لطفا مواظب باشید

این مجموعه که به کارگردانی و تهیه‌کنندگی بیژن شکرریز در دست تولید است، از کودکانی که پدر و مادرشان در مشاغل پایین جامعه مشغول به کارند، می‌خواهد که آنها را در برنامه معرفی کنند،‌ اما آیا این کار از لحاظ روان‌شناسی و جامعه‌شناسی برای کودکان مفید خواهد بود؟

علی زارعان، مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو درباره اهداف تولید این مجموعه به جام‌جم گفت: در جامعه سنتی، ناخودآگاه کودک در جریان زندگی و کار پدر و مادر قرار می‌گیرد، حتی در کنار پدر و مادر مشغول به کار می‌شود، اما در جامعه مدرن این اتفاق نمی‌افتد و فاصله پدر و مادر و فرزندان زیاد است و کودکان نسبت به حرفه پدر و مادرشان آشنایی کامل ندارند.

وی در ادامه با ذکر این نکته که ما با تولید این برنامه به مسائلی چون تقدس و ارجمندی مشاغل و روزی حلال می‌پردازیم، گفت: برای تولید این برنامه حدود یک سال و نیم تحقیق کردیم. مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو با اشاره به اتاق فکر برنامه من و بابام، من و مامانم گفت: اتاق فکر این برنامه شامل صاحب‌نظران در عرصه‌های روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و علوم دینی است تا تمام جوانب بدقت مورد بررسی قرار بگیرد. زارعان در پاسخ به این سوال که آیا در این برنامه به عواملی که باعث می‌شود کودکان شغل پدر و مادر خود را پنهان کنند نیز می‌پردازید، توضیح داد: رسانه موظف است به مفاهیم ارزشی و عام‌ بپردازد تا مورد توجه و استفاده عموم مخاطبان قرار بگیرد. ما در این برنامه تلاش می‌کنیم مفهوم «افتخار» را برای کودکان و بزرگسالان توضیح دهیم و به کودکان یاد بدهیم فارغ از این‌که پدر و مادرشان چه شغلی دارند، به آنها افتخار کنند، چون والدین‌ آنها تلاش می‌کنند روزی حلال را برای آنها فراهم کنند.

توجه به کرامت انسانی

فاطمه یاسینی، طراح، محقق و نویسنده این مجموعه درباره روند تحقیقات و نگارش این کار گفت: بعد از تصویب طرح از دی سال گذشته نگارش فیلمنامه با مشورت کارگردان مجموعه آغاز شد.وی افزود: بعد از نوشتن کامل قصه‌ها در صحبتی که با صاحب‌نظران داشتیم، متوجه شدیم در این مجموعه بیشتر به دغدغه‌های فکری خودمان پرداختیم. به همین دلیل روال کار را تغییر دادیم و تصمیم گرفتیم با بچه‌ها در این رابطه صحبت کنیم و از زاویه دید آنها به این مساله بپردازیم.

این نویسنده اشاره کرد: بعد از برگزاری جلسات با بچه‌ها و خانواده‌هایشان به مباحث کرامت انسانی، منزلت و روزی حلال توجه کردیم. برای نگارش این مجموعه از مشاوره‌ دکتر نیک‌راد و دکتر ارجمند بهره بردیم که مشاور کودک و خانواده هستند. یاسینی در پاسخ به این سوال که آیا کودکان و خانواده‌هایشان برای دیده شدن بر صفحه تلویزیون حضور در این کار را پذیرفتند، گفت: ما با بچه‌ها و خانواده‌ها طوری صحبت نکردیم که آنها برای دیده شدن در یک برنامه تلویزیونی ترغیب به شرکت در آن شوند؛ بلکه درباره این مساله که چرا باید بچه‌ها از مشاغل خانواده‌هایشان خجالت بکشند، صحبت کردیم. بیژن شکرریز، کارگردان و تهیه‌کننده برنامه من و بابام، من و مامانم با ذکر این نکته که برای تحقیق و ساخت این برنامه به سراغ روان‌شناسی نرفته‌ایم که یک بار هم در زندگی‌اش خیابان شوش را ندیده، اما برای بچه‌های این مناطق و مشکلاتشان نسخه می‌پیچد، گفت: در این برنامه به کسی توهین نمی‌کنیم، بلکه به بچه‌ها انگیزه می‌دهیم که با افتخار درباره شغل پدر و مادرهایشان صحبت کنند. زمانی که مستند «آواز زندگان» را با هدف معرفی مشاغل مختلف تولید می‌کردم، روان‌شناسان و جامعه‌شناسان به من هشدار دادند که این کار خطرناک است، اما من به آنها می‌گفتم باید مردم در جریان واقعیت‌های جامعه قرار بگیرند.

با یک برنامه نمی‌توان معجزه کرد

با این حال، برخی کارشناسان نظر دیگری دارند. فرشته ولی‌مراد، جامعه‌شناس و مسئول برنامه‌های خردسال شبکه یک در دهه 60 درباره این‌که آیا تولید چنین برنامه‌ای می‌تواند باعث شرمنده شدن کودکان از شغل پدر و مادرشان شود، توضیح داد: بسیار ساده‌انگاری است که شغل پدر و مادرها را در حضور کودک در یک برنامه تلویزیونی نشان دهند و بعد تصور کنند که با این یک برنامه می‌توانند باعث شوند بچه‌ها خجالت کشیدن از شغل پدر و مادر را کنار بگذارند و شغل والدین مایه افتخار آنها شود. این جامعه‌شناس اشاره کرد: یکی از دلایل کودک در چنین برخوردی با شغل والدینش شخصیت خود اوست که در خانه از طرق مختلف شکل گرفته است. چنین برنامه‌ای آن شخصیت شکل گرفته را نمی‌تواند تغییر دهد. کودک بنا به دلایل خودش مایل نیست دیگران شغل پدر یا مادر او را بدانند. باز چنین برنامه‌ای دلایل شرمندگی کودک را نمی‌تواند برطرف کند. به عبارت دیگر، شخصیت کودک با دستورالعمل تغییر نمی‌کند.

ولی‌مراد عنوان کرد: تولید چنین برنامه‌ای برای دستیابی به این نکته که تو نباید از شغل پدر و مادرت شرمنده باشی، مثل این است که به بچه‌ای که اعتماد به نفس ندارد، بدون کارهای زیربنایی بگویی تو باید اعتماد به نفس داشته باشی که قطعا نه‌تنها جواب نمی‌دهد، بلکه می‌تواند اثر عکس هم داشته باشد. اگر کودکی در اعتماد به نفس ضعف دارد، تنها راهش شناخت دلایل آن است و اجرای برنامه‌های کارشناسانه هدفمند یعنی تربیت و پرورش در جهت بالابردن اعتماد به نفس.

عواقب خوبی ندارد

شهربانو قهاری، روان‌شناس حوزه کودک درباره تاثیرات تولید چنین برنامه‌هایی گفت: چنین برنامه‌ای می‌تواند پیامدهای منفی و مثبت داشته باشد. این روزها ارزش‌های جامعه به سمت مسائل مادی رفته است. بنابراین بچه‌ها به مشاغل همین نگاه را دارند. شاید بچه‌ها در سن کودکی خیلی تحت تاثیر این ماجرا قرار نگیرند، اما در دوران بلوغ که بسیار هم حساس است، برایشان سخت است که براحتی از شغل والدینشان که مثلا خدماتی است، سخن بگویند.دکتر حمید یوسفی، روانپزشک هم با اشاره به این‌که تولید چنین برنامه‌هایی چشم‌انداز خوبی ندارد، گفت: معتقدم نشان دادن تصاویر بچه‌هایی که به شکل مستند به محل کار والدین‌شان می‌روند و شغل آنها را معرفی می‌کنند، کار درستی نیست و بچه‌ها با دیدن این برنامه در زمان پخش و وقتی بازخوردها را می‌بینند، حس خوبی پیدا نخواهند کرد.

وی ادامه داد: البته هیچ فردی منکر زحمات یک مثلا رفتگر یا نیروی خدماتی نیست و همیشه این افراد برایمان قابل احترام هستند، اما این مشاغل جزو کارهایی نیست که پدر و مادرها، فرزندانشان را تشویق کنند تا در آینده آن را برای حرفه خود انتخاب کنند. یوسفی اشاره کرد: معتقدم اگر هم قرار است چنین کاری را انجام بدهیم و پیام اخلاقی به خانواده‌ها بدهیم، بهتر است از بچه‌ها استفاده نکنیم. ایده چنین برنامه‌هایی در ظاهر زیباست، اما عمیق نیست و نمی‌تواند تاثیر زیادی در روحیه و نوع برخورد بچه‌ها با مشاغل پدر و مادرهایشان داشته باشد، چرا که در این باره عوامل زیادی نقش دارد.

فاطمه عودباشی / گروه رادیو و تلویزیون