بسترسبزی ازاورانیوم

وقتی صحبت از آلودگی عناصر طبیعی چون خاک و آب به عناصر رادیواکتیو پیش می آید، غالبا ذهن ما به سمت مطالعات هسته ای آن هم برجنبه مخرب آن معطوف می شود.

کد خبر: ۵۸۸۷۰

واقعیت آن است که کنار پرتوگیری شدیدی که وابسته به فعالیت های هسته ای بشر هستند در برخی بخشهای زمین نیز مناطقی وجود دارند که میزان پرتوزایی عناصر رادیواکتیو در آنها از حد طبیعی بالاتر است.
این پرتوزایی ها نیز نه ساخته دست بشر بلکه حاصل واکنش های طبیعی ناشی از پرتوهای کیهانی یا اشعه ماوراءبنفش خورشید از بدو خلقت زمین هستند. در واقع اینها وجهی بدیع و تامل برانگیز از عظمت و بیکرانگی خالق یکتا هستند که نمی شود آن را با پدیده هایی که بوی تخریب و نبود سازگاری می دهند ، قیاس کرد. حال بخش کوچکی از خطه سبز و زیبای شمال کشورمان یعنی مناطقی از رامسر، مانند طالش محله و خاک سفید که حدود 2 هزار نفر جمعیت دارند در زمره مناطق با پرتوزایی بسیار بالا قرار گرفته اند که میزان پرتوزایی طبیعی در برخی نقاط آن تا 10 برابر پرتوزایی مناطق دیگر است.
از این روی یکی از محققان برجسته کشور با مطالعه روی میزان جذب رادیوم توسط سبزیها و به دنبال آن مصرف کنندگان آنها در مناطق یادشده ، به کسب رتبه دوم گروه علوم پایه دهمین جشنواره تحقیقاتی علوم پزشکی رازی نایل شده است.

گفتگوی ما را با دکتر مهدی غیاثی نژاد ، دانشیار فیزیک دانشگاه تربیت مدرس بخوانید:

ریشه پرتوزایی های طبیعی در مناطقی از دنیا و نیز در کشور ما به چه عواملی بازمی گردد؛

مسلما وقتی صحبت از پرتوزایی مصنوعی می شود به داروهای هسته ای ، دستگاه های رادیوتراپی (تشخیصی و درمانی) و XRey کنار تشعشعات ناشی از تاسیسات هسته ای اشاره داریم.

در گیاهان و سبزیهای ریشه ای میزان جذب رادیوم از خاک بیشتر در برگها اتفاق می افتدتا ریشه ها

در حالی که پرتوزایی طبیعی به پرتوگیری ناشی از اشعه ماورائبنفش خورشید یا پرتوهای کیهانی یا پرتوگیری از منابع داخل زمین به واسطه وجود زنجیره های اورانیوم و توریم از زمان خلق زمین برمی گردد ، درواقع منشا پرتوهای طبیعی یون ساز در فضا، پرتوهای کیهانی در زمین ، رادیو نوکلئیدهایی هستند که به طور عادی در خاک ، هوا، آب ، غذا و بدن دستخوش واپاشی می شوند. مواد پرتوزا و پرتوهای نفوذکننده ، در محیط زیست پراکنده می شوند. پرتوهای گاما، ذرات آلفا و بتا ، نوترون ها و میون ها از انواع اصلی پرتو به شمار می روند. پرتوگیری انسان از طریق پرتودهی منابع پرتوزای خارج از بدن (پرتوگیری خارجی) یا بر اثر واپاشی رادیونوکلئیدهایی که از طریق بلع و استنشاق به بدن) راه پیدا می کنند (پرتوگیری داخلی) صورت می گیرد. پرتوهای طبیعی یون ساز بیشترین سهم را در مجموع دوز موثری که توسط جمعیت جهان دریافت می شود، دارا هستند. مناطقی در چین ، برزیل ، هند (کرالا) اتریش و آلمان وجود دارند که میزان پرتوزایی در آنها از حد طبیعی بالاتر است و در این میان مناطقی از رامسر (طالش محله و خاک سفید) بالاترین میزان پرتوزایی در دنیا را به خود اختصاص داده اند.

گویا تحقیقات شما روی بخشهایی از مناطق ذکر شده نشان داده است که غلظت عنصر رادیوم 226 در خاک و سبزی های کشت شده در برخی از این مناطق پرتوزایی تا 10 برابر بیشتر از مناطق دیگر است ، در این ارتباط بیشتر توضیح دهید؛

البته علاوه بر مناطقی از رامسر ، در محلات (چشمه های آب گرم) نیز میزان پرتوزایی بالاتر از حد طبیعی است.با این حال باید گفت میزان پرتوزایی در مناطق خاصی از رامسر بالاتر از حد طبیعی بوده که البته به طور یکنواخت و همگن هم نیست.به طور مثال در طالش محله از آنجایی که در ساخت برخی خانه ها از مصالح منطقه استفاده شده ، میزان پرتوزایی در آنها بسیار بالاتر از حد زمینه است.کما این که میزان رادیوم 226 موجود در خاک به طور متوسط چیزی حدود 50 بکرل بر کیلوگرم است ، در حالی که در برخی مناطق این میزان تا حد 50 هزار بکرل بر کیلوگرم نیز می رسد. (بکرل: واحد سنجش رادیواکتیویته در سیستم بین المللیSI).در واقع با توجه به وجود غلظت بالای اورانیوم و توریوم در خاک این مناطق ، تبدیل اورانیوم به رادیوم و انحلال آن در آب ، این عنصر به وسیله آب و خلل و فرج به سطح زمین راه می یابد. پرتوگیری ناشی از این عنصر از طریق مصرف سبزیهای کشت شده در منطقه به بدن ساکنان صورت می گیرد. از سوی دیگر چشمه های آب گرم منبع قابل توجهی از گاز رادون هستند که استنشاق این گاز نیز به پرتوگیری بالاتر از حد طبیعی در ساکنان منطقه منجر می شود.

شنیده ایم در برخی ساکنان رامسر ، میزان پرتوگیری تا 10 برابر دوز مجاز یک پرتو کار نیز می رسد. آیا این مساله تاثیری بر سلامت این افراد نگذاشته است؛

البته این مساله درست است ، ولی مطالعات سیتوژنتیکی و دیگر مطالعات در این منطقه - که البته طی چند سال اخیر آغاز شده و باید تا رسیدن به نتایج قطعی و البته حتی روی نسلهای گذشته نیز در این منطقه صورت بگیرد - این فرضیه را ثابت کرد که بدن ساکنان این قبیل مناطق به صورتی با محیط و مواد غذایی با پرتوزایی بالای این مناطق وفق یافته که تفاوت چندانی با فردی که در مناطق با پرتوزایی طبیعی زندگی می کنند نداشته و دچار اختلالات کروموزومی نمی شوند. کما این که تحقیقات انستیتو کانسر (سرطان ) تاکنون (طی چند سال اخیر) هیچ موردی را که حاکی از تاثیر پرتوزایی بالای این مناطق در افزایش ابتلا به سرطان باشد ، نشان نداده است ، در حالی که معمولا میزان موارد ابتلا به سرطان خون و اختلالات کروموزومی در کسانی که با پرتوهای رادیواکتیو سر و کار دارند ، بیشتر از افراد عادی است.
این تحقیقات برای رسیدن به نتیجه قطعی تری باید ادامه یابد. به منظور بررسی دقیق تر تاثیرات این پرتوها، آمار موارد ابتلا به سرطان در این مناطق طی مطالعات اپیدمیولوژیک با همکاری انستیتو کانسر ایران و انستیتو سلامت ژاپن دنبال می شود و اطلاعات ماحصل مدام با نتایج تحقیقات مشابه در دیگر مناطق با پرتوزایی طبیعی بالا در هند، برزیل و چین مقایسه می شود. در این مسیر ما با مشکلاتی نیز روبه رو هستیم که عمده ترین آنها ضعف آمارگیری و ثبت دلایل مرگ افراد در شهرها و بخصوص روستاهاست که بررسی علل مرگ و میر در نسلهای گذشته یک منطقه را مشکل می سازد.

میزان جذب پرتو به وسیله سبزیهای کشت شده در این مناطق چه میزان است؛

براساس تحقیقات انجام شده ، متوسط دوز سالانه ناشی از عناصر رادیواکتیو بر اثر مصرف سبزیهای کشت شده در مناطقی از رامسر ، 11 برابر بیشتر از متوسط دوز موثر سالانه ناشی از مصرف تمامی مواد غذایی و آشامیدنی ها در مناطق با پرتوزایی طبیعی است.
جالب آن که میزان جذب رادیوم از طریق خاک در گیاهان و سبزی های ریشه ای (هویج - تربچه - سیب زمینی ) در برگها بیشتر است تا ریشه ها. در واقع ریشه ها که قسمت خوراکی آنها محسوب می شوند ، به صورت یک پمپ طبیعی عمل می کنند. به بیان دیگر برخی گونه های سبزیها تا یک مرحله ، رادیوم را جذب می کنند سپس به مرحله اشباع می رسند، یعنی هرچه خاک دارای رادیوم بیشتری باشد سبزیها آن را جذب نمی کنند. این نشان می دهد که طبیعت بیش از حد لازم نمی تواند عناصر رادیواکتیو را جذب کند، در نتیجه پرتوگیری مردم به وسیله خود طبیعت کنترل می شود.

با وجود آنچه گفتید ، مردم این مناطق برای دور بودن از خطرهای احتمالی بهتر است چه نکاتی را رعایت کنند؛

فراموش نکنید که میزان پرتوگیری در مردم این مناطق متفاوت است. در برخی موارد دوز گرفته شده نمی تواند خطری برای فرد به دنبال داشته باشد ، ولی آنچه اهمیت دارد آن که برای ساختمان سازی نباید از مصالح ساختمانی منطقه استفاده کرد ، آب آشامیدنی باید از مناطقی با پرتوزایی طبیعی تهیه شود و به طور کلی مدت زمانی مواجهه با پرتوزایی طبیعی بالا را تا حد امکان کاهش داد. بدین ترتیب زندگی و حیات بدون آن که زنگاری از عدم امنیت به خود بگیرد، می تواند در این آزمایشگاه بس اعجاب انگیز الهی ادامه پیدا کند....