بیکاری دشتستانی‌ها با خشکی نخلستان‌ها

شهرستان دشتستان استان بوشهر با دارا بودن بیش از 5‌/‌4 میلیون اصله نخل با سطح زیرکشت 28 هزار هکتار، سالانه 115 هزار تن خرما تولید و روانه بازارهای داخلی و خارجی می‌کند، ضمن این که 500 هزار تن انواع صیفی‌جات نیز از 560 هزار هکتار سطح زیرکشت این شهرستان به عمل می‌آید که مجموع این تولیدات نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی استان بوشهر ایفا می‌کند؛ مساله‌ای که متاسفانه در سال‌های اخیر به دلیل خشکسالی و کمبود آب با چالش‌های زیادی مواجه شده و اقتصاد این استان را متزلزل کرده است.

مجتبی مجری، باغدار بخش ارم دشتستان در این باره به جام‌جم می‌گوید: در سال‌های نه‌چندان دور کشاورزی منطقه و بخش ارم به دلیل فراوانی آب، بسیار پررونق بود و کشاورزان و باغداران هم برای تولید محصولات مختلف باغی و صیفی مانند خرما، گندم و هندوانه اشتیاق زیادی از خود نشان می‌دادند.

وی می‌افزاید: اما در سال‌های اخیر عواملی همچون مدیریت ناصحیح و نظارت ضعیف و سپردن منابع آبی به افراد غیرمتخصص و کم‌سواد محلی از یک سو و حفر چاه‌های متعدد و غیرمجاز و برداشت بی‌رویه آب و کاهش ذخیره منابع آب زیرزمینی از سوی دیگر باعث افت سطح منابع زیرزمینی و خشک شدن چاه‌ها شد.

به گفته وی، افزایش کشت غیرکارشناسی انواع نباتات که با شرایط اقلیمی منطقه متناسب نبود هم باعث هدررفت بیش از اندازه منابع آبی شد، ضمن این که طرح‌های آبخیزداری هم بدون کارشناسی لازم صورت می‌گرفت که عملا نتیجه‌ای دربرنداشت، به‌ طوری که در مدت اندکی مزارع روستای دهرود سفلی که سرآمد کشاورزی منطقه بود،‌ لم‌یزرع شد.

مجری یکی از پیامدهای خشکسالی و خشک شدن مزارع و باغات دهرود سفلی را بیکاری کشاورزان عنوان می‌کند و می‌گوید: این مساله باعث مهاجرت روستاییان به نقاط شهری دشتستان و اشتغال به حرفه‌های دیگری مانند کارگری ساختمان شده است.

این باغدار همچنین با اشاره به نخلستان‌های خلوتی که روز به روز از تعداد نخل‌های آنها کاسته می‌شود،‌ خاطرنشان می‌کند: برای بسیاری از باغداران و صاحبان نخلستان‌های دشتستان که شاهد خشک شدن و مرگ تدریجی نخل‌های خود هستند، چاره‌ای جز قطع نخل‌ها و استفاده از پنیر آنها و تبدیل نخلستان‌ها به زمین‌های مسکونی نمانده است.

مجری با بیان این که هر نخل پنج تا ده کیلو پنیر دارد که کیلویی 30 هزار تومان به فروش می‌رسد، یادآور می‌شود: اگر پنیر نخل‌های خشک شده سریع خارج نشود،‌ فاسد شده و همین عایدی اندکی نیز از کف نخل‌دارها می‌رود. به گفته وی، پنیر ماده‌ای در نخل است که در میان مردم بوشهر طرفدار بسیاری دارد و به عنوان ماده‌ای مغذی و لذیذ محسوب می‌شود.

نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی نیز با بیان این که کشاورزی در دشتستان در ایجاد اشتغال و تأمین معیشت مردم نقش ویژه و غیرقابل انکاری دارد، می‌گوید: متأسفانه عوامل طبیعی همچون ادامه خشکسالی ناشی از کاهش بارندگی در سال‌های اخیر و عوامل غیرطبیعی باعث بروز مشکلات جدی برای کشاورزان شده است، به طوری که میزان تولید محصولات نخلداران منطقه به یک سوم کاهش یافته است.

سیدمهدی موسوی‌نژاد خواستار اقدام فوری و سریع برای مقابله با این بحران از طریق تخصیص اعتبار برای تسریع در احداث سد دالکی، اجرای طرح‌های آبخیزداری و پوشش بتنی کانال‌های فرعی 3 و 4 و اصلاح شیوه‌های آبیاری از روش سنتی به آبیاری مکانیزه می‌شود و تصریح می‌کند: دولت می‌تواند با پرداخت تسهیلات به کشاورزان در مرحله تولید و بازاریابی و نیز ایجاد سیاست‌های تشویقی و هدایت بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در حوزه کشاورزی، در این زمینه گام اساسی بردارد و تبعات منفی خشکسالی و بی‌آبی را تا حد زیادی کنترل کند.

متاسفانه خشکسالی و کم‌آبی ممتد در دشتستان باعث شده برخی از دشت‌های این شهرستان ازجمله دشت‌های ارم و بوشکان که مستعدترین دشت‌های کشاورزی استان بوشهر است از سوی وزارت نیرو به عنوان دشت‌های ممنوعه برای کشاورزی اعلام شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان بوشهر در این باره می‌گوید: افزون بر دشت‌های بوشکان و ارم، سایر دشت‌های شهرستان دشتستان مثل دالکی، برازجان و شبانکاره هم وضع خوبی ندارد.

شاپور رجایی دلیل این مساله را برداشت نادرست و بی‌رویه آب از حدود 6000 حلقه چاه مجاز و غیرمجاز می‌داند و می‌افزاید: بر اثر این برداشت‌ها سالانه حجمی معادل 300 میلیون متر مکعب از منابع زیرزمینی کاسته می‌شود، این در حالی است که فقط 45 میلیون مترمکعب آب به صورت طبیعی و مصنوعی به سفره‌های زیرزمینی برمی‌گردد.

وی خاطرنشان می‌کند: تامین آب چشمه‌های آبیاری و زهکشی دالکی، سعدآباد، آبپخش، وحدتیه، کلل و زیارت از دو رودخانه جاری در دشتستان یعنی دالکی و شاپور صورت می‌گیرد که 85 درصد حوضه آبریز این رودها در استان فارس قرار دارد و وقوع خشکسالی در هفت سال گذشته در فارس و همچنین کاهش شدید نزولات جوی و سیلاب، آورد این رودخانه‌ها را با کاهش 70 درصدی مواجه کرده است.

مدیرعامل آب منطقه‌ای استان بوشهر با تائید خشک شدن بخش قابل توجهی از نخیلات که باعث تهدید امرار معاش و اشتغال باغداران منطقه شده است، تصریح می‌کند: با وجود این 160 میلیون مترمکعب آورد رودخانه شاپور و ذخیره سیلاب آن که حدود یک‌چهارم حجم مخزن آبگیری سد رئیسعلی دلواری می‌شود، به عنوان ناجی توانسته است آب شبکه‌های تحت آبیاری آبپخش را تامین کند.

رجایی کم‌آبی دشت دالکی را با احداث سد دالکی قابل جبران می‌داند و می‌گوید: احداث این سد که 2630 میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد اکنون در دستور کار قرار گرفته و درصدد تامین منابع مالی کل طرح از طریق مشارکت بخش خصوصی با حمایت مدیران ارشد استان و نمایندگان مردم در مجلس هستیم.

علیرضا برازجانی / جام‌جم دشتستان