خوشنویسی معاصر درخشان است

به همین مناسبت سراغ امیرخانی رفتیم تا هم از چند و چون نمایشگاه بپرسیم و هم نظرش را درباره وضع خوشنویسی امروز ایران جویا شویم. البته او ترجیح می‌دهد دیگران درباره این نمایشگاه و آثارش حرف بزنند تا خودش؛ برای همین گفت‌وگوی ما بیشتر به ترغیب او برای ادامه گفت‌وگو گذشت؛ از ما اصرار و از او انکار. حاصلش شد آنچه در ادامه می‌خوانید.

درباره آثاری که از شما در گالری ساربان به نمایش گذاشته شده است، توضیح می‌دهید؟

تقریبا 40 اثر در این گالری به نمایش گذاشته شده که بیشتر آنها از آثار جدید من به حساب می‌آیند. 35 اثر برای نخستین بار در معرض دید مخاطبان قرار گرفته و بقیه از آثار قدیمی است.

اگر بخواهیم به ویژگی متمایزی در آثار جدید شما اشاره کنیم، چه نکاتی را برمی‌شمرید؟

بهتر است دیگران در این باره نظر دهند. من که نباید راجع به خودم صحبت کنم.

ولی بهترین کسی که می‌تواند درباره اثر هنری و ایده خلق آن صحبت کند، خود هنرمند به عنوان خالق اثر است.

بهتر است به دیگران مراجعه کنید.

بگذریم، آخرین بار که به صورت انفرادی آثارتان را به نمایش گذاشتید، کی بود؟

نمی‌دانم. به‌قدری برنامه‌های مسئولیتی‌ام سنگین است که باور کنید هر چه فکر می‌کنم یادم نمی‌آید. چند سال پیش بود... (باخنده) حالا این‌که کی بود و کجا به یاد ندارم.

استاد مشغله‌های زیادی دارید؟

بله، خانه هنرمندان، انجمن خوشنویسان و... گرفتارم. متأسفانه سال‌هاست کارهایی به امثال ما واگذار می‌شود که دوست نداریم، به این دلیل که عمده وقتم در سمت‌های مسئولیتی و مدیریتی می‌گذرد.

فکر نمی‌کنید این مساله یک آسیب است که هنرمندان بزرگ کشور ما به امور مدیریتی بپردازند؟

بله، اتفاقا راجع به این مسأله بنویسید. وضع مدیریتی مملکت را ببینید، علت این وضع قرار گرفتن افراد بی‌تجربه و غیرمتخصص در سمت‌های مدیریتی است. همین مساله برای ادامه کار به من انگیزه می‌دهد. شما وضع خوشنویسی کشور را در 30، 40 سال گذشته بررسی کنید و نتیجه و کارنامه آن را ببینید.

حالا اگر بخواهید اشاره کوتاهی به این کارنامه داشته باشید، چه خواهید گفت؟

این موضوع ابعاد گوناگونی دارد که بیانش در یک گفت‌وگوی کوتاه امکان‌پذیر نیست. اکنون ما 284 شعبه در سراسر کشور و همچنین خارج از کشور داریم. کیفیت خوشنویسی از 40 سال گذشته تا به امروز را باید با چند کارشناس و صاحب‌نظر بررسی کرد. صحبت یکجانبه من به عنوان کسی که در این زمینه سمت دارد چندان مناسب نیست. بهتر است با چند متخصص صحبت کنید که به نکات مثبت و منفی آن اشاره کنند.

و نظر شما به طور مختصر؟

فوق‌العاده درخشان است. یعنی از خوب خیلی بالاتر است. البته جنبه‌های تشکیلاتی و اداری آن مشکلاتی دارد که خیلی عمیق و سنگین است. جامعه ما در سیر تاریخی تجربه اجتماعی‌اش در زمینه همکاری و تشکیلات داشتن ضعیف بوده است. ما در این زمینه نوجوانیم و هنوز آن پختگی و استحکام لازم در نهادهای مدنی ما بوجود نیامده است. در این زمینه نه فقط با دولت باید سروکله زد، بلکه خودمان نیز بلد نیستیم با یکدیگر گفت‌وگو کنیم. به جای بکاربستن یک گفتمان کارشناسانه و هم‌افزابودن نتیجه مذاکرات، بحث‌های ما تبدیل می‌شود به سوءتفاهم و قهر و دلخوری، مانند فوتبال؛ ولی ما در حوزه خوشنویسی اجازه نمی‌دهیم این مسائل رسانه‌ای شود. ما همواره تلاش کردیم ذهنیت جامعه از هنرمندان از اختلافات و درگیری‌های بچگانه منزه باشد و اختلافات را در جمع خودمان حل کنیم، اما گاهی این مسائل در رسانه‌ها علنی می‌شود.

آن‌گونه که اشاره کردید انجمن خوشنویسی ایران سازمانی مردم‌نهاد است؟

بله، این انجمن با 66 سال قدمت، قدیمی‌ترین سازمان مردم‌نهاد ایران محسوب می‌شود.

پس دولت دخالتی در امور آن نمی‌کند؟

قانونا نباید دخالت کند؛ حالا اگر مواردی پیش می‌آید نظیر «یکی بر سر شاخ و بن می‌برید» است و نتیجه آن به ضرر فرهنگ و هنر این مملکت است.

حالا با توجه به این‌که شما سمت‌های مختلفی در حوزه خوشنویسی کشور داشتید، برای درآمدزایی این هنر چه برنامه‌هایی در دستور کار دارید؟

ابتدا باید اشاره کرد جامعه ما به طور کلی در یک موقعیت دشوار و عدم اعتدال قرار دارد و برخی گرفتاری‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی و... داریم. وقتی مردم برای معیشت خود مشکل دارند، وقتی میانگین مطالعه مردم ما بر اساس اعلام نهادهای رسمی اندک است، این جامعه چگونه ارزشی برای هنر قائل خواهد شد؟ زمانی‌که جامعه اوقات‌فراغت داشته باشد و بتواند خودش را رشد دهد، زمانی‌که کتابخانه‌های ما مملو از کتابخوان باشد و سرانه کتابخوانی ما به ازای هر فرد دو کتاب شود، آنگاه می‌توانیم گام‌های نخست را برداریم، اما اکنون که کتاب در زندگی مردم ما غایب بوده و جامعه اهل کتاب نیست، نمی‌توان انتظار داشت در عرصه هنر درآمدزایی داشته باشیم.

جدا از این به نظر می‌رسد خوشنویسی که زمانی در جامعه ما جنبه کاربردی داشت، در نگارش روزمره گرفته تا معماری، امروزه به هنری تغییر یافته است. آیا خوشنویسی در جامعه امروز می‌تواند کاربردی باشد؟

خوشنویسی در یک محدوده‌ کاربردی است و اگر مقام آن از این حدود بالاتر برود و به تعالی برسد در برقراری و ثبت و ضبط حافظه تاریخی کمک می‌کند. برای مثال، قطعه‌ای هنری متعلق به دوره صفوی به ما کمک می‌کند از فضای هنری، بسیاری از مسائلی که از لحاظ تاریخی درباره آن اطلاعاتی نداریم استنباط کرده و تاریخ را بازنویسی کنیم. خوشنویسی یکی از آن حیطه‌هایی است که می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد. به طور کلی، این پدیده جنبه‌های کاربردی دارد و در مراحل بالاتر به مقام هنر می‌رسد. بنابراین در آن بخشی که هنرجویان مبانی و قواعد را می‌آموزند و دوره هنرآموزی را طی می‌کنند، طبیعی است جنبه هنری ندارد. زمانی که به پختگی و مراحل استادی و خلاقیت رسید و هنرمند توانست شخصیتش را در قالب اثر بیان کند به هنر می‌رسد که آن هم مراتب خودش را دارد.

به نظر شما در بحث درآمدزایی و اقتصاد خوشنویسی، نقاشیخط می‌تواند نقش داشته باشد؟

نقاشیخط هم شاخه بسیار زیبایی است که باید جایگاه آن را به طور مفصل از نظر هنر و اقتصاد بررسی کنیم که بهتر است بحث درباره آن را به فرصت دیگری واگذار کرد.

کمیل انتظاری ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر