فرصت‌سوزی برای توسعه روستاهای گردشگری

روستاهای هدف گردشگری به منظور افزایش تعداد گردشگران ورودی و تامین اعتبار برای زیرساخت‌های گردشگری در کشور معرفی شد که این امر پس از گذشت چندین سال نه‌تنها محقق نشده، بلکه به دلیل نبود آموزش و ضوابط لازم، به نوعی ضد ارزش برای بسیاری از روستاهای هدف گردشگری تبدیل شده است.

روستای هدف گردشگری به محدوده جغرافیایی‌ای گفته می‌شود که در این محدوده یک یا مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی وجود دارد که وجود آنها انگیزه‌ای برای سفر و اقامت گردشگران خواهد بود.

اکنون 465 روستای هدف گردشگری در کشور شناسایی و ثبت شده‌ است و مسئولان سازمان میراث و گردشگری درصدد افزایش آنها به یکهزار روستا تا پایان سال هستند.

به گفته منوچهر جهانیان، معاون گردشگری کشور تعریف و شناسایی روستاهای هدف گردشگری می‌تواند باعث افزایش میزان ورود گردشگران خارجی به کشور و همچنین بهره‌مندی اقتصادی ساکنین روستا شود. البته گفته این مسئول زمانی محقق می‌شود که نه‌تنها زیرساخت‌های لازم در این روستاها فراهم شده باشد، بلکه آموزش‌های لازم به گردشگران و ساکنین نیز ارائه و در این زمینه فرهنگسازی شود. این در حالی است که روستاهایی که اکنون در فهرست روستاهای هدف گردشگری جای گرفته‌، از دید و نگاه مسئولان دور مانده و همچنان فاقد هرگونه زیرساخت و امکانات گردشگری است. از سوی دیگر برخی از این روستاها که توانستند گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب کنند همانند روستای تاریخی ابیانه، به دلیل نبود ضوابط و آموزش‌های لازم برای حفظ و نگهداری محیط و فرهنگ بومی منطقه، دستخوش تغییرات بسیاری شده‌اند، به طوری که باقی ماندن نامشان را در فهرست روستاهای هدف به خطر انداخته ‌است.

ابیانه یکی از این روستاهای هدف است که در سال‌های اخیر یکی از مقاصد مهم گردشگری ایرانیان بوده است. جای گرفتن این روستا در فهرست مذکور و معرفی آن، اگرچه باعث افزایش ورود گردشگران به این روستا شده است،‌ اما فراهم نبودن زیرساخت‌های لازم و متناسب با حجم انبوه گردشگران از یک سو و نبود آموزش گردشگران و آگاهی آنها از بافت سنتی و محلی روستا و رعایت ضوابط و ملاحظات این بافت سنتی، چنان آسیبی به روستا وارد کرده است که می‌توان گفت ابیانه دیگر ابیانه ده سال پیش نیست. اکنون بافت تاریخی روستا در حال تخریب و دگرگونی است، زباله‌ها بوفور در جای‌جای روستا به چشم می‌خورد و اهالی پیر و سالمند آن ترجیح می‌دهند بدون پوشش محلی و اصیل خود در انظار ظاهر شوند و حتی معتقدند به دلیل حضور همیشگی، گسترده و البته ناهماهنگ مسافران و گردشگران از زندگی عادی خود نیز بازمانده‌اند.

روستای ییلاقی زیارت نیز که به دلیل هوای خنک و مطبوع، مجموعه‌ای از بناهای یک و دو طبقه با مصالح بوم‌آورد نظیر سنگ و چوب، همواره مورد توجه بوده و به عنوان یکی از ده روستای دارای بافت باارزش تاریخی کشور معرفی شده‌،‌ از دیگر مصداق‌های این غفلت و بی‌برنامگی است، چراکه اکنون به دلیل افزایش ساخت‌وساز آپارتمان و ویلا در زیارت، دیگر اثری از جاذبه‌های قدیمی روستا و تمام آنچه باعث شده بود تا نام این روستا در فهرست روستاهای هدف گردشگری قرار گیرد، دیده نمی‌شود. اکنون زیارت تبدیل به مکانی برای پر کردن جیب دلالان و بساز بفروشان شده و فضای زیارت دیگر جایی برای حضور گردشگر روستایی ندارد.

و اما روستای اورامان که از آن به عنوان قلب گردشگری روستایی در غرب کشور و استان کردستان نام می‌برند و با توجه به بافت سنتی و طبیعت بکر خود توانسته گردشگران زیادی را به سوی خود جلب کند، نه‌تنها در میان ریزگردها گم شده، بلکه نوسازی روستا با مصالح شهری، ظاهری متفاوت از آنچه که در ذهن گردشگر روستایی وجود دارد به وجود آورده است.

بافت اورامان نیز همانند زیارت و ابیانه به شیوه ساختمان‌سازی منحصربه‌فرد خانه‌هایش شهرت داشت، اما امروز تبدیل به بافتی ناهنجار با محیط پیرامون خود شده است، چراکه‌ خانه‌های آجری، بلوک سیمانی، یونولیت، آلومینیومی و آسفالت شدن راه‌های دسترسی به اورامان، پای همه محصولات صنعتی را به روستا باز کرده و گردشگران شاهد ظاهری شهری از روستای هدف گردشگری هستند؛ شهری که شاخصه منحصربه‌فردی برای جذب گردشگر ندارد.

روستاهایی مانند دیزین و رودافشان در تهران، هجیج در کرمانشاه، سراوان و قلعه رودخان در گیلان، مارگون و تنگ بلاقی در فارس نیز نمونه‌های دیگری از روستاهای هدف گردشگری است که مورد غفلت قرار گرفته‌ است.

امین طباطبایی، یکی از فعالان میراث و گردشگری در این‌باره به خبرگزاری میراث فرهنگی می‌گوید: از آنجا که این روستاها در مناطقی بکر و دست نخورده،‌ خوش آب و هوا با طبیعتی زیبا قرار دارد و دارای فرهنگ و آداب و روسوم خاص خود است، معمولا ظرفیت پذیرش گردشگران را ندارد. برای نمونه در جاده‌ای که به مارگون منتهی می‌شود، همواره شاهد صف ماشین‌هایی هستیم که قصد رسیدن به این روستا را دارند و اگر از آلودگی صوتی و محیط زیستی که به وجود می‌آید بگذریم، شلوغی و نبود زیرساخت‌های کافی برای جذب این تعداد گردشگر از دیگر مشکلاتی است که در این منطقه مطرح است.

به گفته وی، هنگامی که تعداد بی‌شماری از گردشگران که آموزش لازم برای حضور در منطقه بکر و روستایی را ندیده‌اند، به یک منطقه بکر هجوم می‌آورند، نمی‌توان انتظاری جز آسیب و تخریب منطقه را داشت؛ از آسیب‌هایی که به درختان وارد می‌شود گرفته تا تخریب‌های محیط زیستی و انباشته شدن زباله. در این میان بسیاری از باغ‌های شخصی در منطقه مارگون تبدیل به سفره‌خانه‌ و قهوه‌خانه‌های سنتی شده تا گردشگران بتوانند دمی بیاسایند و مردم منطقه از این آسایش به نان و نوایی برسند.

طباطبایی می‌افزاید: بجز دو روستای مارگون و تنگ بستانک، سایر روستاهای هدف گردشگری در استان فارس فاقد زیرساخت‌های لازم برای جذب گردشگری است. بند امیر نیز بدون تاسیسات گردشگری رها شده تا با ظرفیت‌های بالقوه خود پذیرای گردشگران باشد. حداقل‌هایی مانند سرویس بهداشتی و آب آشامیدنی نیز در این مناطق وجود ندارد. این در حالی است که یکی از اهداف طرح معرفی روستاهای هدف گردشگری ایجاد زیرساخت‌ها و به وجود آوردن شرایط برای حضور سرمایه‌گذار و توسعه منطقه بوده ‌است.