پوست اندازی سیاسی در خرداد 84 

«تشکیل دولت مقتدر و کارآمد و استفاده کامل از اختیارات ریاست جمهوری» به یکی از مهمترین گفتمان های انتخاباتی این دوره تبدیل شده است. برخی صاحب نظران سیاسی طرح این گفتمان را به دلیل عملکرد 8 ساله دولت خاتمی ارزیابی می کنند و عده ای دیگر آن را محصول شرایط و مقتضیات امروز می دانند.
دکتر زیباکلام معتقد است اقتدار و جایگاه ریاست جمهوری ظرف 8 سال گذشته کمرنگ شده است: «صرف نظر از آن که 2دوره حاکمیت اصلاح طلبان بر قوه مجریه را چقدر موفق بدانیم ، متاسفانه یکی از مسائل مهمی که دوران ریاست جمهوری آقای خاتمی در پی داشت ، این بود که جایگاه ریاست جمهوری مقدار زیادی افول کرد در حالی که طبق قانون اساسی ، رئیس جمهور شخص دوم نظام است و مسوولیت ها و وظایف رئیس جمهور خیلی زیاد است ، اما ما می بینیم که جایگاه آقای خاتمی به طور منظم ظرف این 8 سال افول کرده است. بحث این نیست که کدام جریان سیاسی مسوول افول اقتدار جایگاه رئیس قوه مجریه است.
آیا عملکرد ضعیف آقای خاتمی و اصلاح طلبان باعث ایجاد این وضعیت شده است یا اقتدار و تمامیت خواهی مخالفین آقای خاتمی. نکته مهم این است که این اتفاق افتاده است ؛ هم در عرصه بین الملل و هم در عرصه داخلی. افکار بین المللی و نهادهای بین المللی دیگر بهایی برای آنچه که خاتمی می گوید، قائل نیستند.
در حالی که 7 یا 8 سال پیش اصلا از این خبرها نبود. در داخل کشور هم همین ذهنیت وجود دارد ، مردم می بینند که رئیس جمهور نتوانست یک فرودگاه را افتتاح کند و به بهره برداری برساند. صرف نظر از این که این فرودگاه باید باز می شد یا نه ، مردم متوجه شده اند که رئیس جمهور نتوانسته است که خیلی از خواسته هایشان را به عنوان مسوول قوه مجریه و فرد شماره 2 نظام به پیش ببرد. یکی از عمده ترین ملاحظات و دغدغه هایی که در جریان انتخابات ریاست جمهوری باید مدنظر قرار گرفته شود ، بازگرداندن شان و اقتدار و جایگاه ریاست جمهوری به این نهاد است».
زیباکلام ادامه می دهد: «پرسش اساسی این است چهره هایی که تا الان مطرح شده اند چه از میان اطلاح طلبان و چه از میان محافظه کاران - آیا از صلابت شخصی لازم برخوردارند تا جلوی منحنی افول اقتدار ریاست جمهوری را بگیرند و نگذارند جایگاه این تضاد بیش از این تضعیف شود؛ میان کاندیداهای مطرح - آقای کروبی یا دکتر معین ، دکتر لاریجانی و یا آقای ولایتی - من از نظر سوابق و تجربه مدیریتی ، آیا می توانند صلابت و اقتدار قوه مجریه را به آن بازگردانند؛ بحث این نیست که ما رئیس جمهور داشته باشیم با اختیارات فراقانونی ، این بازگشت به یک نظام استبدادی است.بحث اساسی این است که در چارچوب همین قانون اساسی و مسوولیت ها و وظایفی که در اختیار رئیس جمهور است چه کسی می تواند مقداری طراوت و اقتدار ریاست جمهوری را به آن برگرداند.در نتیجه ریاست جمهوری آقای خاتمی ، با نهادها و مراکز قدرتی مواجه شده ایم که دارای قدرت خیلی زیادتری از حد خود شده اند اینها مقابل رئیس جمهور آینده مقاومت کرده و برابر آن خواهند ایستاد. پرسش این است کدام یک از کاندیداها از توان لازم برای مهار گروههای فشاری که در درون حاکمیت هستند برخوردارند؛ از میان کاندیداهای مطرح ، کسی را نمی بینم که این توان را داشته باشد».
اسماعیل گرامی مقدم نیز می گوید: «ما نمی توانیم بگوییم طرح گفتمان دولت مقتدر، متاثر از دوران 8 ساله عملکرد خاتمی است. طرح این گفتمان از مقتضیات زمان سرچشمه می گیرد. به هر حال دولت فعلی با توجه به موانعی که برایش ایجاد شده دارای اقتدار بوده است ؛ ولی فلسفه گردش قدرت این است که دولت جدید برطرف کننده ایرادهای دولت گذشته باید باشد. هر دولتی به طور طبیعی خواستار شرایط ایجاد اقتدار است.»

چالش های رئیس جمهور آینده

رئیس جمهور در هر دوره انتخاباتی با 2 مساله روبه رو بوده است: مطالبات رای دهندگان و چالشهای فراروی در بعد ملی و فراملی. برخی از این مطالبات و چالشها ، موضوع مشترک همه ادوار انتخاباتی بوده و برخی دیگر ، در هر دوره با مختصات ویژه ای ظاهر شده است.
مطالبات مردم در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری چیست و چالشهای پیش روی رئیس جمهور آینده کدامند؛
دکتر زیباکلام می گوید: «بجز 10 تا 15 درصد رای ثابتی که هر دو جناح دارند ، برای 70تا 80 درصد مردم شاید مفسران دلیل و انگیزه ای که باعث شود پای صندوق رای بیایند یا نه این است که آیا فردی که می خواهد رای دهد از توان لازم برای رویارویی با مشکلاتی که به وجود آمده ، برخوردار هست یا نه. از نظر شخصیتی و فردی ، خیلی از کاندیداها بسیار سالم هستند.اما آنچه بیش از همه برای رای دهندگان مهم است این است که آیا رئیس جمهور آینده از توانایی ، نفوذ و اقتدار لازم برخوردار هست یا نه و این بتدریج به مهمترین مطالبه بخش مهمی از رای دهندگان تبدیل می شود.»
زیبا کلام معتقد است:«اصلی ترین چالشی که فراروی اصلاح طلبان قرار دارد این است که چنانچه رای بیاورند با اصولگرایان با مشکل مواجه خواهند شد و مجلس قطعا، هم با آقای هاشمی رفسنجانی و هم با آقای دکتر معین از همان روز اول از در مخالفت وارد خواهد شد. شانس موفقیت دکتر معین در رویارویی با دیگر مراکز قدرت کم خواهد بود».
اسماعیل گرامی مقدم اما می گوید: «سامان دادن به موضوع اقتصاد، تثبیت اهداف اصلاح طلبانه جریان اصلاحات از چالشهای پیش روی رئیس جمهور آینده در بعد ملی است. در بعد فراملی نیز تعیین راهبرد رئیس جمهور آینده برابر طرح خاورمیانه بزرگ که از سوی امریکا مطرح شده و در حال اجراست و انرژی هسته ای از مهمترین چالشهای رئیس جمهور آینده خواهد بود».

میزان مشارکت مردم در انتخابات

مشارکت حداکثری مردم در انتخابات اولین و مهمترین اولویتی است که در سطوح عالی نظام جمهوری اسلامی در دستور کار انتخابات آینده قرار گرفته است. عملکرد مجریان و ناظران انتخاباتی ، احزاب و رسانه ها و نیز میزان مقبولیت کاندیداها میان مردم از مولفه های تاثیرگذار در میزان مشارکت مردم در پای صندوق های رای است.
اسماعیل گرامی مقدم می گوید: «ما الان در وضعیت فعلی پیش بینی مطلوبی از شیوه مشارکت مردم در انتخابات نداریم ؛ اما نظرسنجی ها نشان می دهد مشارکت رو به افزایش است. در حال حاضر به دلیل عدم اجماع جریان های سیاسی روی کاندیداهای واحد، میزان حضور مردم در انتخابات مهم است ، اما پیش بینی می شود پس از ثبت نام کاندیداها، تعیین صلاحیت ها و ورود رقیبان به عرصه رقابت های انتخاباتی ، ما شاهد رشد حداکثری مشارکت در کشور باشیم».
صادق زیباکلام نیز معتقد است حضور مردم در انتخابات بین 40 تا 60 درصد از واجدان شرایط خواهد بود و عدد واقعی مشارکت در انتخابات حدود 50 درصد است. اما باید منتظر ماند تا میزان مشارکت واقعی مردم در نهمین روز خرداد مشخص و معلوم شود گمانه زنی تحلیلگران سیاسی تا چه حدی است به واقعیت نزدیک است.

محمدرضا عزیزی