در میان مردم؛ همسطح مردم

نخستین خانه رسول خدا در مدینه، منزل یکی از اهالی شهر بود تا این‌که منزل رسول خدا(ص) در جوار مسجد آن حضرت آماده شد.

این خانه هم‌اکنون محل مضجع شریف آن حضرت است. محیط این خانه نسبت به دیگر منازل شهر مدینه ویژگی خاصی نداشته است؛ نه بزرگ‌تر از آنهاست و نه مصالح بهتری دارد.

تنها مشخصه این خانه این بود که دری رو به مسجد داشت و بعدها دستور آمد که تمام در‌های رو به مسجد رسول خدا غیر از در خانه خود پیغمبر و حضرت علی(ع) بسته شود.

روایات موجود درباره دو خلیفه بعد از پیامبر اسلام نیز حاکی از ساده زیستی و دقت و سختگیری آنها در مسائل مالی است.

با آغاز زمامداری امیرالمومنین، حکومت به چارچوب دوران رسول‌الله بازگشت. انحراف پس از حکومت حضرت علی(ع) رخ داد.

جایی که امویان و بعد از آن عباسیان با در تنگنا قرار دادن ائمه مسلمین، زمام امور را به دست گرفته با عنوان حاکم جامعه اسلامی، کاخ‌نشینی را احیا کرده و به سمت منازل و ارگ‌های حکومتی رفتند که نمونه آن در کاخ سبز شام دیده می‌شود.

اما در دوران حکومت حضرت علی(ع) وقایعی رخ داد که بصراحت می‌توان نظر اسلام را درباره منازل حاکمان از آن استخراج کرد.

ماجرا این بود که شریح بن حارث قاضی، یکی از عوامل حکومتی حضرت علی(ع) خانه‌ای به بهای 80 دینار خرید که در آن روزگار، قیمت بسیار زیادی بود.

امیرالمومنین(ع) با اطلاع از این خبر از خود شریح پرس و جو کردند و چون او انجام چنین کاری را تائید کرد، با لحنی عتاب‌آلود به او چند نکته را گوشزد کردند.

نخست این‌که چنین خانه‌ای هنگام مرگ به سود او نخواهد آمد و بهتر آن است که انسان به فکر خانه ابدی خویش باشد.

نکته دوم این بود که شریح دقت کند که این خانه را جز از اموال خویش نخریده باشد و بهای آن را از مال حلال تهیه کرده باشد و سوم این‌که خرید این خانه نشانه دنیادوستی است که خود خطراتی برای آینده معنوی انسان دارد و بهتر آن است که آدمی چنین آرزوهایی را از خویش به در کند.

شرح خطاب امیرالمومنین به شریح در نامه 3 نهج‌البلاغه موجود است اما آنچه از این نامه برداشت می‌شود، این است که گرچه نفس خرید منزل نیکو برای هر کسی و از جمله مسئولان حکومت اسلامی مجاز است اما چنین مساله‌ای برای مسئولان، چندان پسندیده نیست.

با این حال دیگر تاکیدات آن امام همام بر طمع‌ورزی نکردن کارگزاران دولتی که در نامه معروف مالک اشتر آمده و نیز نکاتی مانند این که حاکم جامعه اسلامی نباید از رعیت یا مردمان، خود را پنهان دارد؛ روشن می‌کند که نظر اسلام، زندگی حاکم در میان مردم و البته در سطح مردم عادی است.