عمر هواپیما و نقش آن در امنیت پرواز

در مراحل طراحی و ساخت، آزمایش‌های متعددی در مورد محاسبه و پیش‌بینی عمر مفید بدنه و قطعات مختلف هواپیما صورت می‌گیرد و شرکت‌های هوایی، هواپیما را با ملاحظه استفاده محدود (ساعت پروازی، سیکل و طول عمر به سال) از کارخانه تحویل می‌گیرند. عمر مفیدی که سازندگان هواپیما برای هر نوع محصول خود عنوان می‌کنند معمولا محافظه‌کارانه در نظر گرفته می‌شود و اکثر اوقات، حداکثر عمر مفید و سیکل‌های پرواز پس از کسب تجربه و ارزیابی هواپیما طی سال‌های خدمت آن افزایش پیدا می‌کند.

به صورت نظری اگر یک هواپیما بر طبق دستورالعمل‌های کارخانه سازنده نگهداری شود و قطعات آن به موقع تعویض شوند، هیچ گونه محدودیتی در عمر مفید آن وجود نخواهد داشت. ولی در عمل به خاطر ایمنی مسافران، محدودیت‌هایی در نظر گرفته می‌شود که هرچند مدت یکبار مورد ارزیابی و تجدید نظر قرار می‌کیرد. این تجدید نظر که بیشتر اوقات با افزایش حداکثر ساعات و سیکل پرواز همراه می‌باشد بر اساس نتایج به‌دست آمده از پیچیده‌ترین آزمایش‌های استاتیک و دینامیک و سوابق خدمت هواپیمای مورد بحث به‌دست می‌آید. ارزیابی‌ها و تجدیدنظرها، توسط کارخانه سازنده هواپیما انجام می‌گیرد و با این‌که میلیون‌ها دلار هزینه دربر دارد به سبب این‌که معمول اعتماد مشتریان را نسبت به دیگر هواپیماهای کارخانه جلب می‌کند جایگاه خاص خود را دارد.

نمونه بارز افزایش طول عمر، هواپیمای DC-9 ساخت کارخانجات مک دانل داگلاس می‌باشد، این هواپیما در سال ۱۹۶۵ وارد بازار شد و حداکثر ساعات و سیکل پروازی آن به‌ترتیب ۳۰ هزار و ۴۰ هزار تعیین شده بود. چند سال بعد، پس از انجام آزمایش‌های پیچیده آنالیز بار بدنه، مقادیر فوق به ۷۵ هزار ساعت و صد هزار سیکل افزایش داده شد.

هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ که درسال ۱۹۶۴ خدمت خود را در خطوط هوایی آغاز نمود در ابتدا دارای محدودیت عمر ۵۰ هزار ساعت و ۶۰ هزار سیکل بود که کمپانی بوئینگ مقادیر فوق را به تدریج افزایش داد و هم‌اکنون تعدادی از این هواپیما‌ها دارای ساعات پروازی بیش از ۶۰ هزار می‌باشند.

هواپیماهای شرقی به دلیل پایین بودن تکنولوژی ساخت، دارای محدودیت عمر به مراتب کمتری از مدل‌های غربی می‌باشد. به عنوان مثال هواپیمای توپولف Tu.134 که از نظر اندازه و سن ( ورود به خدمت در سال ۱۹۶۹ ) مشابه DC-9 می‌باشند، محدودیت عمر ۳۰ هزار ساعت و ۲۰ هزار سیکل دارند. البته هم‌اکنون تکنولوژی ساخت هواپیماهای شرقی افزایش یافته است و هواپیماهایی که از تکنولوژی ۱۹۹۰ به بعد در هواپیما‌سازی شرقی ساخته شده‌اند تقریبا هم رده با هواپیماهای هم نوع غربی خود می‌باشند. به عنوان مثال هواپیمای توپولف Tu.204 دارای طول عمر پروازی ۵۰ هزار ساعت می‌باشد.

در جدول زیر به بررسی طول عمر برخی از هواپیماها که در ناوگان هوایی ایران نیز در حال پرواز می‌باشند، می‌پردازیم.