اثری متفاوت درباره قیامی متفاوت

حجت‌الاسلام سیدحسن فاطمی: معیاری برای متون تاریخی درباره عاشورا

مشابه دانشنامه امام حسین(ع)، از سال 61 هجری قمری تاکنون نوشته نشده، زیرا این دانشنامه تاریخ نقلی و تحلیلی را همراه جامعیت و اعتبارسنجی متون به همراه دارد. دانشنامه امام حسین(ع) چهار ویژگی تاریخ نقلی، تاریخ تحلیلی، جامعیت و اعتبارسنجی را با هم دارد. با توجه به این ویژگی‌ها پس از مطالعه دانشنامه با 90 درصد اطمینان می‌توان گفت، چه متنی در حوزه واقعه عاشورا اعتبار دارد یا ندارد. تدوین این دانشنامه حاصل کارگروهی بیش از 60 نفر در بازه زمانی ده ساله است.

محمد اسفندیاری: تخصصی و قابل فهم برای عموم

دانشنامه امام حسین(ع) کتابی توصیفی ـ تحلیلی است که به اعتبار تخصصی بودن آن برای همه قابل فهم است. مشورت در کارهای اندیشه‌ای و تفکری لازم است و اساسا اندیشه صحیح، حاصل تضارب اندیشه‌ها است. امام حسین(ع) نشانه فرد دانا را این می‌داند که خود وی از سخن و کارش انتقاد کند و ما نیز باید یاد بگیریم هم در امور عملی و هم در امور اندیشه‌ای مشورت کنیم و علاوه بر آن به استقبال نقد برویم. در شناسنامه دانشنامه امام حسین(ع) آمده است، 40 نفر در تألیف کتاب در طول ده سال نقش داشتند و در صفحه 17 دانشنامه هم از 20 نفر دیگر نام برده است، بنابراین این دانشنامه کاری گروهی است که حدود 60 نفر به صورت پیوسته و ناپیوسته طی ده سال در تدوین آن نقش داشتند و در این زمینه می‌توان گفت، تدوین دانشنامه با کار گروهی در عرصه اسلام‌شناسی جای تحسین دارد. غربی‌ها در عرصه کار گروهی در جهت تحقیقات و تدوین مطالعات مختلف بر ما مقدم هستند، همان‌طور که شواهد آن را در تدوین دائرة‌‌‌المعارف اسلام می‌بینیم. اولین تلاش‌ها در جهت کار گروهی برای تدوین یک کار تحقیقی و دانشنامه‌ای لغت‌نامه دهخدا بود که با 55 سال کار و تلاش سه تا چهار نسل به انجام رسید و از این دست می‌توان به فرهنگ فارسی معین و دائرة‌المعارف فارسی غلامحسین مصاحب نیز اشاره کرد که از نمونه‌ کارهای موفق در این عرصه هستند. همچنین در عرصه تحقیقات دینی، آثاری همچون جامع احادیث شیعه اثر آیت‌الله بروجردی و ملحقات احقاق الحق اثر آیت‌الله مرعشی، نمونه‌هایی از تلاش این‌چنینی در پیش از انقلاب هستند. تدوین دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی و دانشنامه جهان اسلام نیز از مصادیق تلاش موفق گروهی در سال‌های پس از انقلاب اسلامی است.

دانشنامه امام حسین(ع) کتابی توصیفی و تحلیلی و معتبر است و چند گزیده نیز با محتوای مختلف از این دانشنامه استخراج شده است.

در میان فقهای ما طی هزار سال گذشته شیوه‌ای درست و متداول در بحث از مباحث فقهی وجود داشته که به کاوش در ارتباط با سندیت یک متن پرداخته می‌شده و سزاوار است این شیوه نیز در نقل تاریخ از سوی فعالان این عرصه استفاده شود.

حجت‌الاسلام طباطبایی‌نژاد: تحولی در عرصه عاشوراپژوهی

این دانشنامه به‌رغم وزنی که از نظر علمی دارد همچنان حتی در میان فرهیختگان جامعه ناشناخته مانده است. در صورت توجه به دانشنامه امام حسین(ع) تحولی در عرصه عاشوراپژوهی و مقتل‌شناسی در جامعه ما بوجود می‌آید. در تهیه این اثر از منابع پیش از قرن ده هجری استفاده شده و از مراجعه به منابع پس از این تاریخ به دلیل رواج آثار غیرمعتبر بسیار پس از صفویه خودداری شده است.

بیش از 95 درصد آنچه در منابع معتبر در زمینه عاشوراپژوهی آمده در تدوین دانشنامه مورد استفاده قرار گرفته و متن آنها آورده شده و هنگامی که به تحلیل نیاز بوده به این کار اقدام شده است. پنج نقشه در دانشنامه امام حسین(ع) از قیام آن حضرت، شهر کوفه، حرکت امام و حرکت اسیران آورده شده که به صورت احتمالی براساس وقایع ترسیم شده‌اند.

کل اثر 14 جلد است که آثاری مانند مقتل شهادت (دوجلدی و یک جلدی)، نرم‌افزار آن، گزیده دانشنامه به زبان‌ فارسی و عربی، مجموعه‌ای هفت جلدی برای کودکان و همچنین مجموعه‌ای برای بانوان و تهیه مجموعه‌ای صوتی از بخش‌هایی از دانشنامه از دیگر منشورهایی است که با استفاده از آن به صورت جداگانه چاپ و منتشر شده‌اند.