نکات تفسیری جزء 30 / سوره مبارکه: نبأ آیات مبارکه: 16 ـ 1

سوال، گاهى براى فهمیدن مطلب است که مورد تائید و تاکید قرآن است، چنانکه مى‏فرماید: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ» (نحل/ 43) اما گاهى سوال براى ایجاد تشکیک و تردید در ذهن دیگران است، آن هم در امور قطعى و حتمى مانند وقوع قیامت که قرآن در این آیات، آن را مورد مذمت قرار مى‏دهد. تشکیک در قیامت، کار کافران است‏. اگر سوال طبیعى بود باید جواب داد، ولى اگر شیطنت بود، برخورد لازم است. در برابر طعنه و کنایه به مقدسات و باورهاى قطعى، با قاطعیت باید سخن گفت.

واژه «نبأ» به معناى خبر مهم و حتمى است و مراد از آن خبر برپاشدن قیامت و رستاخیز است. در روایات، حضرت على ـ علیه‌السلام ـ به عنوان یکى از مصادیق «نَبَا عَظِیم» معرفى شده است. درباره معاد، کفار چند گروهند: «الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ» بعضى آن را محال و برخى بعید دانسته و برخى تردید مى‏ورزند و برخى دیگر لجاجت مى‏کنند.

در حقیقت این آیات پاسخى است به سوالاتى که منکران معاد و اختلاف‌کنندگان در این «نبا عظیم» داشته‌اند، از یک سو دلیل روشنى بر قدرت خدا بر همه چیز و از جمله تجدید حیات مردگان است و از سوى دیگر اشاره به این است که این نظام حکیمانه نمى‌تواند بیهوده و عبث باشد، در حالى که اگر با پایان این زندگى مادى دنیا؛ همه چیز پایان یابد، مسلما طرحى عبث و بیهوده خواهد بود. به این ترتیب از دو جهت، استدلال براى مساله معاد محسوب مى‌شود، از طریق «برهان قدرت» و «برهان حکمت».

در این آیات به 12 نعمت مهم، با تعبیراتى آمیخته با لطف و محبت، و توام با استدلال و تحریک عواطف، اشاره شده است. مشت نمونه خروار است. مطالعه در هستى، بهترین راه خداشناسى و معادشناسى است. از قدرت خداوند به آفرینش زمین و آسمان و دیگر پدیده‏هاى طبیعى، به قدرت او براى برپایى قیامت، می‌توان استدلال کرد.

«اوتاد» جمع «وتد» به معناى میخ است و تشبیه کوه به میخ، از معجزات علمى قرآن است. ریشه کوه‏ها در عمق زمین، مانع حرکت لایه‏هاى زمین و وقوع زلزله‏هاى دائم است. کوه‌ها همچون میخ، چند برابر آنچه در بیرون‏ است، در دل زمین فرورفته‏ است، بگذریم که کوه‏ منافع دیگرى نیز دارد: حافظ برف‌ها براى تابستان، مانع تندبادها، علامت و نشانه راه‌ها، محل معادن و سنگ‌ها و غارها و عامل ایجاد دره‏هاست که هریک در جاى خود براى زندگى ضرورى است. «سبات» به معناى قطع کار و تعطیل کردن آن است که موجب آسایش و آرامش جسم و روان مى‏شود. اگر روحیه لجاجت نباشد، انسان از همین زمین و زمان و خواب و خوراک مى‏تواند درس بگیرد. قدرت و حکمت الهى در آفرینش ما و هستى، دلیل آن است که ما را با مرگ رها نخواهد کرد.

خداوند اداره هستى را براساس یک نظام مشخص (نظام سببیت و علت و معلول) قرار داده است. نور و حرارت خورشید همراه با ابر و باران، عامل تولید دانه و گیاه مى‏شود. خداوندى که زمین مرده را با نزول باران به صورت بوستانى پردرخت درمى‏آورد، از زنده کردن مردگان عاجز نیست‏.