ساختارشکنی محتوایی سریال‌های رمضانی

مجموعه‌های رمضانی رسانه ملی تا پیش از این به لحاظ محتوایی عمدتا حول و حوش دو محور در رفت و آمد بودند؛ مسائل ماورایی و فوق‌بشری و طنز و کمدی. در سال‌های البته کمی دورتر و پس از توفیق سریال «او یک فرشته بود» میدان به دست مجموعه‌هایی که به مقولات ماوراءالطبیعه از جمله دوزخ، چشم برزخی، حلول شیطان در قالب جسم و... مسائلی از این دست می‌پرداختند، افتاد و به سیاق معمول، آن‌قدر در این میدان یکه‌تازی کردند تا به تکرار رسیدند و از چشم و دل مخاطب افتادند، اساسی.

مقوله طنز هم یکی دیگر از موضوعات محوری بوده و البته همچنان هست (هر چند نه به قوت سابق) که سوژه‌ها و داستان‌های سریال‌های تلویزیونی ویژه ماه مبارک رمضان بر اساس آن شکل گرفته و قوام یافته و به روی آنتن رفته است.

گزافه نیست این ادعا که اصولا در چند سال اخیر، همه بار تلویزیون در ماه خدا بر دوش چنین مجموعه‌هایی بوده که بیش و کم سنگینی هم ‌کرده است.

در سال 95 اما به نظر می‌رسد ساز دیگری کوک شده و مسئولان و دست‌اندرکاران رسانه ملی، قرار را بر ساختارشکنی و متفاوت بودن، گذاشته‌اند. هر دو سریال رمضان 95، برادر و پادری، مقوله اتفاقا مهم کسب رزق و روزی حلال و در نگاه جامع‌تر، مبحث اقتصاد را دستمایه و سرلوحه کار خود قرار داده‌اند.

سریال برادر که به شکل مستقیم و صریح به مقولاتی همچون قاچاق کالاهای اساسی، رباخواری و کسب درآمد شبهه‌ناک می‌پردازد و پادری هم به رغم ظاهر و شمایل طنزش و طراحی و چیدمان اتفاقات غالبا کمدی در بستر داستان خود، اما در اصل، خانواده‌ای را بازنمایی می‌کند که مرد خانه برای کسب روزی حلال از هیچ کوشش و تلاشی دریغ نمی‌ورزد و خود را به آب و آتش می‌زند تا لقمه‌ای نان طیب و طاهر بر سر سفره‌ اهل و عیالش بگذارد.

بی‌تردید اقتصاد و تامین معیشت، دغدغه امروز بسیاری از خانواده‌های ایرانی است و هستند سرپرست خانوارهایی اتفاقا پرشمار که غم نان دارند و مستاصل در تامین هزینه‌های یومیه.

چنین افرادی که بخش عمده‌ای از مخاطبان رسانه ملی را تشکیل می‌دهند، توقع و انتظار دارند که پاره‌ای از دغدغه‌‌ها و مشکلات خود را در مجموعه‌های نمایشی در حال پخش از تلویزیون ببینند و رصد کنند. قرار نیست تلویزیون به مثابه یک ویترین خوش آب و رنگ از جامعه پنداشته شده و همه چیز در آن گل و بلبل و سبز و خرم باشد. نارسایی‌های اقتصادی و تبعات برآمده از آن که گاه به گاه خبری و رسانه‌ای می‌شود، دغدغه بخش عمده‌ای از مخاطبان تلویزیون است و پرداخت سریال‌های رمضانی امسال به این مباحث را باید به فال‌نیک گرفت و به حساب وقت‌شناسی و سیر در زمان حال مرکز امور نمایشی سیما گذاشت.

قهرمانان هر دو سریال رمضانی تلویزیون که اتفاقا خاستگاه‌های متفاوت دارند و در دو طیف متفاوت و بالا و پایین جامعه به لحاظ طبقاتی می‌ایستند، هر یک به نوبه خود و براساس مقتضیات، به نوعی دغدغه کسب روزی حلال را دارند.

محسن محمدی - رادیو و تلویزیون