مهاجرت مدرسه‌ها به متن‌ باز

اما تغییر رویکرد مدارس از سنتی به دیجیتال مستلزم هزینه‌های فراوانی است. هزینه‌هایی که دست‌کم در کشورهایی که قانون کپی‌رایت را پذیرفته‌اند، بیشتر شامل  هزینه‌های خرید نرم‌افزار می‌شود.

اوپن سورس که در فارسی نرم‌افزار آزاد یا متن‌ باز ترجمه می‌شود، یکی از روش‌ها و رویکردهای تولید نرم‌افزار یا حتی سخت‌افزار است که در آن، طراح، جزئیات طراحی محصول تولید شده را همراه نقشه‌ها و  شیوه عملکرد  در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهد تا بنا به نیاز خود محصول را ارتقا داده یا بتواند به شکل بهینه‌تری از آن استفاده کند.

تاکنون برنامه‌نویسان بسیاری از طریق برنامه‌نویسی متن باز توانسته اند کسب و کاری برای خود راه بیندازند. البته نباید تصور شود هدف اصلی رویکرد متن‌ باز فقط کسب درآمد است، زیرا یکی از کاربران اصلی این‌گونه نرم‌افزارها یا سخت‌افزارها، مراکز آموزشی و تحقیقات علمی و موسساتی هستند که در توسعه و پیشرفت فناوری تلاش می‌کنند. در واقع طرفداران نرم‌افزارهای متن باز با نوشتن یک نرم‌افزار یا ساختن یک سخت‌افزار پایه و عرضه آزاد آن، زمینه را برای مراکز تحقیقاتی و آموزشی باز می‌گذارند تا ضمن کار روی این محصولات با هدف بهبود دائم آنها، از هزینه‌های سرسام آور خرید نرم‌افزارهای تجاری نیز خلاص شوند. در ضمن در این میان آن موسسه آموزشی، نسخه منحصر به فردی از نرم‌افزار مورد نیاز خود را  در اختیار خواهد داشت که مخصوص نیازهای آن مرکز طراحی و توسعه داده شده است.

سخن از نرم‌افزارهای جدید در این مقوله می‌تواند شامل سیستم‌عامل، نرم‌افزار‌های آموزشی، برنامه‌های مالی و بودجه‌ای،  دسترسی ساده‌تر به مدیریت  اطلاعات دانش‌آموزان از مقطع ابتدایی تا مقاطع متوسطه در مناطق مختلف یک شهر شود. در آن صورت می‌توان با یکپارچه‌سازی اطلاعات آموزشی یک منطقه به منظور بهبود عملکرد و توسعه برنامه‌های آموزشی، قدم‌های محکم‌تری برداشت. کاری که اگر منوط به استفاده از نرم‌افزارهای تجاری بود، می‌توانست سال‌ها در انتظار بودجه کافی خاک بخورد. دانش‌آموزان مدرسه‌ای با نام «سانیچ» در جنوب ونکوور برای رویارو شدن با تغییرات گسترده در دنیای سریع  فناوری سراغ طیف وسیعی از نرم‌افزارهای متن باز رفتند تا توانمندی خود را برای هوشمند‌سازی مدرسه‌شان محک بزنند. تغییر سامانه‌های رایانه‌ای این مدرسه به نرم‌افزارهای متن باز با موفقیت بزرگی روبه‌رو شد. آنها روش‌های جدیدی برای آموزش و به اشتراک‌گذاری مطالب با یکدیگر پیشنهاد و توسعه دادند.

مدرسه خود را اپن سورس کنید

برای این‌که شما هم به روش دانش آموزان کانادایی مسیر «متن باز» شدن مدرسه خودتان را طراحی و اجرا کنید، باید قبل از هر چیزی به سیستم‌عامل فکر کنید. این روزها بیشتر رایانه‌های مورد استفاده در مدارس از ویندوز به عنوان سیستم‌عامل استفاده می‌کنند. در حالی که سیستم‌عامل لینوکس کاملا مجانی بوده و حتی به شما اجازه می‌دهد با اندکی برنامه نویسی سیستم‌عامل اختصاصی مدرسه خودتان را از روی آن تولید و به نام مدرسه‌تان منتشر کنید. امروزه چند سیستم‌عامل کامل آزاد یا متن باز وجود دارد که  معروف‌ترین آنها لینوکس‌/‌ جی.ان.یو نام دارد.
اما با وجود تمام فوایدی که برای نرم‌افزارهای متن باز قید شد، پرسش اساسی این است که آیا مدرسه و عوامل آن برای استفاده درست از نرم‌افزارهای تجاری به نرم‌افزارهای متن باز آماده است؟
در مسیر اپن سورس کردن مدرسه موانع و مشکلات بسیاری وجود دارد که می‌توان به نبود حمایت و پشتیبانی کافی، نداشتن برنامه‌ریزی صحیح و مناسب برای استفاده، نداشتن نیروی کارآمد برای تغییر سیستم‌های قدیمی، مقاومت دانش‌آموزان و مدیران مدرسه در برابر طرح‌های جدید و هجوم به دل کار بدون آموزش کافی نام برد.مهم‌ترین نکته در متن‌ باز کردن مدرسه؛ داشتن یک نقشه راه مناسب است. در این نقشه علاوه بر مقوله‌های مهمی مثل آموزش عوامل موثر، بودجه کافی و عزم راسخ مدیران برای اعمال تغییر، باید به جذابیت‌های آموزشی این مهاجرت فکر کرد و با بزرگنمایی معقول آنها درصدد برآمد انگیزه کافی برای کل دوره تغییر برای مدیران مدرسه، معلمان، دانش‌آموزان و حتی والدین پیش‌بینی شود تا از پشتیبانی همه در این مسیر دشوار برخوردار شوید.

یادتان باشد تلاش برای استفاده از متن باز در مدرسه، فقط شامل استقلال از تولیدکنندگان نرم‌افزارهای تجاری یا کاهش هزینه خرید نرم‌افزارها (که در کشور ما به دلیل تبعیت نکردن از قانون کپی‌رایت تقریبا رایگان است) نیست. هدف و انگیزه اصلی باید بر مبنای مزایای آموزشی و پرورشی دوران تغییر و تحول متمرکز شود. یعنی کل فرآیند تغییر مثل یک کلاس درس می‌تواند مخزن ایده‌های دانش‌آموزان را باز کرده و مشارکت همه‌گیر آنها در یک عملیات واقعی و تلاش آنها برای تدوین نرم‌افزارهایی مطابق نیاز خودشان، آنها را به نسل آینده دانشمندان حوزه دیجیتال تبدیل کند.

ندا فراهانی