سال‌های نزدیک به خانه

 در سه دهه پس از انقلاب، تب سریال‌های کره‌ای و ژاپنی در ایران بسیار بالا گرفته است؛ سریال‌هایی مانند سال‌های دور از خانه، از سرزمین‌های شمالی، جنگجویان کوهستان و خیلی‌های دیگر همه از جمله مجموعه‌هایی است که در زمان پخش خود توانسته‌ سهمی بسزا در جذب مخاطب تلویزیون داشته باشد. مجموعه‌هایی که در کنار انیمیشن‌های جذاب سه دهه اخیر هنوز هم جزو آثار پربیننده و خاطره‌انگیز جوانان دیروز و امروز است. این روزها هم سریال‌های کره‌ای به پرمخاطب‌ترین سریال‌های رسانه ملی تبدیل شده‌ است، اما براستی راز موفقیت طولانی‌مدت سریال‌ها و فیلم‌های شرقی در همه این سال‌ها در چه چیزی است؟

در قالب نظرسنجی درباره بهترین و موفق‌ترین سریال‌های سه دهه اخیر آسیای شرقی پخش شده در ایران، با جمعی از منتقدان و برنامه‌سازان تلویزیون به گفت‌وگو نشستیم. جمعی از آنان می‌گویند که بیننده پروپا قرص این آثار بوده‌اند و خیلی از آنها هنوز هم سریال‌های ایرانی را به دیدن چنین آثاری ترجیح می‌دهند.

جواد طوسی، منتقد می‌‌گوید: آنچه در این سریال‌ها بیش از هر چیز دیگر در جذب موفق عمل کرده است، طراحی اولیه قصه‌ها و استفاده از تم پیشرفت در نگارش فیلمنامه این سریال‌هـــاست. این فیلمنامه‌ها طرح اولیه‌ای با موضوع پیشرفت یک انسان و تلاش او در راه رسیدن به یک هدف متعالی دارند. به این ترتیب، مخاطب با قهرمان قصه گام به گام جلو ‌می‌رود و از آنجا که نیاز به پیشرفت در همه‌ انسان‌ها به وفور یافت می‌شود، مخاطب با شخصیت‌های قصه بشدت همذات‌پنداری می‌کند؛ این همان چیزی است که ردپای آن در تمام سریال‌های شرقی موفق در ایران و البته سایر نقاط جهان بوضوح مشاهده می‌شود. از سال‌های دور از خانه و جنگجویان کوهستان گرفته تا جواهری در قصر و افسانه‌ جومونگ و دونگ‌ یی، همه و همه داستان پیشرفت پردردسر یک انسان را به تصویر کشیده‌اند.

وی می‌گوید: به‌طور حتم داستان‌های خطی و سرراست این مجموعه‌ها نیز در جذب مخاطب موثر بوده است، اما وقتی به همین مجموعه‌های شرقی پرمخاطب دقت می‌کنیم، متوجه می‌شویم که اتفاقا سوژه اولیه همه آنها بسیار عام و حتی کلیشه‌ای است و این «نوع پرداخت» است که آنها را به نوعی تازه و جذاب جلوه می‌دهد؛ جذابیتی که موجب می‌شود رفتار و خصوصیات اخلاقی گاه بسیار اغراق‌شده در آنها مورد توجه قرار گیرد.

این منتقد، سریال سال‌های دور از خانه و انیمیشن ای کیو سان را بیشتر از بقیه کارهای مشابه پخش‌شده از تلویزیون، پرمخاطب می‌داند.

حسن هدایت (کارگردان تلویزیون) می​گوید: تلویزیون با پخش سریال‌ها و مجموعه‌های آسیای جنوب شرقی، سیاست‌های جدیدی را به وجود آورد که به عقیده من، بیش از آن که بر مبنای سلیقه مخاطب باشد، به صرف نیاز رسانه‌ای بوده است.

وی ادامه می‌دهد: از زمان پخش سریال «سال‌های دور از خانه» تا به امروز، این بحث پیش آمد که همخوانی زیادی که فرهنگ آسیای شرق با فرهنگ بومی ایرانی دارد، دلیلی بر جذب مخاطب برای دیدن این سریال‌ها است، در حالی که به عقیده من، اگر قرار بر این است که همه چیز مطابق فرهنگ خودمان پیش برود، این نیاز برای مخاطب می‌تواند با ساخت مجموعه‌های داخلی هم به وجود بیاید.

سازنده سریال‌های پربیننده تلویزیونی «کارآگاه علوی» می‌گوید: خود من خیلی علاقه‌ای برای دنبال کردن این مجموعه‌ها نداشته‌ام، چراکه به نظرم داستان‌های یک خطی و بدون گره‌افکنی این مجموعه‌ها، خیلی حرفی برای گفتن نداشت.

هدایت بااشاره به رمز موفقیت این دست کارها در ارتباط با مخاطب، می‌گوید: تنها چیزی که باعث می‌شد بیننده چند قسمتی را برای دیدن سریال‌های شرق آسیا دنبال کند، بخشی از جذابیت‌های تصویری و گاهی رزمی بوده که جای خالی آن، هنوز هم در مجموعه‌های داخلی خودمان احساس می‌شود.

به عبارت دیگر، باید به این نکته توجه داشت که ساخت سریال‌های ایرانی باید بتواند با استفاده از نکات مثبت سریال‌هایی که ایرانی نیستند، اما مخاطب پیدا کرده‌اند، در مسیر تکامل و جذب بیشتر مخاطب در کنار تاثیرگذاری پیش برود. در دو‌ دهه اخیر نیز بارها شاهد استقبال مخاطب ایرانی از سریال‌ها و فیلم‌های شرقی مثل ژاپن و کره بوده‌ایم. ذائقه مخاطبان سینما و تلویزیون در هر ملت و سرزمینی، برخاسته از تاریخ و فرهنگ تجربه شده‌ای است که به خلق نوعی فرهنگ تماشا منجر می‌شود و میان مخاطبان و آثار هنری ارتباط معنی‌داری به وجود می‌آورد.

شبنم مدنی