تغییر و تحول بنیادی و گسترده در ابعاد سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی که همراه با خشونت است . مردمی بودن ، خشونت ، تغییر و تحول بنیادی و گسترده و داشتن رهبری ، سازمان و ایدئولوژی.
کد خبر: ۸۷۴۶۳
سازماندهی ، رهبری و ایدئولوژی برای بسیج مردم. این توصیفی است که در وصف واژه انقلاب به کار می رود.ایدئولوژی های انقلابی اصولا خود را به طور مطلق بر حق می دانند و همین تصور به فعالیت انقلابیون یقین و قطعیت می بخشد. نقش رهبری در انقلاب در زمینه بسیج سیاسی معنا می یابد. در چنین زمینه ای رهبران برمسائلی تاکید می کنند که میان گروهها و طبقات گوناگون جامعه مشترک هستند. اهمیت عامل سازمان ، در منازعه انقلابی نیز در زمینه بسیج روشن تر می شود که ازجمله کار ویژه و اصلی آن ، حفظ ارتباط میان رهبران بسیج گر و پیروان است . روی هم رفته ، رهبری ، ایدئولوژی و سازمان عناصر همبسته ای هستند که این همبستگی بویژه در درون مفهوم بسیج سیاسی که از ویژگی های اساسی انقلاب است آشکارتر می شود.
در بررسی تاریخ 2قرن اخیر ایران ، به نظر می رسد سالهای پس از 1300از جهاتی بسیار، حایز اهمیت است . چگونگی نفوذ، حضور و سلطه استعمار و جابه جایی 2امپراتوری استعماری و چگونگی برخورد جریان های فکری مختلف با مسائل سیاسی و فرهنگی و همچنین نقش مردم از زمانهای مختلف و تاثیر حضور آنان در تحولات سیاسی اجتماعی ، برای سیاستگذاران و مدیران کشور بشدت مورد نیاز است . علل و عوامل شکل گیری و چگونگی روند انقلاب اسلامی از دهه 40تاکنون همچنان قابل بررسی است . اگرچه بسیاری سعی کرده اند این انقلاب را در ردیف دیگر انقلاب ها و تحولات معمول دنیا بدانند؛ اما در عمل نظرات آنان با واقعیت ها فاصله زیادی دارد. زیرا نیروی این انقلاب مردمی و اسلامی بدون هیچ گونه مرزبندی طبقاتی و گروهی است و ایدئولوژی آن اسلام است که با نظامهای رایج دنیا سازش ندارد و رهبری آن از سوی یکی از مردان کم نظیر تاریخ با ویژگی های خاص خود بود. دنیا با چنین انقلابی در زمان سلطه 2ابرقدرت شرق و غرب قرابت نداشت .انقلاب ها با معنای فوق بندرت رخ می دهند. در توضیح انقلاب اختلاف دیدگاه ها مشهود است . گاه هدف ارائه تبیینی از این پدیده یعنی توضیح علت و چرایی ایجاد انقلاب و وضعیت انقلابی است ، گاه به توضیح فرآیند شکل گیری و تحول انقلابی توجه می شود که بیشتر به معنای توضیح چگونگی وقوع انقلاب است و بر سازوکارهای مورد استفاده در جریان آن تاکید می شود.
گاه انقلاب از نظر نقشی که در تحولات اجتماعی دارد مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد و پیامدهای آن مورد توجه هستند که در این حالت ، توضیح جنبه غایت شناس و کارکردی می تواند داشته باشد. گاه نیز توجه اصلی معطوف به فهم کنش کنشگران و ارائه تفسیری از آن با اتکا بر مفهوم بندی ها و معانی موردنظر خود کنشگران است . هر یک از این نوع توضیحات می توانند به روشن شدن ابعاد از پدیده انقلاب کمک کنند و در عین حال هیچ یک به تنهایی همه چیز را درباره انقلاب به ما نمی گویند.بی تردید خیزش گسترده مردمی در سالهای (1978-79) 1356-57 که به شکل گیری انقلاب اسلامی و نهایت پیروزی آن و تشکیل جمهوری اسلامی منجر شد، از مهمترین و چشمگیرترین انقلاب های جهان معاصر تلقی می شود. کمتر کسی قبل از شروع ناآرامی های منتهی به انقلاب اسلامی در ایران و حتی تا مدتها پس از آن ، برکناری شاه ، سقوط نظام پادشاهی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی به جای آن و حتی امکان ایجاد تزلزل در جزیره ثبات خاورمیانه را پیش بینی می کرد. از آنجا که انقلاب های آزادی بخش ملی علیه سلطه امپریالیستی شکل می گیرند و رژیم شاه در ایران نیز در طول انقلاب به عنوان رژیم دست نشانده امپریالیسم امریکا مورد اعتراض بود، برخی آن را به عنوان یک حرکت ضدامپریالیستی در گروه انقلاب های آزادی بخش ملی قرار می دهند. اما باوجود صبغه ضدامپریالیستی انقلاب و نیز وابستگی رژیم پهلوی از زمان کودتای 28مرداد (1332اوت 1953) به حمایت ها و کمکهای مستقیم امریکا، از آنجا که اصطلاح انقلاب آزادی بخش به جنبشهایی که علیه سلطه مستقیم خارجی شکل می گیرد اطلاق می شود، کاربرد آن درباره انقلاب ایران ، ممکن است چندان راهگشا نباشد.
دستاوردهای انقلاب
انقلاب اسلامی ایران توانست دستاوردهای عظیمی در داخل و خارج از کشور به دست آورد.انقلاب اسلامی ایران از جنبه سیاسی ، فروپاشی رژیم طاغوت و استقرار نظام جمهوری اسلامی ، فروپاشی نظریه جدایی دین از سیاست ، استقلال ، آزادی و مشارکت سیاسی را در پی داشت .این انقلاب در زمینه فرهنگی نیز دستاوردهایی داشت. از جمله این دستاوردها می توان به استقرار ارزشهای دینی و معنوی ، مبارزه با بی سوادی و افزایش میزان سواد، حاکمیت قانون ، توجه به منزلت واقعی زنان اشاره کرد. از جنبه اقتصادی نیز این انقلاب کاهش وابستگی به نفت و فروش ضابطه مند آن ، کاهش وابستگی به خارج ، خودکفایی و عدالت اجتماعی به دنبال داشت و آن را سرلوحه خود قرار داد. در بعد نظامی هم کاهش خرید تسلیحات نظامی ، خودکفایی و کاهش وابستگی به غرب ، تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کمیته انقلاب اسلامی را به همراه آورد.
در بعد خارجی پیام انقلاب اسلامی به مسلمانان جهان ، اعاده هویت و تشویق به بازگشت به ریشه های اصیل اسلامی بود. انقلاب روحی تازه در کالبد حرکتهای اسلامی جهان دمید و تاثیری عمیق بر کشورهای همسایه ، غرب و آفریقا گذاشت . مصر، الجزیره ، پاکستان ، ترکیه ، سودان ، فلسطین اشغالی ، عراق و فیلیپین تعدادی از سرزمین های اسلامی هستند که شدیدا تحت تاثیر انقلاب اسلامی ایران قرار گرفتند. نگاهی کوتاه به قلب منطقه خاورمیانه نشانگر این واقعیت است که قیام پرخروش مسلمانان فلسطینی ، تنها نیروی تهاجمی علیه سیاست های توسعه طلبانه و ضداسلامی رژیم صهیونیستی در فلسطین اشغالی محسوب می شود. اسلام در کشورهای حوزه آسیای میانه و قفقاز هم پس از 70سال تضعیف و سرکوب دین و مذهب از سوی اتحاد جماهیر شوروی سابق ، تجدید حیات یافت و مردم این کشورها ضمن روی آوردن به اسلام ، توجه خویش را معطوف انقلاب اسلامی کردند. بازگشت به آرمان های والای دینی ، موج اسلامخواهی ، برهم زدن نظام دوقطبی و نظم جهانی ، تحت الشعاع قرار دادن جنگ سرد و ظهور سیاست نه شرقی و نه غربی در جهان را نیز می توان از دستاوردهای غیر قابل کتمان انقلاب اسلامی ایران دانست.
به هر حال به نظر می رسد مهمترین دستاوردی که انقلاب اسلامی ایران در عرصه روابط بین الملل در پی داشت ، ایجاد تفکر نه شرقی و نه غربی بود.تفکری که امام خمینی ره با تکیه برآن بر نفی دو بلوک شرق و غرب تاکید و این انقلاب را با شاخصه اسلامی بودن از دیگر انقلاب ها جدا کرد، در تبیین این نظریه همین بس که جزو اساسی سیاست خارجی کشورمان در زمان دوقطبی بودن جهان بود و هست. این سیاست که برای اولین بار در سطح جهان مطرح می شد، نوید استراتژی جدیدی را می داد که کشوری بر پایه تعالیم اسلامی و در کنار حفظ استقلال خود، روابط خود با دیگر کشورها را براساس یک اصل جدید پایه ریزی و اجرا می کند.