کاوشگر جدید سیاره سرخ

نقطه کوچک و سرخ رنگی که در آسمان شب زمین دیده می شود، قرنهاست که توجه همه ما را به خود جلب کرده است. مریخ سیاره همسایه ما شایداز آشناترین سیارات برای همه مردم باشد؛ از دوران کهن و جهان اساطیری گرفته تا زمان جدید

کد خبر: ۸۸۸۵۱

که کاروانی از کاوشگرهای زمینی عازم این سیاره شدند تا پرده از اسرار آن بردارند این سیاره حتی قلب هالیوود و صنعت سینمای مدرن را نیز تسخیر کرده است و دهها فیلم با موضوع حمله فرازمینی ها به زمین ساخته شده و در هر حال اجازه نداده است تا این موضوع از ذهن علاقه مندان خارج شود، هر از چندگاهی خبر کشف هیجان انگیز در مریخ همه را بار دیگر متوجه این سیاره می کند و این بار هم نوبت مدارگرد اکتشافی مریخ است تا کار خود را به عنوان سربازی جدید برای شناسایی اسرار این سرزمین سرخ آغاز کند.
تاکنون بیش از 30ماموریت است ، مختلف به مقصد این سیاره انجام شده که تنها کمتر از یک سوم آنها موفقیت آمیز بوده است و همین نشانه ای از دشواری طراحی و اعزام این چنین ماموریت هایی دارد.
این شکستها بارها دامنگیر سازمان فضایی امریکا (ناسا) هم شده بود. اگر چه طرحهای پیشگامانه ای چون مارینز و پت فایندر (رهیاب) توسط این سازمان اجرا شد، اما هر یک از این ماموریت ها به طور مستقل برنامه ریزی و اجرا می شد و همین مشکلات فراوانی ایجاد کرده بود که اوج آن را باید در شکست باورنکردنی 2ماموریت مدارگرد آب و هوایی مریخ و قطب نشین مریخ در سال 2000دید.
پس از آن ناسا تصمیم به تجمیع تمام کاوشهای مریخ در قالب یک برنامه تحقیقاتی گرفت و سرانجام برنامه کاوش مریخ به پیشنهاد فیروز نادری مدیر برجسته علمی ایرانی تصویب و خود او به سمت مدیریت آن منصوب شد. در این دوره بود که کاوشهای مریخ دوران اوج جدیدی را تجربه کرد.
ابتدا اودیسه 2001مریخ در مدار قرار گرفت و پس از آن نوبت به دو کاوشگر روباتیک ناسا رسید تا فصل تازه ای را نه تنها در اکتشافات روباتیک مریخ که در تاریخ اکتشافات فضایی بردارند.
این دو خودروی بزرگ که در حکم زمین شناس های روباتیک وظیفه بررسی ساختار سطحی مریخ و جستجوی شواهد آب را به عهده داشتند تنها برای 3ماه و حداکثر 2هفته پس از آن طراحی شده بودند.
پس از فرودی موفق در دو سوی سیاره سرخ هر یک از آنها توانست به هدف اصلی تحقیقاتی خود در مدت کوتاه دست یابد، در این دوره روح و فرصت توانستند مدارک مستدلی مبنی بر وجود آب مایع در سطح مریخ و در گذشته این سیاره پیدا کنند و معمایی طولانی را حل کردند، اما معجزه این دو ربات کوچک در استقامت غیرمنتظره آنها بود، آنها توانستند به جای 5/3ماه زمینی 5/24ماه زمینی تاکنون بر سطح سیاره سرخ دوام آورند، موفقیت این ماموریت مهمترین عاملی بود که باعث شد فیروز نادری سمت جدیدی را پس از 5سال مدیریت موفق برنامه مریخ به عهده بگیرد و به سمت معاون ارشد آزمایشگاه جت پیشراندر فرمول بندی و برنامه ریزی راهبردی JPL منصوب شود تا دامنه مدیریت او بر کل ماموریت های روباتیک گسترش یابد.
حضور چنین فردی در بالاترین رده های مدیریت علمی جهان تضمینی برای ماموریت های بعدی به شمار می رفت زمانی که هفته گذشته اعلام شد دکتر نادری برای دیداری خانوادگی و کوتاه به ایران سفر خواهد کرد، موجی از هیجان جامعه علمی ایران را در بر گرفت و نهادهای علمی و دانشگاهی خود را برای این دیدار مهم آماده کردند.
اما آنچه در فاصله یک هفته مانده به آغاز این مسافرت آن را ناکام گذاشت ، یکی از آخرین ماموریت های سیاره سرخ باکاوشگر اکتشافی مریخ MRO بود. روز 26 بهمن دکتر نادری با ارسال نامه ای به هماهنگ کننده برنامه هایش در تهران ، بروز مشکلی در ماموریت MRO را عاملی در تاخیر سفرش به ایران دانست و ناجار شد این سفر را به تابستان سال آینده موکول کند، اما آنچه سفر دکتر نادری به کشورش را لغو کرد، مدارگردی است که تنها عضو کاروان اکتشافی امسال سیاره سرخ را تکشیل می دهد.
در حدود 6ماه پیش مدارگردی با نام «مدارگرد اکتشافی مریخ» یا Mars Reconnai ssance arbiter از پایگاه کندی عازم سفری 7ماهه شد تا با استفاده از فرصت مقابله سیاره مریخ خود را به این سیاره برساند.
اکنون این مدارگرد تا لحظه ورود به مدار خود کمتر از یک ماه زمان دارداین ماموریت برای بررسی های سطح سیاره سرخ ، رصد جو و ساختارهای زیر سطح مریخ به کار خواهد رفت تا یافته های ماموریت های قبلی را تکمیل کند و به مساله گذشته مرطوب مریخ و وضعیت آب در آن دوران داده های جدیدی را بیفزاید.
اما با گسترش فناوری و روشهای تکنیکی جدید، امکانات جدیدی هم به این ماموریت اضافه شده است که مهمترین آن را باید دوربین تلسکوپی جدید این مدارگرد داشت.
این دوربین توانایی ثبت عوارضی در حد یک میز کوچک آشپزخانه را از مدار این سیاره دارد و این دقیق ترین نگاه مداری خواهد بود که تاکنون از مریخ تهیه شده است.
این ماموریت برای 24ماه برنامه ریزی شده است و حجم داده هایی که به زمین برمی گردد نسبت به موارد مشابه خود به مراتب بالاتر است ، ضمن این که از حمایت رایانه ای قوی تر و فرستنده ای بسیار بهتر نسبت به ماموریت های قبلی بهره می برد.
زمانی که این فضاپیما در اواخر بهمن امسال به مدار خود نزدیک شد، موتورهای کاهنده فعالیت خود را آغاز می کند و سرعت فضاپیما را برای ورود به مدار اولیه خود آماده می کند.
این فضاپیما که ابعادی حدود 6/13 متر در 50/6 متر در 10متر دارد،بعد از پایان ماموریت علمی اش باز هم برای ماموریت های آینده مفید خواهد بود ، هنگام آغاز فعالیت آنها MRO می تواند با کمک آنتن قوی خود به عنوان رله اطلاعات آنها به زمین مورد استفاده قرار گیرد.
اولین ماموریتی که شاید MRO نقش رسد را برای آن ایفا کند، فونیکس یا ققنوس است که در سال 2008 میلادی در نواحی قطب شمال مریخ فرود خواهد آمد تا داده های ما را از این سیاره افزایش دهد.
تابستان سال آینده شاید در شرایط میزبان دکتر فیروز نادری باشیم که اطلاعات MROپرتو جدیدی بر چهره مه آلود دانسته های ما از مریخ انداخته باشد.