تفاسیر نادرست از «آزادی آکادمیک» ممکن است تعریف و هویت اصلی دانشگاه را مورد تهدید قرار دهد

آزادی در چارچوب علم

کمتر از یک ماه قبل، حسن روحانی با حضور در جمع دانشجویان گفت که «علم و دانش زمانی می‌تواند حاکم باشد که در دانشگاه‌های ما محیط آزاد نقد، اندیشه و اظهارنظر باشد.» همان نکته‌ای که در ذیل باور او به اصل «اعتماد به نخبگان» قابل تحلیل است. او برای آن که مقصود خود از آزادی را روشن کند و به سوءتفاهمات موجود نسبت به چیستی معنا و مفهوم چنین واژه‌ای دامن نزند، از «آزادی آکادمیک» نام برد، نوع مشخصی از آزادی که البته همزمان «استقلال آکادمیک» را هم می‌تواند به بار آورد.

کد خبر: ۶۲۲۸۴۱

رئیس دولت یازدهم در حالی تلاش می‌کند نسبت خود با دانشگاه‌ها و جنبش دانشجویی را تشریح کند که طی سال‌های گذشته برخی رفتارهای رادیکالی در قامت چینش دیوار بی‌اعتمادی، میان دولت و دانشگاه فاصله انداخته بود.

اگر چه طی نزدیک به چهار ماه‌ که از آغاز به‌کار دولت می‌گذرد، انتقادهایی به فعالیت‌های دولتی در عرصه دانشگاه وارد شده، اما به‌نظر می‌رسد اگر دولت به چارچوب «آزادی آکادمیک» نه چیزی کمتر و نه بیشتر از آن قائل باشد، فرصتی برای رشد دانشگاه‌ها و حتی رضایت منتقدان به‌وجود خواهد آمد.

روحانی به عنوان دیپلمات باسابقه نسبت به اهمیت جایگاه دانشگاه‌ها در مناسبات بین‌المللی آگاه است. او خوب می‌داند که دانشگاه‌ها هم می‌توانند دیپلماسی علمی را برای گشایش روابط میان کشورها پیش ببرد و هم نقشی تعیین‌کننده در رشد درونی کشور برای اثرگذاری‌های منطقه‌ای و جهانی داشته باشد.

شاید به همین دلیل است که روحانی علاوه بر گشایش در سیاست خارجی، برای توسعه همه‌جانبه در داخل کشور هم نیم‌نگاهی به دانشگاه‌ها دارد. نهادهایی که اگر انرژی ناشی از حضور دانشجویان در آن به شکلی هدفمند آزاد شود، می‌توانند پشتوانه مهمی برای دولت باشند. با این همه مخاطبان اظهارات رئیس‌جمهور درباره آزادی آکادمیک باید کمک کنند که این سخنان راه به بیراهه نبرد. تعابیر ساختارشکنانه از این گونه اظهارات برای زیرپا گذاشتن خط قرمزها، گاهی باعث شده‌ محدودیت‌هایی بر کنش‌های دانشجویی اعمال شود. حال آن‌که آزادی آکادمیک معنایی جز آزاد بودن صاحبان نظر برای تحقیق و ایده‌پردازی در چارچوب اصول و روش‌های علمی ندارد. آزادی آکادمیک خود مقید به گزاره‌های آکادمیک بوده و متفاوت از نگاه‌های هنجارشکنانه نسبت به مقوله آزادی است.‌جامعه دانشگاهی سال‌هاست که از برخی رفتارهای افراطی هم در دل دانشگاه‌ها و هم از بیرون آن ضربه خورده و گاهی بی‌اعتمادی‌ها، مانع از رشد فعالیت‌های دانشگاهی شده است. بنابراین به ‌نظر می‌رسد با توجه به رویکرد جدیدی که دولت در قبال دانشگاه‌ها اتخاذ کرده، کم‌کم وقت آن رسیده است که دانشگاهیان نیز با نقد درونی و آسیب‌شناسی تجارب گذشته به ندای دولت برای دستیابی به یک آزادی با قید ملاحظات علمی پاسخ مثبت داده و گامی به ‌سوی پایان‌دادن به سوءتفاهمات علمی ـ سیاسی بردارند. سو‌ءتفاهماتی که نتیجه‌ای جز تنش در دانشگاه و پرهزینه‌شدن رفتارهای سیاسی دانشجویان و استادان دانشگاه در بر نداشته و روند تولید پژوهش‌های ماندگار را نیز با بن‌بست مواجه ساخته است.

دولت و مسئولان ذیربط هم باید با درس‌گرفتن از گذشته فضا را برای ساختارشکنان مساعد نکنند.

به این ترتیب شاید اگر دانشگاهیان و دولتمردان همزمان الزامات آزادی در چارچوب گزاره‌های علمی را بپذیرند، آنگاه بتوان به توسعه علمی کشور بیش از گذشته امیدوار بود.