کتاب و خانواده ایرانی

اما برخی ترجمه‌ها با مبانی ناروای فرهنگ غربی در هم آمیخته است؛ مبانی‌‌ای که با مفهوم خانواده ایرانی ـ اسلامی سنخیتی ندارد. از آنجا که بیشتر مترجمان این آثار هم شناخت مناسبی از مبانی خانواده ایرانی ـ اسلامی ندارند یا اساسا خود به فرهنگ و نگرش غربی متمایل هستند، به همخوانی محتوای این آثار با مبانی دینی و فرهنگی ما توجه نمی‌کنند و به همین دلیل، این آثار بیش از آن که گره‌ای از کار جوانان یا خانواده‌های ما باز کند، به سنگی جلوی آنها تبدیل می‌شود و به نوعی آسیب‌زاست. ازسوی دیگر، برخی از آثار ترجمه‌ای نگارش قابل فهمی به زبان فارسی ندارند و مترجم نتواسته مفهوم را به زبانی ساده بیان کند. از این‌رو مخاطب با خواندن این آثار دچار سردرگمی می‌شود.

اما دسته سوم کتاب‌هایی که به موضوع ازدواج و خانواده می‌پردازند، شامل آثار شبه‌ترجمه‌ای است. برخی مولفان، نظریات مندرج در کتاب‌های غربی را به‌عنوان ایده‌آل خود انتخاب کرده‌اند و با تلفیق آن با آیات قرآن و روایات به تألیف کتاب پرداخته و آثارشان را به بازار عرضه کرده‌اند. شاید مؤلفان این آثار تصور کنند میان نظریات غربی در باب خانواده و آیات قرآن و روایات قرابت‌هایی یافته‌اند؛ اما بعضا به دلیل تسلط نداشتن بر آیات و روایات، به راه خطا رفته‌اند. ضرر و زیان چنین آثاری حتی از کتاب‌های ترجمه‌ای نیز بیشتر است. در آثار ترجمه‌ای ، تکلیف کتاب مشخص است، زیرا این آثار روشن و آشکارا از فرهنگ غربی می‌گویند، ولی در برخورد با آثار شبه‌ترجمه این تصور غلط به وجود می‌آید که این آثار فرهنگ دینی و اسلامی را ترویج می‌کنند.

تقریبا مشابه همین دسته‌بندی را می‌توان میان مشاوران و روان‌شناسان ما نیز مشاهده کرد. اگر یک مشاور یا روان‌شناس غربی به ایران بیاید تا برای خانواده‌های ایرانی نسخه‌های روان‌شناسی و مشاوره‌ای بپیچد، به احتمال زیاد اقتضائات فرهنگ ایرانی ـ اسلامی را در توصیه‌های خود منظور خواهد کرد. اما متأسفانه برخی روان‌شناسان ما که تعلق خاطری به دین یا مسائل اسلامی ندارند، توصیه‌های روان‌شناسان و مشاوران غربی را که برای مراجعان غربی و جامعه غربی تجویز شده اینجا تکرار می‌کنند.

از این‌رو، یکی از مشکلات اصلی روان‌شناسان ما تعلق یا آشنایی نداشتن با معارف دینی است. اگر روان‌شناس ما در حد معارف عمومی دینی اطلاعات و تقید داشته باشد، می‌تواند روان‌شناسی غربی را تا اندازه زیادی تحلیل کند و آنچه را با جامعه فرهنگ ایرانی و اسلامی تناقض دارد، کنار بگذارد. در واقع، توصیه‌هایی که ممکن است در غرب برای خانواده‌های غربی آرامش‌بخش باشد، می‌تواند در جامعه ما مخل آسایش یا سبب تشدید بحران در خانواده شود.

در این میان، جای خالی آثار جامع و به‌روز که توسط کارشناسان حوزوی و متخصصان معارف اسلامی تألیف شده باشد، کاملا احساس می‌شود؛ هر چند در سال‌های اخیر گام‌های خوبی با این هدف برداشته و کتاب‌های مناسبی با نگاه دینی و اسلامی عرضه شده است. اما چنین تلاش‌هایی کافی نیست و همچنان به تولید آثار متعددی در این زمینه نیاز است تا جوانان تشنه ما را سیراب کند.

حجت‌الاسلام علیرضا سبحانی‌نسب‌

کارشناس حوزه کتاب