هنرها و صنایع سنتی و ملی ایرانی

اصطلاح «ابر» در میان انواع هنرهای کتابت ایرانی در دو زمینه به کار می‌رود:

در شاخه هنرهای کتابت، «کاغذ ابری» یا «کاغذ ابر و باد» معرف نوعی از کاغذ است.

کاغذ ابری به انواع کاغذهای منقوشی گفته می‌شود که به عنوان قطعاتی برای خوشنویسی، جلد و آستر کتاب‌ها، آرایش کتب نفیس، همچنین در قلمدان‌ها و جلدهای روغنی به کار می‌روند و دارای نقوشی رنگین و تصادفی‌اند که همانند ابرهای مواج است و به همین سبب «کاغذ ابری» نام گرفته است.

بسیاری از صاحبنظران ابداع اولین نمونه‌های کاغذ ابری را به «میرمحمد طاهر مجلد»، از هنرمندان دوران صفویه نسبت می‌دهند و او را مبدع کاغذ ابری می‌دانند؛ اما سندی وجود دارد که از کاغذ ابری در آن ذکری به میان آمده است و آن سرگذشت «شهاب‌الدین عبدالله مروارید بیانی کرمانی» است که در آن سند وی را «سازنده افشان غبار و رنگ‌آمیزی کاغذ ابری» ذکر کرده‌ا‌ند.

در هر حال، گویا مبدع رنگ‌آمیزی کاغذ ابری شهاب‌الدین عبدالله متخلص به «بیانی» است، که با همه اشتهارش در علوم دوران، خاصه ترسل و تاریخ و ادب؛ اما به لحاظ اهتمامش در زمینه کتاب‌آرایی از جمله افشان‌کاری، جدول‌کشی و خوشنویسی، زبانزد معاصرانش بوده است.

پس از شهاب‌الدین عبدالله متخلص به «بیانی» و میرمحمدطاهر مجلد؛ نخستین کسی که در پی فراهم ساختن کاغذ ابری به روش میرمحمد برآمد، مولانا یحیی قزوینی بود.

پس از این‌که هنر ساخت کاغذهای ابر و باد در ایران به اوج تعالی رسید، به مناطق دیگر نیز راه یافت، این هنر در سده هجدهم و نوزدهم میلادی در کشور عثمانی رواج فراوان یافت و ابری‌سازان نامدار مانند «صادق افندی» که از مردم بخارا بود و پسرش «ادهم افندی» به ظهور رسیدند. ابری‌سازی از جاده ابریشم به ژاپن نیز راه یافت و سخت مورد پسند هنرمندان ژاپنی قرارگرفت.