نخستین موجودات پرنده جهان دایناسورها بودند
نگرش تازهای بر پیدایش قابلیت پرواز در پرندگان
مارک پوتیک و همکارانش از مدرسه علوم دانشگاه بریستول انگلستان مدتی است که درباره نحوه تکامل دو ویژگی کلیدی و موثر در پرواز پرندگان تحقیق میکنند. این دو ویژگی منحصربهفرد عبارتند از: ابعاد بدنی و طول بالها. تحقیقات نشان داده که دایناسورهای سنگین وزن گوشتخوار برای کسب توانایی پرواز نهتنها میبایست از ابعاد بدن خود میکاستند بلکه حتی بازوهای آنها نیز باید بلندتر میشد تا بتوانند پرها را روی بال خود نگه دارند.
تاریخچه تغییر در اندازههای کلیدی
پاراویس شاخهای از راسته دایناسورها است که بیشتر از آن که شبیه خزندگان مهرهدار گروه اویرپتوروسائورها باشد به پرندگان شباهت دارد.
پوتیک درباره تحقیقات خود که مشخصا به این گروه از دایناسورها اشاره دارد، میگوید: «ما بسیار شگفتزده شدیم که اندازههای کلیدی برای پرواز، درست در همان زمان پیدایش پاراویسها دستخوش تغییر شده و این زمان حداقل 20 میلیون سال پیش از زمان پیدایش نخستین کهن بال مشهور یعنی آرکائه اوپتریکس بوده. این مساله نشان میدهد که قابلیت پرواز در پرندگان مشخصا حاصل چند مرحله تکاملی است.»
دو فاکتور ابعاد بدنی کوچک و وزن سبک برای پرواز مهم است و اکنون تحقیقات نشان میدهد که یک گروه از دایناسورهای کوچک نهتنها سبک وزن بودهاند بلکه حتی ظاهرا چیزی شبیه بال هم داشتهاند.
ظاهر کلی بال بیشتر اعضای این گروه به گلایدرها یا حتی چترهای نجات شبیه بوده. ظاهرا اعضای این گروه میتوانستند بالهای پردار خود را باز کنند، اما قطعا نمیتوانستند همچون پرندگان امروزی بال و پر بزنند.
مایک بنتون استاد دیرینهشناسی دانشگاه بریستول و نویسنده همکار این مقاله علمی میگوید که جدای از قابلیت منحصربهفرد اعضای این گروه باید یادآور شد که تنها پرندگان توانایی پروازهای پرقدرت را به نام خود ثبت کردهاند. وی در ادامه افزود: هنوز نمیتوان آرکائه اوپتریکس را به عنوان سردسته یک گروه جدید و قابل تمایز به حساب آورد.
روشهای محاسباتی عددی
در این تحقیق دانشمندان مشخصا از روشهای محاسباتی جدیدی استفاده کردهاند که بر مبنای آنها میتوان درجه تکامل ویژگیهای مختلف را در میان تمامی اعضای یک شجره تکاملی مورد محاسبه عددی قرار داد و حتی میتوان مشخص کرد در چه برههای تغییرات محسوس و شگرف حاصل شده است. دکتر گاوین توماس از دانشگاه شفیلد در این باره میگوید که تاکنون دانشمندان تنها میتوانستند به صورت خیلی کلی زمان تغییر عمده را در تکامل پرندگان حدس بزنند، اما روشهای جدید به طور مشخص و با دقت، ابعاد تغییرات را نشان میدهد.
ویژگیهای منحصربهفرد در برخی دایناسورها
نکته جالب این است که امروز و بعد از انجام این تحقیقات دانشمندان میدانند که ابعاد کوچک بدنی و بالهای کشیده حتی قبل از پیدایش پرندگان در میان گروهی خاص از دایناسورها پدیدار شده است. پرندگان موفقیت خود را در پرواز مدیون بال و پرشان هستند.
تا دهه 1990 میلادی و زمانی که نخستین دایناسور پردار در کشور چین پیدا شد، دانشمندان تصور میکردند که پرندگان حاصل تکامل سریع یک گروه از دایناسورها هستند، اما اکنون دانشمندان باور دارند که آرکائه اوپتریکس تنها یکی از دایناسورهای کوچک با قابلیت پرواز بوده.
مارک پاتیک در خاتمه افزود که سالها محققان باور داشتند که پرندگان حاصل یک مرحله تکاملی سریع هستند، اما اکنون تحقیقات نشان میدهد که ویژگیهای کلیدی که پرندگان را در پرواز یاری میکند، حتی پیش از پیدایش آنها نیز وجود داشته است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
