دلایل مجلس برای رای به لایحه واردات بنزین

مجلس شورای اسلامی ، دیروز نیز مانند سالهای گذشته برای جبران کسری یارانه واردات بنزین مجوز برداشت از صندوق ذخیره ارزی را به دولت داد.

کد خبر: ۸۰۴۴۶

دکتر محمد خوش چهره ، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در ستون میهمان امروز ، به تشریح دلایل رای مجلس به این لایحه و راهکارهای درازمدت و کوتاه مدت برای کنترل و منطقی کردن مصرف بنزین پرداخته است . خوب نیست که قانونگذار و یا تصمیم گیران مسائل کلان کشور ، در شرایط ناچاری و ناگزیری تصمیم بگیرند یعنی با قدرت انتخاب محدود ، مجبور به انتخاب های تحمیلی شوند. یکی از این تصمیم های اجباری ، تصمیم گیری درباره وضعیت بنزین است . همه اهل فن اطلاع دارند که نوع مصرف بنزین و قیمت آن مطلوب نیست و بهترشدن وضعیت آن مستلزم تحولی جدی است اما حرف اساسی این است که راه حل این مشکل مکانیزم قیمت هم نیست . براساس مبانی نظری و شواهد تجربی ، استفاده از ابزار قیمتی ، وسیله ای کارا و مطلوب برای این پدیده نیست . به کارگیری مکانیزم قیمتها ، خود مستلزم یکسری اقدامات تکمیلی و بسترسازی قبلی است . با درک این بحث که وضعیت مصرف بنزین در کشور مطلوب نیست ، باید دید که وضعیت فعلی مصرف بنزین که بعضا به 65 میلیون لیتر در روز هم می رسد، چگونه حل می شود. آنچه ما به آن معتقدیم ، این است که باید به سمت ساماندهی مصرف بنزین چه از نظر تولید و چه از نظر مصرف و حتی قیمت پیش رفت اما تا وقتی اقدامات اولیه و تکمیلی انجام نشده است ، تاکید روی قیمت چندان درست نیست ، به همین دلیل مجلس با لایحه دولت برای برداشت از صندوق ذخیره ارزی موافق است . اساس استدلال مجلس این است که ما باید به سمت روشهای بهینه سازی و کاهش مصرف بنزین پیش برویم تجربه سنواتی و تاثیرگذاری هزینه حمل و نقل بر نرخ همه خدمات و کالاها نشان داده که کاهش مصرف بنزین با افزایش قیمت آن ، راه درستی نیست . انگیزه حمل و نقل ، به تقاضای سفر منجر می شود و تقاضای سفر نیز با افزایش قیمت بنزین تغییر نمی کند و جز افزایش تورم ، فایده دیگری ندارد. مطالعات نشان می دهد تا 20 درصد قیمت تمام شده کالاها و خدمات در مقیاس جهانی ، مربوط به هزینه حمل و نقل است . دستمزد و حمل و نقل جزو هزینه های اصلی قیمت تمام شده کالاها و خدمات است . بنابر این تصمیم گیران کلان اقتصادی بی محابا به سمت افزایش حمل و نقل نمی روند زیرا آثار گسترده تورمی به دنبال دارد. خوشبختانه در محافل آکادمیک و در سطوح کلان ، تصمیم گیری آسان است و در مجلس ، راه حل ها مشخص شده است . همه معتقدند: افزایش قیمت بنزین زمانی باید صورت گیرد که ما کالا و خدمات جایگزین داشته باشیم . در این مقوله نیز حمل و نقل عمومی باید کارا و فعال شود و پس از فعال شدن آن ، می توان مکانیزم افزایش قیمتها را به کار گرفت . درباره حمل و نقل بار نیز باید بخشی از ترافیک حمل و نقل جاده ای را به سمت حمل و نقل ریلی منتقل کنیم. در حال حاضر نسبت حمل و نقل ریلی به جاده ای در ایران نسبت به دیگر کشورهای در حال توسعه قابل قبول نیست . در هندوستان 90 درصد حمل و نقل کالا و خدمات ریلی است اما در ایران ظرفیت های حمل و نقل ریلی خالی مانده است زیرا مدیریت و خدمات حمل و نقل ریلی در ایران ، مطلوب نیست. متاسفانه به دلیل غافل ماندن از این مهم ، تصادفات جاده ای از مهمترین دلایل مرگ و میر در کشور است . در مقیاس ملی باید همه این مجموعه ها را با هم در نظر گرفت تا ضمن افزایش کارایی حمل و نقل با انتخاب وسایل مناسب ، به سمت کاهش مصرف بنزین برویم . نکته دیگر در بحث افزایش قیمت بنزین این است که آیا این افزایش به طور منطقی به افزایش درآمد دولت منجر می شود یا خیر؛ دولت در دوره های قبل نیز علاقه مند بود که با افزایش قیمت بنزین ، در حقیقت ستون درآمدهای خود را بالا ببرد. بررسی ها و مطالعات نشان داد دولت در ظاهر با افزایش قیمت حاملهای سوخت کسب درآمد می کند ولی به دلیل آثار گسترده تورمی افزایش قیمت ، دولت که خود بزرگترین مصرف کننده است ، هزینه هایش به چند برابر افزایش می یابد، در این صورت دولت در چنین وضعیتی هم به خودش خسارت وارد می کند و هم این خسارت را متوجه مردم می کند. بنابراین عدم افزایش قیمت بنزین ، اقدامی ضد تورمی نیز محسوب می شود که از منافع آن هم دولت و هم مردم بهره می برند. هرچند عدم افزایش قیمت بنزین به کسر بودجه دولت منجر می شود اما کسر بودجه ناشی از افزایش قیمت بنزین بمراتب عمیق تر و گسترده تر از کسر بودجه ناشی از عدم افزایش قیمت است . در پایان باید به این نکته اشاره کرد که افزایش ظرفیت پالایشگاه ها برای تولید بنزین ، از اقدامات ضروری است که باید انجام شود. هم اکنون دوسوم بنزین مصرفی کشور تولید داخل است و یک سوم آن از واردات تامین می شود. مطالعات نشان می دهد ما امکان افزایش تولید داخل را داریم ولی به خاطر ضعفهای مدیریتی و برنامه ریزی ، به پالایشگاه ها اجازه دادیم که درصدی از فرآورده های غیربنزینی خود را صادر کرده و منافعش به خودشان برسد. این باعث شده علاقه مدیریت های پالایشگاهی به سمت اختصاص ظرفیت های پالایشگاه به تولید و صادرات مازوت و نفت سیاه برود. این محصولات هرچند قیمت پایینی دارند اما چون منافع صادرات آن به خودشان می رسد ، به سمت تولید مازوت و نفت سیاه رفته اند و این باعث شده ما به سطح تولید کارشناسی بنزین در داخل کشور نرسیم . در یک فاصله 6 ماهه تا یک ساله می توانیم ظرفیت تولید پالایشگاهی را به حدی برسانیم که به واردات و تخصیص این حجم منابع ارزی برای واردات نیازی نباشد.