سازمان جهانی مالکیت فکری، پاسخی به یک نیاز

همین ناهماهنگی بین قوانین و مقررات ثبت اختراع در کشورهای مختلف سبب شد سال 1883 یک کنوانسیون بین‌المللی در شهر پاریس به تصویب برسد و اختراعات، نشانه‌های تجاری و همچنین طرح‌های مختلف صنعتی در کشورهای مختلف را به شکل بین‌المللی مورد حمایت قرار دهد. نمایشگاه پاریس یک سال بعد با 14 کشور عضو، فعالیت خود آغاز کرد.

نمایشگاه پاریس مورد استقبال قرار گرفت و سه سال بعد نمایشگاه دیگری برای حمایت از آثار ادبی و هنری در شهر برن سوئیس به تصویب رسید. هدف از نمایشگاه برن اجرای بهتر قوانین کپی رایت در کشورهای عضو و یکسان‌سازی قوانین و مقررات مربوط در آنها بود. به این ترتیب مخترعان و نیز پدیدآورندگان آثار هنری در کشورهای عضو این دو معاهده می‌توانستند مطمئن باشند که حقوق آنها در سایر کشورها و حضور این کنوانسیون‌ها محترم شمرده خواهد شد.

هر یک از این معاهده‌ها ساز و کار اداری ویژه و مجازی خود را داشتند تا این که سال 1893 کشورهای مختلف تصمیم گرفتند این دو دفتر بین‌المللی را در یکدیگر ادغام کنند تا به این ترتیب فقط یک مرکز امور مربوط به مالکیت معنوی اختراعات و نیز آثار مختلف خود را به عهده بگیرد. این دفتر جدید را «بیربی» (BIRBI) نامیدند. پس از گذشت چند دهه و تحولات مختلف صورت گرفته در زمینه علم و فناوری، معاهده دیگری سال 1970 به تصویب رسید و به ‌این ‌ترتیب گامی عملی برای تأسیس سازمان جهانی مالکیت فکری برداشته شد. سال 1974 سازمان جهانی مالکیت فکری که به‌صورت خلاصه «وایپو» (WIPO) نامیده می‌شود رسما به سازمان ملل پیوست و اکنون به عنوان یکی از سازمان‌های زیرمجموعه آن در شهر ژنو در سوئیس فعالیت می‌کند.

ایران سال 1346 خورشیدی سند معاهده تأسیس وایپو را امضا کرد، ولی تصویب کرد رسمی آن در کشور تا چند دهه به تأخیر افتاد تا این که بالاخره سال 1380 مجلس شورای اسلامی آن را تصویب کرد و به این ترتیب ایران هم به جمع کشورهای عضو سازمان جهانی مالکیت فکری درآمد.

سازمان جهانی مالکیت فکری، ساز و کارهای مشخصی برای ثبت آثار دارد. با این حال «معاهده همکاری در ثبت اختراع» که بین کشورهای مختلف به امضا رسیده شیوه‌ای بسیار مشخص را برای ثبت یک اختراع به صورت بین‌المللی تعیین می‌کند.