افتخار کشته‌شدن در جنگ، بیشتر از کشتن بود

واقعیت این است اتفاقاتی که در آثارم افتاده تک‌تک تجربه کرده‌ام، من نویسنده‌ای هستم که به تجربه‌گرایی بسیار معتقدم، اما گاهی تجربه‌ها کامل نیستند و باید برای نوشتن از چیزهای دیگر هم مدد گرفت، از این روی تجربه‌ها را با خیال می‌آمیزم تا قصه‌ای را خلق کنم.

خیلی از تجربیات را از خواندن، دیدن و سفر کردن به دست می‌آورم، در مورد داستان پرسه در خاک غریب شاید این آدم‌ها را در واقعیت نشناسم و آنها تنها در ذهن من شکل گرفته باشند، ولی اگر آدم‌های واقعی و صحنه‌هایی شبیه صحنه‌های این اثر را ندیده بودم یا تجربه زندگی در این مناطق را نداشتم نمی‌توانستم چنین اثری خلق کنم.

شاید من کشت و کشتاری مانند آنچه در این اثر روایت کرده‌ام ندیده باشم، اما چیزهای دیگری دیده‌ام که آنها باعث شده من بتوانم آنها را بنویسم. این تجربه‌ها عینی نیست، اما همه اینها از تجربه‌های زندگی من است.

من قبل از نوشتن داستان چارچوب و فرمولی ندارم و از اول فرم داستانم را انتخاب نمی‌کنم، در واقع باید بگویم که من داستان‌نویسی غریزی هستم و همه چیز در حین نوشتن داستان شکل می‌گیرد، بنابراین شاید این خشونت‌ها بازتاب بیرونی باشد که خودش را در داستان‌ نشان داده است.

وقتی مجموعه داستان من قاتل پسرتان هستم را نوشتم، بعضی‌ها گفتند داستان روایت آدم‌های بعد از جنگ است؛ وقتی که داستان را می‌نوشتم متوجه این موضوع نبودم بعد که تمام شد دیگران گفتند و فهمیدم که همین‌طور است. درباره این اثر هم همین‌طور است، وقتی می‌نوشتم اصلا فکر نمی‌کردم که اثرم خشن است، بعد از این که کار تمام شد این موضوع را فهمیدم.

یکی از چیزهایی که او بر آن باور داشت این بود که حق بودن را تنها در جنگ نمی‌دید، می‌گفت همیشه حق باشید، او در جایی سلیمان را مثال می‌زند؛ سلیمان وقتی مرد، برپا بود تا وقتی که موریانه‌ها عصای او را خوردند و یکباره فرو ریخت و همواره تذکر می‌داد که شما این گونه نباشید. در داستان همه دارند برای نجات آدم‌های دیگر به طرف سرزمین موعود می‌روند و وقتی آنها به بالای آن کوه می‌رسند، به سرزمین سفیدی می‌رسند که دیگر هیچ صدای تیری نمی‌آید و بعد مرد پیر را می‌بینند و روزگاری را با حرف‌های او خوش هستند، انگار که او دارد با آنها اتمام حجت می‌کند و پس از آن وارد جنگ آخر می‌شوند و سپس بازگشت.

اولین شناخت‌های عبدالله در مورد زکریاست. اول او را نمی‌شناسد و بعد آرام آرام به شناخت ابتدایی می​رسد، تا جایی که آرپی‌جی‌زن مریض کشته می‌شود، اولین تلقی و درک خودش را از جنگ می‌گوید: «من فقط از جنگ شما همین را فهمیدم که کشته‌شدن در آن افتخارش خیلی بیشتر از کشتن است.» و این معنای کمی نیست از کسی که این دنیا را نمی‌شناسد.

اگر بتوانم همین نکته را از جنگ بگویم، برای من کافی است؛ یعنی آدم‌هایی که وارد جنگ می‌شدند برای کشتن نمی‌رفتند، یعنی کشتن در نگاه آنها نبود. همواره گفته‌ام یک مستشرق فرانسوی پس از خواندن کتاب‌ها و مقاله‌ها درباره جنگ ایران و عراق گفته بود؛ هیچ‌گاه ندیدم ایرانیان در جنگ‌شان به جنگ برادران عراقی خود بروند، انگار آنها دارند به یک عرفان شرقی دست پیدا می‌کنند، آنها بیشتر به جنگ خودشان می‌روند تا یک آدم روبه‌رویشان. این معنا، بسیار بزرگ است و بسیاری از آدم‌های امروز ما هم به دنبال آن باید باشند؛ آیا باید با دیگران بجنگیم یا با خودمان؟ و ابتدا باید با خودمان بجنگیم بعد با دیگران.

عبدالله به این شناخت می‌رسد و در انتها می‌بیند که همه دارند به سمت عقب می‌آیند، در جایی می‌ماند و به سمت پیرمرد می‌رود و می‌خواهد به شناخت بیشتر برسد و می‌رود در دهکده و سرنوشتش آن‌گونه می‌شود که ما در پایان می‌بینیم.

ببینید ما درباره جنگ به قول شما خیلی حرف می‌زنیم، کافی است که تلویزیون را روشن کنید، می‌بینید که یک صحنه از جنگ را نشان می‌دهد، انگار که جنگ هنوز موضوع امروز ماست، اما در خیلی از موارد هم نتوانستیم آن‌را به دنیای امروزی‌مان منتقل کنیم، اما همچنان درباره‌اش صحبت می‌کنیم، خیلی وقت‌ها می‌خواهی موضوعی را درباره جنگ بنویسی، اما نمی‌توانی درباره‌اش بنویسی و این یکی از مشکلات داستان جنگ است، خیلی چیزها را نمی‌توان نوشت و چون نمی‌توانی بنویسی تلاش می‌کنی که اصلا وارد این ماجرا نشوی.

اما به طور کلی من این جور داستان نوشتن را دوست دارم؛ دوست دارم جنگ به روایت امروز برسد و هم نگاه امروزی و آدم‌های امروزی جنگ را در داستان خودم وارد کنم، اما بزرگ‌ترین مشکلی که وجود دارد، این است که به این جنگ هشت ساله هنوز به عنوان موضوع تاریخی نگاه نمی‌شود. به این جهت با نگاه امروزین خیلی نمی‌شود به آن نزدیک شد.

ولی این حرف شما کاملا دغدغه خود من هم هست و معتقدم باید وارد این عرصه شد و داستان جنگ را از نگاه آدم‌های امروزی نوشت و این چیزی است که داستان‌نویسی ما از آن غافل مانده است.

اعظم راستی ‌/ جام‌جم