشگران بی‌بی‌سی موظفند در طرح سوال و چینش اطلاعات، خود را مستقل نشان دهند و حتی با طرح سوالات مغایر با اهداف بنگاه، سوگیری‌شان را کتمان کنند ولی در پایان‌بندی مطالب، اغراض خود را دنبال می‌کنند.

سوم؛ انحراف ذهن مخاطب (shift attention)، بی‌بی‌سی فارسی تاکنون تلاش کرده گاه رویدادهای اصلی را فرعی نشان دهد و گاهی حوادث فرعی را برجسته کند که معمولا در مورد جمهوری اسلامی ایران از منظر این شبکه، توجه به حقوق بشر و دموکراسی و خبرهای مربوط به این حوزه از اولویت ذاتی برخوردار است. این در حالیست که چنین اولویتی معمولا در اخبار داخلی بریتانیا و اروپا دیده نمی‌شود.

چهارم؛ همسویی با ملت‌ها و فاصله از دولت‌ها، بی‌بی‌سی تمایل زیادی دارد که خودرا نماینده ملت‌ها و مدافع آنان نشان دهد، این تاکتیک البته تنها در مورد کشورهایی به کار می‌رود که دولت آن در معارضه با غرب بسر می‌برد، در حالی که در کشورهایی مانند عربستان، قطر، ترکیه و... چنین مشی‌ای مشاهده نمی‌شود.

پنجم؛ شکستن خطوط قرمز نظام‌های سیاسی است، بی‌بی‌سی بویژه در بخش‌های فارسی و عربی و آسیای شرقی، به دلیل دوری از مرزهای جغرافیایی خودرا محق می‌داند که در تولید و انتشار اخبار خطوط قرمز امنیتی کشورها و نظام‌های سیاسی را بشکند تا به این وسیله به وجاهت و اعتبار خبری برسد، این در حالی است که رسانه‌های محلی به دلیل حضوردر حیطه حاکمیتی، از این امر خودداری می‌کنند. بنابراین مخاطب تصور می‌کند بی‌بی‌سی معدن ناگفته‌ها درباره کشورهاست. این سیاست در حالی دنبال می‌شود که این خبرگزاری در حوزه بریتانیا بیشترین چارچوب را داراست و نتوانسته به عنوان رسانه‌ای آزاد در میان ملت انگلیسی زبان شناخته شود. به مدد همین تاکتیک و با شعار تکثرگرایی و آزادی بیان، بی‌بی‌سی به تولید مستندها و گزارش‌هایی می‌پردازد که تصویری نامطلوب از قهرمانان ملی کشورها که معارض تاریخی انگلستان بوده‌اند ارائه می‌کند.

چنین رسالتی برای این بنگاه خبری باعث شده بودجه آن به بیش از 20 میلیون پوند افزایش یابد، چرا که دولت انگلیس دریافته می‌تواند سیاست‌های استعماری خود را به‌وسیله ماموران نامحسوس بی‌بی‌سی تحقق ببخشد.

کتایون مصری/ روزنامه‌نگار