فاجعه انسانی پس از طوفان شن در زابل

وقوع خشکسالی هفت ساله و طوفان شن مداوم ، مردم 932 روستای زابل و بخصوص 200 روستای شمالی شهرستان را با خطر سوءتغذیه و بیماری های روانی گوناگون مواجه ساخته است که در صورت عدم ارسال سریع کمکهای امدادی مورد نیاز ، فاجعه ای انسانی در منطقه بوقوع خواهد پیوست.

کد خبر: ۵۰۹۹۷

ابعاد فاجعه در شهرستان زابل که به دلیل خشکسالی رودخانه هیرمند بیش از سایر نقاط سیستان در معرض طوفان های شن قرار دارد ، به حدی شدید است که بسیاری از خانواده ها روزهای متوالی را تنها با خوردن نان و کنسرو سهمیه ای سر می کنند و یا آن که به خاطر به دست آوردن اندک درآمدی به قاچاق سوخت و مواد مخدر روی آورده اند. ارتفاع شن در برخی از مناطق روستاهای شمالی شهرستان زابل از جمله «قرقری» ، «ملاعلی» ، «شیب آب» و «پشت آب» تا چندین متر می رسد و باعث شده است تا بسیاری از راههای روستایی به مدت چندین روز بسته شود. نوذری ، مسوول هلال احمر شهرستان زابل با اشاره به فقر شدید حاکم بر منطقه به دلیل خشکسالی و طوفان های شن می گوید: متاسفانه به دلیل وقوع بی سابقه ترین خشکسالی تاریخ زابل که به مدت 7 سال از سال 1377 آغاز شده است اکنون 85 درصد درآمد مردم منطقه که از راه کشاورزی بود ، دیگر محقق نمی شود و به این ترتیب مردم منطقه با فقر شدیدی مواجه شده اند. به گفته وی اکنون 200 روستای منطقه به دلیل طوفان های سهمگین مملو از ماسه های بادی شده و عملا غیرقابل سکونت است ، که این مشکلات باعث شده است تا بسیاری از مردم و خصوصا کودکان با مشکل سوئتغذیه روبه رو شوند. علاوه بر آن که بسیاری از آنها مجبور به ترک تحصیل شده اند، افزایش غیرقابل باور آمار طلاق و ترک خانواده به دلیل کمبودهای معیشتی و اقتصادی از دیگر مشکلاتی است که این مسوول هلال احمر معتقد است به شدت در منطقه شایع شده است . وزش طوفان های شن که سرعت آنها گاهی تا 112 کیلومتر در ساعت می رسد و باعث می شود تا شعاع دید حداکثر یک متر باشد ، امکان هر گونه فعالیتی را از مردم منطقه سلب کرده است ، در هنگام وزش این طوفان های سهمگین ، شنهای روان حتی از شکافهای ریز دیوارها وارد منازل شده و این مساله باعث افزایش غیرقابل باور بیماری های تنفسی مانند آسم و سل شده است ، به گونه ای که در حال حاضر شهرستان زابل و خصوصا مناطق شمالی آن از لحاظ آمار بیماران سل در رده اول کشور قرار گرفته است . دکتر احمدعلی دادخواهی ، پزشک و مسوول مرکز بهداشت شهرستان «دوست محمد» در شمال شهرستان زابل و در مرز افغانستان که از مصیبت زده ترین مناطق زابل است در این مورد می گوید: متاسفانه طوفان شن و سوءتغذیه شدید باعث شده است تا بیماری های تنفسی ، قلبی و روانی به شدت در منطقه شایع شود که در این میان سالمندان و کودکان بیش از سایرین در معرض خطر قرار دارند. به گفته دکتر دادخواهی در برخی از روزها به دلیل گرد و غبار معلق در هوا ، حال بیماران به حدی خطرناک می شود که عملا از دست کادر درمانگاه کاری برنمی آید و بیماران به مرکز استان فرستاده می شوند. این پزشک معتقد است که فقر شدید که در منطقه حاکم است به اندازه طوفان شن مردم منطقه را در خطر مرگ قرار داده است ، چرا که علاوه بر سوءتغذیه شدید که خود عامل بسیاری از بیماری هاست ، بسیاری از مردم به دلیل آن که پولی برای پرداخت هزینه پزشک و دارو و درمان ندارند تا زمان حاد شدن بیماری به امید بهبود به پزشک مراجعه نمی کنند. دادخواهی با اشاره به بیماران بسیاری که در شرایط حاد به وی مراجعه می کنند ، می گوید: در برخی موارد والدین کودکی می گویند که یک ماه است که کودکشان به بیماری دچار شده اما به خاطر فقر نتوانسته اند وی را به دکتر بیاورند و منتظر بوده اند تا حالش خود به خود بهبود یابد. به گفته این پزشک در حالی که این خانواده ها هزینه های معاینه را نمی توانند پرداخت کنند باید هزینه های سنگین خرید دارو را هم بپردازند که این از توان بسیاری از آنها خارج است . به گفته این پزشک محلی در کنار بیماری های جسمی و تنفسی ، بیماری های روانی بشدت در منطقه رایج شده است ، به نحوی که اکنون نیاز به تاسیس مرکزی جهت بستری کردن بیماران روانی در منطقه احساس می شود. نوذری مسوول هلال احمر زابل نیز در مورد شیوع بیماری های تنفسی و روانی در منطقه می گوید: مشکلات اقتصادی باعث شده است تا بسیاری از مردان زابلی که سالها بدون اتکا به دیگران زندگی سالمی داشته اند اکنون بشدت در فقر قرار بگیرند ، اما به دلیل مناعت طبع خود نمی توانند از کسی کمک بخواهند تنها راهی که برایشان باقی می ماند آن است که خانواده های خود را ترک کرده و فرار کنند ، ما هر روزه 5 تا 6 خانواده مراجعه کننده داریم که شوهران آنها به خاطر فقر فرار کرده اند. پیری بخشدار بخش «میانکنگی» که از مصیبت زده ترین بخشهایی است که در محاصره طوفان شن قرار گرفته است در مورد این که چه اقداماتی برای مقابله با طوفان شن صورت گرفته است ، می گوید: بعد از خشکسالی سال 77 ، آبی به دریاچه هامون وارد نشده که این مساله باعث شده است تا خاک بستر رودخانه ، استحکام خودش را از دست بدهد و با کوچکترین بادی شنها به حرکت درآیند ، به گفته این مقام مسوول ، از روستاهای این منطقه 78 روستا در معرض حرکت شنهای روان قرار دارند که وضعیت 45 روستا در شرایط بحرانی است . وی در مورد اقدامات انجام گرفته در زمینه مقابله با شنهای روان می گوید: ما با 3 اکیپ جمع آوری شنهای روان تاکنون توانسته ایم شنهای روان برخی از روستاها را که وضعیت آنها بحرانی بوده است ، جمع آوری کرده و به خارج روستا انتقال دهیم ، اما مساله این است که پس از وزش مجدد باد و حرکت شنهای روان ، مجددا روستا از این شن ها مملو می شود. وی به عنوان نمونه به روستای قرقری در شمال شهر زابل اشاره می کند که در ماههای گذشته دو بار شن های روان آن تخلیه شده است اما مجددا با 4 روز وزش طوفان شن به حدی ماسه و شن در کوچه های روستا جمع شده است که اکنون در ورودی بسیاری از منازل باز نمی شود و اهالی در خانه هایشان در محاصره شن قرار گرفته اند ، که در این شرایط تنها سازمان های امدادی مانند هلال احمر می توانند کنسرو ، آب خوراکی های و بسته بندی شده را در اختیار آنها قرار دهند. به گفته این مقام مسوول طوفان شن علاوه بر این باعث شده است تا عملا روزهای بسیاری مدارس روستایی تعطیل باشند چرا که به حدی کلاسها و جاده ها از شن و ماسه پر می شود که دیگر دانش آموزان نمی توانند در کلاسها حاضر شوند ، به گفته وی میزان تعطیلی در برخی از مناطق تنها در مهرماه امسال 10 روز بوده است . بخشدار میانکنگی در ادامه با اشاره به این که در صورت کمبود امکانات فرمانداری شهرستان و بخشداری منطقه مجبور است به زودی اندک کمک هایی را که به وسیله اکیپ ها در منطقه صورت می گیرد را نیز تعطیل کنند ، می گوید: در سالهای گذشته پیمانکارانی که مسوولیت شن برداری از روستاها را برعهده داشت شرکت های دولتی بودند که با وجود مشکلات اقتصادی آنها باز هم به کارخودشان ادامه می دادند اما اکنون پیمانکار ما بخش خصوصی است که در صورت نرسیدن بودجه و یا کافی نبودن ، کار را تعطیل می کند و این یعنی یک فاجعه بزرگ . با وجود آن که مالچ پاشی در بسیاری از مناطق برای تثبیت شنهای روان انجام می شود اما این کار در شهرستان زابل انجام پذیر نیست و به این ترتیب مساله حرکت شنهای روان به صورت مشکلی لاینحل درآمده است . به گفته بخشدار میانکنگی ، مالچ پاشی اگر چه روشی مناسب برای تثبیت شن های روان است اما در منطقه دریاچه هامون به دلیل آن که مطالعات محیط زیست نشان داده است که مالچ پاشی به اکوسیستم منطقه به شدت آسیب می رساند محیط زیست نسبت به این کار نظر منفی دارد ، چرا که امیدوار است که این تالاب مهم بین المللی روزی احیا شود. علاوه بر این در دشت سیستان تمام زمینها در مالکیت خصوصی است و مردم اجازه نمی دهند تا زمینهای کشاورزی آنها مالچ پاشی و غیرقابل کشت شود. اگر چه اکنون فرمانداری شهرستان زابل ، هلال احمر و کمیته امداد شهرستان کمک هایی را به مردم مناطق آسیب دیده اختصاص داده اند اما این کمکها با توجه به کمی امکانات و جمعیت بسیار زیاد خانوارهای اهالی شهرستان تنها به صورت یک مسکن کوتاه مدت درآمده است .