آزمایشگاه شناور ایران

چرا شناور تحقیقاتی؟

هر کاری ابزار و وسایل خاص خودش را نیاز دارد. مطالعه حوزه آبی کشور هم ابزار خودش را می‌طلبد. ما باید بتوانیم نمونه‌برداری و آنالیز کنیم. محققان برای کار طراحی ابزارهای دریایی، اقیانوس‌شناسی، فیزیک دریا، شیمی دریا و محیط‌زیست آن به ابزارها و اندازه‌گیری‌های خاصی نیاز دارند. جریان‌های دریایی، غلظت نمک دریا و هزار عامل دیگر به وسایل اندازه‌گیری خاص خود نیازمندند که باید بتوان آنها را به موقعیت لازم منتقل کرد، اندازه‌گیری‌ها را انجام داد و بعد رفت سراغ نقطه دیگری از اقیانوس یا دریا.

کشتی یا شناور تحقیقاتی به ابزار لازم برای انجام این کار مجهز شده است. شاید ظاهرش شبیه دیگر کشتی‌ها باشد، اما ویژگی آن این است که ابزار خاصی روی کشتی سوار شود.

معمولا کشتی‌های تحقیقاتی را می‌توان به عنوان یک آزمایشگاه سیار تلقی کرد که پروسه اولیه نمونه‌ها در خود کشتی انجام می‌شود. ممکن است برای تحقیقات بیشتر نمونه را به آزمایشگاه مرجع روی زمین بفرستند، اما اغلب کارها در خود کشتی انجام می‌شود.

شناوری که ما می‌سازیم در حد متوسط است. تعداد کشتی‌ها در کشورها متناسب با کاری که انجام می‌دهند متفاوت است. مثلا از صد و چند کشتی گرفته تا هفت هشت کشتی در کشورهای همسایه مثل ترکیه، کویت و... اما در کشور ما این اولین کشتی است که در حال ساخت آن هستیم.

آن کشتی باید برای آن منظور طراحی شده باشد. هر کشتی متناسب با ماموریتی که دارد شکل و ابعاد خاصی هم دارد. کشتی‌های باری پهن و کشتی‌های نظامی باریک و بلند هستند. کشتی‌های تحقیقاتی طوری هستند که باید تعادل خوبی داشته باشند. دستگاهی روی آنها سوار است که به صورت دینامیکی موقعیت شناور را تثبیت می‌کند. یعنی بدون انداختن لنگر می‌تواند در یک نقطه خاص بایستد و با موتورهای جانبی به جلو و عقب حرکت می‌کند. پروانه‌هایی که در عرض کشتی نصب می‌شود سبب می‌شود هر طور که می‌خواهید حرکت کنید و در هر موقعیت که می‌خواهید بایستید.

لذا باید متناسب با آن ابزار در آن تغییراتی ایجاد شود مثلا بعضی از سنسورها باید بیرون کشتی نصب شوند. یا آنتن رادار از کف کشتی بیرون بزند و ماموریت خود را برای داده‌برداری راداری از کف اقیانوس انجام دهد.

نه جای نگرانی وجود ندارد. چون ما پیش از این که ابزار را داشته باشیم، کارهای تحقیقاتی متعددی را تعریف کرده و انجام داده‌ایم. پس برنامه وجود دارد، منتهی اگر ابزار داشته باشیم راندمان بهتر خواهد بود و دستمان برای تعریف طرح‌های علمی‌تر و جسورانه‌تر مثلا کاوش در اعماق اقیانوس هند باز خواهد شد. بحث دریا بحث وسیع‌تری است. دو‌سوم کره زمین آب است، 80 درصد آن مشاع و متعلق به همه است یعنی 50 درصد کره زمین مشاع است. چه کسی می‌تواند استفاده کند؟ کسی که ابزار آن را دارد.

بله. ما هم سازمان منطقه‌ای داریم هم بین‌‌المللی که روی بدنه‌های آبی دنیا کار می‌کنند؛ سازمان‌هایی مثل IOI و IOC ، سازمان‌هایی هستند که در کشورها به صورت گروهی کار می‌کنند. دو سه سازمان در منطقه ما هم هست. یکی در اقیانوس هند است که هر سال با آنها جلسه مشترک داریم. دیگری در کشورهای خلیج فارس است که از این قبیل گشت‌ها با آنها به دفعات انجام شده است.

ما با سازمان صنایع دریایی قراردادی داریم. طراحی و ساخت شناور تحقیقاتی ما توسط این سازمان انجام می‌شود. الان هم در حال ساخت است. بدنه‌اش تقریبا تمام شده و موتورهایش را هم خریده‌ایم که بزودی نصب می‌شود.

اما تجهیزات آزمایشگاهی را دیگر خودمان نمی‌سازیم. آنها را باید از خارج بخریم، بعضی از این تجهیزات را فقط یکی دو کشور می‌سازند. درکل تلاش داریم با مشارکت بین‌المللی نخستین کشتی تحقیقاتی ایران را بسازیم.

در درجه اول باید بدنه آبی کشور را خوب بشناسیم. الان پروژه‌های عمرانی مجبورند از اطلاعات سایر کشورها برای فعالیت در حوزه آبی خودمان استفاده کنند که این اصلا جالب نیست. در درجه اول باید خلأ اطلاعاتی خودمان را پر کنیم، بعد هم با کشورهای همسایه و شمال اقیانوس هند (چون متاثر از تجهیزات اقیانوس هند هستیم) باب همکاری را باز خواهیم کرد.

سپس سراغ رسوباتی که کف دریاست خواهیم رفت که می‌تواند نشان از معادن کف دریا داشته باشد. چون بعضی ترکیبات معدنی فقط در دریا وجود دارد. برای مثال منیزیم و منگنز که معادن غنی آن فقط در کف دریا وجود دارد و آنها را به صورت کلوخ استخراج می‌کنند.