جای خالی تله‌تئاتر

زمانی هم که هنرمندان تئاتر، این هنر نمایشی را به مدیوم و قاب تلویزیون آوردند، هر چند دیگر «تئاتر» به معنای واقعی کلمه نبود و مخاطب را مستقیم، زنده، در لحظه و بی‌واسطه درگیر ماجرای قصه نمی‌کرد و نفس در نفس در مواجهه با شخصیت‌ها قرار نمی‌داد، اما به خلق ساختار هنری جدیدی به نام «تله‌تئاتر» یا «تئاتر تلویزیونی» انجامید که در ماهیت و جنس تأثیرگذاری بر مخاطب، تفاوتی اساسی با «تئاتر» ندارد.

برای این‌که بتوانیم به شأن، جایگاه، ارزش و کارکرد تلویزیونی «تله تئاتر» آگاهی پیدا کنیم، باید اول ذات، ماهیت و ظرفیت‌های منحصر به فرد «تئاتر» و «هنر خلاقه نمایش» را بدرستی بشناسیم. برخی، تئاتر را یک هنر محفلی و اشرافی و خاص عده قلیلی از روشنفکران متوهم و منزوی از مردم قلمداد کرده‌ و با این نگاه در این سال‌ها تئاتر را مورد بی‌مهری و بی‌اعتنایی قرار داده‌اند. برخی دیگر نیز که از تئاتر فقط تجربه تماشای تعزیه در تکیه‌ها و برخی نمایش‌های روحوضی در قهوه‌خانه‌ها را در طول عمر خود داشتند به تئاتر با عینک بدبینی نگریسته‌اند و حتی در مقام مسئولان فرهنگی در بخشی از ساختار حاکمیتی، سعی کرده‌اند جانب احتیاط را رعایت کرده و از این پدیده دنیای جدید فاصله بگیرند.

اما جعبه جادوی ما فقط به دلیل یک خطای سهوی و غفلت تاریخی نسبت به تئاتر و استفاده از ظرفیت وی‍ژه «تئاتر تلویزیونی» تاکنون خود را تقریبا از این هنر ـ فن تکنیک ـ رسانه ـ جادو و... محروم کرده و دقیق‌تر این‌که بهره چندانی از آن نبرده است.

در دنیای هنر و رسانه، هر قالب هنری و هر ساختار تکنیکی به دلیل ماهیت و جنس تأثیرگذاری برای انتقال پیام‌های خاص به مخاطب و بیان محتوا و مفاهیم خاصی مناسبند و در ارتفاع و سطوح خاصی از مواجهه با اندیشه انسان قرار می‌گیرند. از تاک شوهای صرفا سرگرم‌کننده و مسابقه‌های سبک و مناظره‌های سنگین گرفته تا آثار مستند و داستانی و سریال‌های تودرتوی طولانی‌مدت، هر یک حامل و حاوی پیام‌ها و مضامین خاص و متناسب با ظرفیت‌های هنری و رسانه‌ای خود هستند، ولی هیچ یک از این ساختارهای هنری و قالب‌های بیانی نمی‌توانند جای خالی «تئاتر» و «تله‌تئاتر» را پر کنند. تئاتر و تله‌تئاتر خصیصه منحصر به فردی دارد و به جرات می‌توان گفت تنها زبان گویا و مؤثر برای بیان برخی حقایق و تبیین برخی مفاهیم، مسائل، معضلات و دغدغه‌های اساسی و بنیادینی است که بشر امروز را در ساحت فرهنگ، اندیشه و فلسفه وجود با خود درگیر کرده است.

رسانه ملی بدلیل ماهیت و ماموریت و نیز گستره وسیع مخاطب، باید انواع ذائقه را تغذیه کند و از رقیق‌ترین پیام‌های بهداشتی تا غلیظ‌ترین مضامین فلسفی و اندیشه‌ورزانه برای عرضه به مخاطب سخت‌باور و مشکل‌پسند و کم‌حوصله را امروز، آماده و در شکیل‌ترین بسته‌بندی‌ها و مناسب‌ترین و مؤترترین قالب‌های هنری در اختیارش قرار دهد.

بسیاری از مسائل اساسی و مورد غفلت جامعه امروز ما، فقط و فقط در قالب هنری تئاتر قابل تبیین و تحلیل، تبدیل به پیام و مناسب انتقال به مخاطبند. و اتفاقا اگر رسانه بتواند توانایی خود را در استفاده از ظرفیت جادویی تئاتر و هنر نمایش در قالب «تله تئاتر» افزایش دهد، می‌تواند در رهنمون کردن جامعه امروز ما به سوی تکامل فکر، تعالی روح و ارتقای فرهنگ، تاثیری عمیق و ماندگار بگذارد.«تله‌تئاتر» علاوه بر این‌که توانایی جذب و همراه کردن خواص، نخبگان و روشنفکران جامعه را دارد، به دلیل جذابیت‌های ذاتی و دراماتیک و نوع خاصی از زیبایی‌شناسی بصری، کلامی و ادبی می‌تواند مخاطب عام را نیز با خود درگیر کرده به سوی فرهیختگی هدایتش کند.

مهدی یمینی