رِنالد الین نیکلسن

رِنالد الین نیکلسن نوزدهم اگوست ۱۸۶۸ در یورکشایر انگلستان متولد شد. چون پدربزرگ او علاقه‌مند به زبان عربی و تاریخ عرب بود، از کودکی به آموختن زبان عربی و معارف اسلامی علاقه داشت و در کمبریج به تحصیل زبان عربی پرداخت. در ۱۸۹۲ برای اولین‌بار به دیدار ادوارد براون نایل آمد و از آن پس به آموختن زبان فارسی مشغول شد. چون پروفسور براون دلبستگی خاصی به آثار عارفان ایران داشت، نیکلسن برای پایان‌نامه دکتری خود به راهنمایی او دیوان شمس و مجموعه غزل‌های جلال‌الدین محمد بلخی را برگزید و منتخبی از آن را سال ۱۸۹۸ در سی سالگی به انگلیسی ترجمه کرد و همراه با متن اصلی به چاپ رساند.

سال ۱۹۰۱ به معلمی زبان فارسی در دانشگاه لندن منصوب شد و یک سال بعد همین سمت را در دانشگاه کمبریج عهده‌دار شد و این مقام را تا زمان درگذشت ادوارد براون در ۱۹۲۶ دارا بود. از آن تاریخ کرسی زبان به عهده او گذاشته شد تا سال ۱۹۳۳ در شصت‌وپنج سالگی از دانشگاه بازنشسته شد. طی این دوران بسیاری از متون مهم فارسی و عربی را ترجمه، تصحیح و منتشر کرد. همچنین تعدادی از برجسته‌ترین خاورشناسان انگلیسی تربیت‌یافتگان او بودند، از جمله چارلز استوری که جانشین او در دانشگاه کمبریج شد و آرتور آربری که بعد متصدی کرسی دانشگاهی او شد. رِنالد نیکلسن که عضو وابسته فرهنگستان اول زبان و ادب فارسی ایران هم بود، در بیست و هفتم آگوست ۱۹۴۵ درگذشت.

آثار مهم او را در چهار بخش می‌توان تقسیم‌بندی کرد: بخش اول شامل تالیف کتاب «تاریخ ادبیات عرب» به انگلیسی است که از زمان انتشار در سال ۱۹۰۷ همواره کتاب مرجع دانشگاهی در این موضوع بوده است.

بخش دوم کتاب‌هایی است که در موضوع تصوف و عرفان اسلامی تالیف کرده و گویای درجه تعمق و قریحه نیرومند اوست. از جمله این کتاب‌ها «عارفان اسلام» و «مطالعات در باب تصوف اسلامی» است.

بخش سوم شامل تصحیح انتقادی متون عرفانی فارسی از جمله منتخب دیوان شمس، تصحیح تذکره‌الاولیاء عطار است که جلد اول در ۱۹۰۵ و جلد دوم در ۱۹۰۷ به انضمام فهرست اعلام و لغات نادر با مقدمه‌ای از محمد قزوینی در شرح حال فریدالدین عطار در لندن منتشر شد، ولی مهم‌ترین اثر او در این خصوص متن مثنوی معنوی مولوی در سه جلد است که سالیان دراز صرف تصحیح و تنقیح آن شده‌ است.

بخش چهارم، ترجمه‌هایی است که رنالد نیکلسن از متون فارسی، عربی و ترکی عثمانی به انگلیسی انجام داده‌ است. از این دسته ترجمه کشف‌المحجوب هجویری در تاریخ تصوف و عقاید صوفیه یک بار در ۱۹۱۱ و بار دیگر سال ۱۹۳۶ در لندن به طبع رسیده ‌است؛ اما بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اثر او در این قسمت ترجمه مثنوی مولوی و شرح بر مثنوی به انگلیسی در هشت جلد است.