چالش‌های جذب سرمایه‌گذاری خارجی در ایران

سرمایه‌گذاری خارجی راهی برای از میان برداشتن فاصله میان مقادیر موجود و لازم برای رسیدن به هدف‌ها و نیازهای توسعه ملی است.

بر این اساس سرمایه‌گذاری خارجی در صورت تامین ارز نه‌تنها می‌تواند در کوتاه‌مدت کسری حساب جاری تراز پرداخت‌ها را کاهش دهد؛ بلکه در بلندمدت اگر با امکانات نسبی لازم انجام شده باشد، قادر به تولید و صادرات کالا و از میان برداشتن کسری آنها می‌شود.

همچنین یکی از فواید سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) تاثیر توسعه‌ای آن بر منحنی امکانات تولید و موجب اتصال اقتصاد با اقتصاد بین‌المللی است.

آنکتاد؛ کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد عوامل تعیین‌کننده در جذب سرمایه‌گذاری خارجی در کشور میزبان را سه عامل می‌داند:

1ـ چارچوب‌های سیاستی برای سرمایه‌گذاری خارجی (شامل ثبات سیاسی ‌ـ اجتماعی‌ ـ اقتصادی و قوانین و مقررات ورود و تولید و سیاست‌های تجارتی و مالیاتی و...)

2ـ عوامل اقتصادی (شامل اندازه بازار، درآمد سرانه، منابع و دارایی‌ها، نیروی کار ارزان و متخصص، مواد اولیه و منابع، زیرساخت‌های فیزیکی جاده‌ای، راه‌ها، برق، ارتباطات راه‌دور و...)

3ـ کارایی و کارآمدی (شامل تسهیلات کسب و کار، مشوق‌های سرمایه‌گذاری خارجی، ثبات نهادهای قانونگذار، فساد اداری و...)

در این که ایران بازار جذابی برای سرمایه‌گذاری خارجی محسوب می‌شود، شکی نیست. ایران به‌خودی‌خود 80 میلیون مصرف‌کننده با میانگین سنی جوان دارد و در میان بازار حدود 400 میلیون ‌نفری خاورمیانه واقع شده است. همچنین در میان کشورهای منطقه از بالاترین ثبات برخوردار است، اما براساس محاسبات آنکتاد رتبه ایران در ظرفیت جذب سرمایه‌گذاری خارجی 51 و بالاتر از رتبه برزیل، هند و ترکیه قرار دارد، اما متاسفانه در عملکرد جذب سرمایه خارجی در رتبه 110 قرار گرفته است.

به نظر می‌رسد چنین شکافی میان ظرفیت و عملکرد ایران، قائل به ضعف در عوامل تعیین‌کننده جذب سرمایه باشد. برای مثال دو مولفه مقررات و تسهیلات پولی‌ ـ بانکی و دیگری حمل و نقل اهمیت بسیاری در بحث زیر‌ساخت‌های تجاری ـ اقتصادی یک کشور دارند. در وهله نخست برای انتقال پول و مسائل پولی ـ بانکی و انتقال‌ کالا و دستگاه‌های سرمایه‌ای نیازمند تعامل با بانک‌های جهانی و تهیه شبکه‌های حمل و نقلی مجهز و به‌روز و کارآمد با هزینه‌های رقابت‌پذیر هستیم.

همچنین جایگاه ایران در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی همچون رتبه کسب‌وکار، رقابت‌پذیری و رتبه فساد مالی و اداری چندان رضایت‌بخش و جالب توجه نیست. رتبه کسب ‌و کار ایران در بین 189 کشور مورد بررسی بانک جهانی در سال جاری 152 بوده است؛ یعنی اوضاع کسب ‌و کار ایران فقط از 37 کشور دنیا بهتر است و پیش از ایران 151 کشور برای سرمایه‌گذاری دارای اولویت هستند. توجه به این مسائل نشان می‌دهد رفع موانع سرمایه‌گذاری خارجی برای جذب سرمایه‌های ارزی در این راه اهمیتی فوق‌العاده دارد.

الهام حیدری

جام‌جم