تکنولوژی پدافندی ما با سایر کشورها تفاوت دارد

رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اهمیت پدافند فرمودند: پدافند در اولویت اول نیروهای مسلح ایران است.

برای درک اهمیت این نیرو با امیر سرتیپ فرزاد اسماعیلی، فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا (ص) به گفت‌وگو نشستیم. به‌رغم این‌که انتظار داشتم امیراسماعیلی برخورد خشک نظامی با ما داشته باشد، او بسیار خوشرو بود و با تواضع به سوالات ما پاسخ می‌داد.

امیر اسماعیلی در گفت‌وگو با ما تاکید داشت که جمهوری اسلامی دکترین دفاعی را دنبال می‌کند و ایران علاقه و اعتقادی به سپر موشکی ندارد.

او بر این باور بود که تکنولوژی دفاعی ایران منحصربه‌فرد است و با سایر کشورها تفاوت دارد.

با توجه به این‌که قرارگاه پدافند خاتم‌الانبیا در سال 87 از نیروی هوایی ارتش جدا شد به نظر شما ضرورت‌های ایجاد این قرارگاه چه بود و چرا این جداسازی انجام گرفت؟

پدافند هوایی یک قدمت شصت ساله دارد. زمانی که نیروی هوایی ارتش تقریبا در دهه 30 تشکیل شد، پدافند هوایی هم از همان زمان در دل نیروی هوایی به عنوان تیپ مستقل دفاع هوایی شکل گرفت. منتها وظیفه پدافند هوایی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی فقط حفظ و حراست از محدوده هوا، فضای پایگاه‌های شکاری نیروی هوایی بوده که بعد از پیروزی انقلاب و شروع جنگ تحمیلی همان ماموریت را دنبال و بعضا هم برخی ماموریت‌های تاکتیکی را دنبال ‌کرده است.

اما تجربیات هشت سال دفاع مقدس و چگونگی رویارویی با حملات و تهدیدات هواپایه و همچنین آنچه که از جنگ‌های اخیر و روز دنیا به دست آمده و تجزیه و تحلیل شده، جمهوری اسلامی ایران را که دکترین دفاعی را دنبال می‌کند بر این داشته که سیاست‌های کلی و کلان دفاعی خودش را به سیاست‌های اجرایی تبدیل کند. این سیاست‌های اجرایی در راستای فرمان فرماندهی معظم کل قوا مبنی بر در اولویت قرار دادن پدافند هوایی کشور برای مواجهه با تهدیدات بوده است.

به همین منظور دستور تاریخی فرماندهی معظم کل قوا که بنا به پیشنهاد فرماندهی کل ارتش جمهوری اسلامی ایران بود و بر تفکیک بخش دفاع و پدافند هوایی از نیروی هوایی ارتش و تشکیل قرارگاه پدافند هوایی تاکید می‌کرد، صادر شد. البته این اقدام با اسم قرارگاه و نه با اسم نیرو صورت گرفت و دلیل این امر نیز این بود که این قرارگاه از همه پتانسیل‌ها و سامانه‌های دفاعی موجود در کشور، چه سامانه‌هایی که در سپاه موجود است و چه ارتش، بسیج و حتی نیروی انتظامی بتواند استفاده کند و با بهره‌برداری از یک شبکه منسجم و یکپارچه پدافند هوایی دفاع قابل توجهی را به منصه ظهور برساند.

یک‌سری دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها به همه نیروهایی که می‌خواهند در شبکه پدافند هوایی کشور انجام وظیفه کنند دیکته می‌شود. این دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها از تفکرات و همان سیاست‌های کلی و کلان ستاد کل نیروهای مسلح نشات می‌گیرد و به همه نیروهایی که وظیفه پدافند هوایی را به عهده دارند ابلاغ می‌شود. تمام این سامانه‌ها در کنترل عملیاتی قرارگاه پدافند هوایی است و اینها دستورپذیری عملیاتی را در مواقع بحران فقط از شبکه یکپارچه می‌گیرند اما در مورد شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور باید بگویم که ما فقط به متمرکز و مستقل بودن آن در یک نقطه فکر و بسنده نکرده‌ایم، بلکه بهره‌گیری از تمام سامانه‌های پدافند هوایی اعم از سپاه و ارتش را که هر کدام شامل دو استان و حداکثر چهار استان می‌شود در دستور کار قرارداده‌ایم تا در بخش دفاع هوایی به کار گرفته شده و بموقع بتوانند این دفاع منسجم را انجام دهند.

لازمه این کار داشتن ارتباطات مستقل و امن و همسوست که این مساله با همفکری همه نیروها و با هدایت و همسویی ستاد کل نیروهای مسلح به نحو خوبی انجام شده است. البته باز هم کارهای زیادی داریم که آن را انجام دهیم و امروز شاهد یک دفاع منسجم هستیم و هماهنگی‌های خوبی بین سامانه‌های پدافند هوایی ما و سپاه و سایر نیروهای ارتش وجود دارد.

من توجه شما را به یک مقدمه‌ای جلب می‌کنم. در زمان گذشته در جنگ‌هایی که از شمشیر و سپر و نیزه استفاده می‌کردند داشتن سپر یک حکم دفاع داشت و هیچ‌وقت از سپر برای حمله استفاده نمی‌شد. سپر موشکی هم که امروز از آن صحبت می‌شود سپری است که علیه موشک‌های بالستیک و دوربرد استفاده می‌شود، اما توجه داشته باشید که سیاست‌های کلان و کلی ما در حقیقت یک چیز است و آن سیاست کلی دکترین دفاعی کشور است. وقتی دکترین دفاعی مطرح می‌شود یعنی این‌که دولت، مجلس و نیروهای مسلح همه باید اعتبارات، زمان و تمام پتانسیل دانشی خودشان را برای دفاع هزینه کنند.

این‌طور نیست که بگوییم ما دکترین دفاعی را داریم و بعد می‌خواهیم به حمله فکر کنیم، چون بودجه و اعتبار این امر را به ما نمی‌دهند و اگر به ما بدهند هم دکترین و نظرات و ایدئولوژی ما مبنی بر دفاع است و نه بر کشورگشایی. جمهوری اسلامی ایران چون دکترین دفاعی دارد سامانه‌هایش هم دفاعی است و به این موضوع فکر نمی‌کند که بخواهد موشکی را از مرزهای جمهوری اسلامی ایران به سمت کشورهای دیگر گسیل کند و برای این امر هم سرمایه‌گذاری نکرده است.

وقتی موضوع سپر موشکی مطرح می‌شود باید موشکی باشد که علیه این سپر به کار برده شود و وقتی چنین چیزی وجود ندارد مساله منتفی است. دکترین نظامی ما و تمامی کشورها نیز برای کشور‌های دیگر محرز و مشخص است و این نیست که بگویم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و کشورها با توسل به این امر در برابر ایران پیشگیری می‌کنند.

ما برای کشورهایی که اجازه می‌دهند که یک چنین سامانه‌هایی در کشورشان مستقر شود خیلی متاسفیم، چرا که خود این سامانه‌ها باعث تهدید است. همچنین به برخی از کشورها که از آمریکا و اسرائیل و همپیمانان آنها در برخی از مسائل تبعیت می‌کنند، می‌گوییم که با این روش مساله ایران‌هراسی را دنبال می‌کنند و چنین ترسی هم بی‌مورد است.

همان‌طور که شاهد هستیم در تمامی مسائلی که در کشورهای عربی رخ داده است جمهوری اسلامی ایران فقط دعا کرده است که مردم به حق قانونی خود برسند و مداخله‌ای در این امر نداشته است. همچنین وجود سپر موشکی در بسیاری از این کشورها حکایت از این دارد که آنها بعد عملیات روانی را در این مساله دنبال می‌کنند. در حقیقت می‌خواهند این‌طور عنوان کنند که به عنوان یک ژاندارم منطقه می‌توانند امنیت را دنبال کنند.

باید گفت که سپر موشکی با هر خاصیت و فعل و انفعالی که باشد اگر برای خود این کشورها به هر منظوری و قاعده‌ای باشد ربطی به ما ندارد، اما ما هوشیاریم و عنوان می‌کنیم که اگر این مسائل علیه جمهوری اسلامی ایران باشد قاطعانه برخورد و مقابله می‌کنیم. این سامانه‌ها و سیستم‌ها هر چند پیشرفته باشند، اما یک ضرب‌المثل وجود دارد که می‌گوید خود اسلحه مهم نیست بلکه آدمی که از اسلحه استفاده می‌کند مهم است، از این‌رو هر چه که این سیستم‌ها پیشرفته‌تر باشند در صورت تهدید، بیشتر هم آسیب‌پذیرند و مورد اصابت قرار می‌گیرند.

اولین موضوعی که وجود دارد این که هواپیماهای بدون‌سرنشین به خاطر این‌که خلبانی در آنها نیست دارای یک تکنولوژی و قابلیت منحصر به فرد است. این هواپیماها باید از طریق سامانه‌های خیلی پیشرفته‌تر از خودشان هدایت شوند. هدایت این‌گونه سامانه‌ها هم به طریق ماهواره‌ای، GPS و سایت‌های زمینی مقدور است و هم به طریق pre plan (پری پلن) و این امر به آن معناست که اطلاعاتی را از قبل به این پرواز می‌دهند تا ماموریت خود را انجام دهد و بعد به سمت آشیانه خود بازگردد. مواجهه با این‌گونه تهدیدات نه این‌که نشدنی باشد، اما سخت است. کشور جمهوری اسلامی ایران در حقیقت کشوری است که تحت تحریم قرار دارد.

با این وجود تحریم نه تنها ما را کند نکرده است، بلکه یک اثر بسیار بزرگ بر همه کشور دارد و آن این است که باعث تقویت و پیشرفت جمهوری اسلامی ایران در همه ابعاد شده است. اما این پیشرفت هم خیلی زود حاصل نمی‌شود. صددرصد برای مواجهه با این‌گونه تکنولوژی‌های برتر هم بایستی زمان صرف کنیم و هم دوراندیش باشیم و بتوانیم با تهدیدات آینده این دسته از موضوعات مقابله به مثل کنیم.

این‌که هواپیماهای بدون‌سرنشین را یا بزنیم یا بنشانیم، دستاوردی است که از دستور فرماندهی معظم کل قوا حاصل شده است. ما تمام پتانسیل خود را به کار گرفته‌ایم که بتوانیم در برابر این‌گونه تهدیدات سربلند بیرون بیاییم. شاهد بودید که چند وقت پیش در شرق کشور توانستیم یک هواپیمای پهپاد را به زمین بنشانیم.

این عملیات یک کار منسجم و هماهنگی بود که سامانه‌های پدافند هوایی سپاه و ارتش توانستند این هواپیما را به زمین بنشانند و تمام اطلاعات آن هم در حال حاضر در دست نخبگان این امر در حال تجزیه و تحلیل است. ما تمام کار و پتانسیل‌مان را برای مواجهه با تهدیدات روز و نوین دنیا که در آینده نیز اتفاق خواهد افتاد به‌کار می‌گیریم و این موضوع را در دستور کار داریم.

مساله حمله و دفاع مثل مساله بازی شطرنج است همیشه کسی که در شطرنج حمله و کسی که دفاع می‌کند باید آماده باشد. بایستی همواره نفر حمله‌کننده به این بیندیشد که حرکت بعدی دفاع چیست و دفاع‌کننده هم باید این موضوع را مدنظر داشته باشد که حرکت دیگر حمله‌کننده چطور خواهد بود. هرکدام از این موازنه‌ها تغییر کند بازی به نفع نفر بعدی رقم خواهد خورد. تهدیدات علیه برنامه هسته‌ای ما همواره وجود دارد و در بحث نیروگاه‌های هسته‌ای نیز کشورهایی هستند که ما را تهدید می‌کنند.

ما در برابر این امر بی‌تفاوت نیستیم بلکه همواره با هوشیاری آن را دنبال می‌کنیم. در حقیقت ما در مورد تهدیداتی که دشمنانمان تمریناتشان را بر اساس آن انجام می‌دهند تمرکز کرده‌ایم. از جمله تمرینات رژیم صهیونیستی است که به کرات در این زمینه انجام می‌شود و نمونه آن در جزیره کرت یونان، ایتالیا و دیگر کشورها برگزار شده است. طبیعتا ما در مواجهه با این تمرینات سیاست‌های دفاعی، نحوه گسترش نیروها، چنینش سامانه‌ها و نحوه رویارویی با این تهدیدات را برنامه‌ریزی کرده‌ایم. در آینده نیز شاهد رزمایش‌ها و تمرینات تاکتیکی خواهیم بود و این مساله را مدنظر داریم.

در حال حاضر تنها سیستم برد بلندی که همه سامانه‌های پدافند هوایی کشور استفاده می‌کند و در اختیار قرارگاه پدافند هوایی است سامانه اس 200 است و این سامانه فقط اسمی از اس 200 دارد و تمام قسمت‌ها و بخش‌های آن بومی‌سازی شده و تغییر پیدا کرده است. این تغییر هم تغییر در نگرش تاکتیکی و تغییر در نگرش سیستمی است. اما در بخش اس 300 که وزارت دفاع و وزارت امور خارجه ما پیگیر آن هستند و تاکید دارند کشوری که تعهد کرده است ‌باید به تعهدات خودش پایبند باشد موضوعی است که به ما ربطی پیدا نمی‌کند. اگرچه این امر دنبال می‌شود اما ایران نیز ساکت نیست و سکوت نکرده است.

در بخش داخلی با کمک صنعت دفاعی، دانشگاه و قرارگاه پدافند هوایی ساخت موشکی مثل اس 300 را به بخش امکان‌سنجی رسانده‌ایم و این بخش تمام شده است و امیدواریم که در امتداد سال جاری و سال آینده به نقاط خیلی مثبت و درخشانی برسیم. آن چیزی که در این راستا ما را بسیار خوشبین و خوشحال کرده این است که مشکل خاصی در زمینه تولید این سیستم نداریم. همه امکانات آن مهیاست و هم از نظر علمی و هم از نظر تجهیزات و لوازمی که بایستی پای کار باشد، آماده است.

عمده سامانه‌های موجود در پدافند هوایی سامانه‌هایی است که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی وارد کشور شده ‌است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سامانه‌های دیگری هم به این سامانه‌ها اضافه شد که این سامانه‌ها بومی بود و ما مشکلی برای استفاده از آنها نداشتیم. اما سامانه‌های قبلی ساخت کشورهایی مثل انگلستان، آمریکا یا حتی روسیه بود و اگر قرار بود که تحریم‌ها باعث ضعف ما شود، ما امروز حتی یکی از این سامانه‌ها را قابل استفاده نداشتیم.

همان طور که پیش از ما نیز تصمیم گرفته شد و ما نیز این تصمیم را ادامه دادیم بر آن شدیم که تجهیزات داخلی این سامانه‌ها بومی‌سازی شود. ما تمام سامانه‌ها را بومی‌سازی کردیم و تنها کاری که نکردیم تغییر اسم این سامانه‌ها بود. در حال حاضر در بخش پایداری و بر سر پا ماندن سامانه‌ها هیچ نقطه گلوگاهی نداریم. همه آنها سرپا ست و کار خودشان را به شایستگی انجام می‌دهند.

قرارگاه پدافند هوایی توانایی اندیشیدن به چگونه دفاع کردن را دارد. چگونه دفاع کردن به این معناست که با چه تجهیزاتی دفاع می‌کنیم و چگونه در این باره می‌اندیشیم. چگونه تدبیر کردن در مراکز آموزشی ما انجام می‌شود و چگونه دفاع کردن توسط صنعت، دانشگاه و قرارگاه، تولید بومی می‌شود. صادرات اصلا در سیاست‌های کلی ما نیست و اگر قرار باشد ما این تمهیدات را به جاهای دیگری به عنوان صادرات بفرستیم در حقیقت بخشی از دفاع را صادر کرده‌ایم. ما برای حداقل ده سال آینده دفاع را پیش‌بینی می‌کنیم و در این زمان ده سال آینده دفاع خود را براحتی نمی‌فروشیم.

سال گذشته ما خبر داشتن رادارهای برد بلند HF را دادیم و امروز شاهدیم که در یکی از یگان‌های ما این رادارها مستقر است. اگر قرار باشد اینها را به کشورهای دیگر صادر کنیم در حقیقت تکنولوژی خودمان را صادر کرده‌ایم. تکنولوژی ما با تکنولوژی سایر کشورها متفاوت است. دیگر کشورها در یک فضا و بستر خیلی ملایم کار می‌کنند و از کمک دیگران نیز بهره می‌گیرند تا به تکنولوژی برسند اما کشور جمهوری اسلامی ایران به سختی به تکنولوژی دست می‌یابد چرا که ما تحریم هستیم و به ما کمکی نمی‌شود. بنابراین این دانش و تکنولوژی را چون مرواریدی گرانبها در داخل صدف برای خودمان نگه می‌داریم.

این اولین تجربه جمهوری اسلامی ایران در انتخاب فرماندهان نبوده است. اوایل پیروزی انقلاب به دلیل این‌که خیلی از فرماندهان و مسئولان و سردمداران نیروهای مسلح متواری شدند آنچه که باقی ماند پیکره و بدنه ارتش بود و آنها همین بچه مسلمان‌هایی هستند که در حال حاضر مسئولند. در پیکره ارتش کسانی بودند که سنوات خدمتی بین 17 سال تا 22 سال را داشتند و این مساله در سنوات قبل هم سابقه داشته است.

اما مهم نیست که یک فرمانده جوان برای یک مجموعه انتخاب شود مهم اعتمادی است که فرمانده معظم کل قوا به آن جوان می‌کند و این اعتماد یک اعتماد ماندگار است. باید پاسخ اعتماد ایشان را به شایستگی داد. مهم سن و سال نیست بعضی مواقع ممکن است یک نفر با سن بالا هم فکر و دلش جوان باشد اما مهم اعتماد است.

کتایون مافی - گروه سیاسی