دشمنان اختصاصی سلول های سرطانی !
شاید به جرات بتوان گفت طی سالیان اخیر، کشف و ارائه روشی سریع و مطمئن برای شناسایی سرطان یکی از اصلی ترین دغدغه های محققان در حیطه علوم پزشکی بوده است.
بر این اساس محققان مرکز تحقیقات آنتی بادی مونوکلونال پژوهشکده ابن سینا، با همکاری پژوهشگران موسسه کارولینسکای سوئد، طرحی را در دست اجرا دارند که مبتنی بر ارائه روشی موثر و فاقد عوارض جانبی ، به جای شیمی درمانی در مبتلایان به سرطان خون است.
طرحی که هدف آن استفاده از ایمونوگلوبین ها و سیستم ایمنی در درمان این نوع سرطان خواهد بود.
با دکتر محمدرضا صادقی ، معاون آموزشی و پژوهشی پژوهشکده ابن سینا برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره این طرح گفتگو کرده ایم.
شنیده ایم که طرح استفاده از روش ایمونوتراپی به جای شیمی درمانی بر مبنای عملکرد سیستم ایمنی بدن شکل می گیرد، برایمان بگویید بررسی عملکرد آنتی بادی ها درسیستم ایمنی بدن چگونه به ارائه روشی تحت عنوان ایمونوتراپی منجر می شود؛
آنچه امروزه تحولات شگرفی را درحیطه علوم پزشکی ایجاد کرده ، شناسایی مکانیسم عملکرد سیستم ایمنی بدن است که یک بخش آن یعنی ایمنی «همورال » وابسته به استفاده از آنتی بادی در بدن است.
یعنی زمانی که یک آنتی ژن (عامل بیگانه ) وارد بدن می شود، سلولهای سیستم ایمنی (لنفوسیت ها) علیه آن عامل ، مولکول های پروتئینی به نام آنتی بادی تولید می کنند و سطح آن مولکول خارجی را می پوشاند و باعث می شوند که آن عامل خارجی ، عملکرد آسیب رسان خود را در داخل بدن از دست بدهد.
زمانی که این سیستم شناسایی شد، محققان به نقش حیاتی آنتی بادی ها پی بردند و تلاش خود را بر ارائه تکنیک هایی معطوف کردند که نتایج حاصل از آن ، تولید آنتی بادی ها علیه مولکول های مختلف پلی کلونال و یا مونوکلونال است که ویژگی های متفاوت دارند.
در واقع بر این اساس ، علیه هر مولکول با اندازه و ویژگی های مختلف به طور مستقیم یا با انجام یکسری تغییرات می توان آنتی بادی ساخت که به عنوان یک ابزار اختصاصی به شناسایی مولکول مورد نظر بپردازد و پس از اتصال به آن ، منجر به ناتوان کردن عملکرد آسیب رسان مولکول بشود.
حال این آنتی بادی ها را می توان به عناصر رادیو اکتیو، ماده رنگی یا فلورسانس وصل کرد، تا به شناسایی حیطه بیماری و درمان موثر آن کمک کند.
در واقع اساس کار در ایمونوتراپی نیز بر مبنای اختصاصی عمل کردن آنتی بادی ها علیه آنتی ژن خاص هر سلول سرطانی شکل گرفته است.
این شیوه چه مزیتهایی به شیمی درمانی دارد که به عنوان جایگزینی برای آن توصیه می شود؛
مکانیسم عملکرد این ماده در بدن به این صورت است که از طریق ممانعت از تکثیر سلولها و (شاخص اصلی سلولهای سرطانی )، منجر به مرگ سلولها می شود. ولیکن اشکال کار آنجاست که ما در مغز استخوان ، پیاز مو و دستگاه گوارش نیز به طور طبیعی تکثیر سلولی داریم و این مواد شیمیایی قادر به تشخیص این نوع تکثیرها نیستند و عوارضی چون ریزش موها، کم خونی و مشکلات گوارشی نیز از عوارض ناخواسته ای است که این داروها با اثرگذاری بر این سلو لها در فرد بیمار به جای می گذارند.
در حالی که در ایمونوتراپی ، آنچه از درجه اهمیت اساسی برخوردار است ، آن است که سلول سرطانی یا سلولی که می خواهیم از بین ببریم ، یک وجه تمایز از سایر سلولها داشته باشد که فقط آنتی بادی ، آن سلول را شناسایی کند.
در واقع اساس این تکنیک بر شناسایی یک آنتی ژن اختصاصی برای یک تومور سرطانی است که میزان واکنش آن با سایر سلولها در حد صفر باشد و بدین ترتیب هیچ سلول دیگری به جز سلول سرطانی آسیب نخواهد دید.
آنتی بادی ها از چند روش به تشخیص عامل سرطانی در بدن کمک می کنند؛
امروزه آنتی بادی ها کاربردهای درمانی متفاوتی دارند. یک بخش از آنها به منظور ایجاد «ایمنی غیرفعال » فرد بیمار است ، یعنی در کنار فعالیت سیستم ایمنی بدن فرد، ما نیز آنتی بادی علیه عامل بیماری را وارد بدن وی می کنیم.
بحث دیگر کاربرد آنتی بادی در تشخیص و درمان سرطان است چرا که تشخیص سریع تومور، امکان درمان آن را در مراحل اولیه بیماری به شیوه های مختلف عملی می کند.
تشخیص عامل سرطانی ، به وسیله آنتی بادی ها هم به چند روش صورت می گیرد که یکی «تومورمارکرها» هستند.
عمدتا مولکول هایی هستند که از توده سرطانی در بدن آزاد می شوند و به خون ، ادرار یا سایر مایعات بیولوژیک فرد می روند و ابزار اندازه گیری آنها، آنتی بادی ها هستند.
شیوه دیگر که در عکسبرداری ها نیز برای تشخیص و تغییر و تعیین اندازه و محل قرارگیری تومور از آن استفاده می شود، شناسایی مولکول (آنتی ژن ) در تومور است که در سایر نقاط بدن وجود نداشته باشد تا بتوان علیه آن آنتی ژن خاص ، آنتی بادی تهیه کرد.
که البته این کار در عرض 6ماه در مرکز تحقیقات آنتی بادی مونوکلونال پژوهشکده ابن سینا نیز قابل اجرا است.
سپس می توان آن آنتی بادی را با ترکیبات رادیواکتیو نشان دار کرد که هم در عکسبرداری ها به شناسایی محل و اندازه تومور کمک می کند و هم در مواردی تشعشعات ساطع شده از عناصر رادیواکتیو آن به از بین بردن سلولهای سرطانی کمک می کند.
ایمونوتراپی طی چه مراحلی انجام می شود؛
ابتدا باید بیولوژی تومور، مورد مطالعه دقیق قرار بگیرد و پروتئین ها و محتویات سلول سرطانی بدقت شناسایی شود. سپس برای تک تک این پروتئین ها، یک سلول سرطانی را مورد ارزیابی قرار دهیم.
چرا که هر سلول یک پروتئین جدید تولید می کند که باید ببینیم آیا این پروتئین در بقیه سلولهای بدن نیز یافت می شود یا خیر.
دقت عمل در شناسایی مولکول های اختصاصی هر سلول سرطانی ، برای ساخت آنتی بادی خاص آن ، در این تکنیک بسیار اهمیت دارد.
پروژه تحقیقاتی مشترک میان ایران و سوئد، برای استفاده از این تکنیک در حال حاضر، در چه مرحله ای است ؛
در حال حاضر که زمانی حدود 2سال از یک پروژه 5ساله می گذرد، توانسته ایم بیولوژی لوسمی ها (سرطان خون ) گروه B CELLها (سلولهای گروه )Bرا مورد مطالعه قرار دهیم وتغییراتی که در سلولها طی توموری شدن اتفاق می افتد را بررسی کنیم.
حاصل آن هم شناسایی چندین مولکول اختصاصی و ساخت آنتی بادی علیه آنهاست.
البته این مطالعات تاکنون در محیط خارج از بدن انجام شده است و در صورت قطعی شدن نتایج آن ، تحقیقات وارد فاز سلولی ، حیوانی و سپس مطالعات انسانی خواهد شد.
البته دستاوردهای اولیه این تحقیقات نیز به دلیل اهمیت کار در مجله BLOODبه عنوان معتبرترین ژورنال در زمینه خون شانسی و سرطان خون در دنیا، به چاپ رسیده است.
چرا بررسی سرطان خون مبنای این مطالعات قرار گرفته است ؛
طرف تحقیقاتی ما (کارولینسکای سوئد) یک موسسه تخصصی سرطان خون است و ایمونولوژیست های ایرانی نیز که در این پروژه همکاری می کنند، در زمینه سرطان خون تخصص دارند.
به علاوه آنتی بادی ها مولکول های پروتئینی و درشتی هستند که باید در خون باشند تا به عضو سرطانی برسند، پس یقینا در سرطان خون ، دسترسی به بافت سرطان آسان تر است.
البته این تحقیقات و پروژه های مشابه در سراسر دنیا در صورت رسیدن به نتیجه قطعی ، در ارتباط با سایر انواع سرطان نیز نتیجه بخش خواهد بود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
