نمایش رادیویی با «صدا» جان می‌گیرد

رکسانا قهقرایی

یک بازیگر رادیو باید از نظر علم و دانش، توانمندی‌های زیادی داشته باشد زیرا در رادیو چیزهایی مثل لباس و گریم و برای کمک به بازیگر در اختیار نیست تا بتواند طبقه اجتماعی نقش را نشان دهد و مفهوم را روشن‌تر بیان کند. به نظرم نمایش رادیویی شبیه تئاتر است، با این تفاوت که در تئاتر، فرآیند تولید و همفکری و چالش‌ها، طولانی‌مدت است. نمایش‌های رادیویی معمولا در دو یا سه روز یا یک هفته به مرحله ضبط می‌رسد، بنابراین بازیگر رادیو باید توانمندتر از بازیگران سایر حوزه‌ها باشد.

به هر حال رادیو یک رسانه است و نیازمند خوراک و تغذیه شدن. اگرچه صرف زمان بیشتر، همفکری، تحقیق و تفحص در اجرای هر کار هنری می‌تواند نتیجه بهتری به دنبال داشته باشد، اما نمی‌توان فرصت طولانی‌تری برای تولید آثار رادیویی صرف کرد. البته بسیاری از بازیگران، کارگردانان، تهیه‌کنندگان و سایر عواملی که در تولید نمایش‌های رادیویی فعالیت دارند، نسبت به نحوه کار یکدیگر آشنا هستند و تعامل خوبی با هم دارند که این مساله بسیار در نتیجه کار تاثیر می‌گذارد. گذشته از آن، نمایش رادیویی به مسائل اجتماعی می‌پردازد و رئال است، بنابراین چندان مبهم و مساله‌ساز نیست.

به نظر من بازیگری در رادیو را می‌توان به دو دوره کلی قبل و بعد از انقلاب دسته‌بندی کرد. از میان بازیگران قبل از انقلاب تنها تعداد انگشت‌شماری همچنان به همکاری خود با رادیو ادامه می‌دهند. در دوره بعد از انقلاب آقای جعفری جلوه در اقدامی موثر از میان 6600 نفر حدود 17 نفر را برای بازیگری در رادیو برگزیدند و کلاس‌هایی تحت نظر استادان مجرب برای این افراد برگزار شد. این دوره‌ها در زمینه‌های دیگری همچون نویسندگی هم برپا شد که اکنون افراد شرکت‌کننده در آن دوره‌ها از نویسندگان بنام رادیو و تلویزیون هستند.

واقعیت این است وقتی یک رسانه اضافه می‌شود، نیازمند خوراک بیشتری است. بنابراین باید به کمیت بیشتر پرداخته شود و زمانی می‌توان به فکر کیفیت بود که از نظر کمی با مشکلی روبه‌رو نباشیم. در یک سالی که از تاسیس رادیو نمایش می‌گذرد، به کمیت توجه زیادی شد اما چون بحث تولید آثار باکیفیت هم در کنار آن همیشه مطرح بوده است، می‌توان گفت آثار تولید شده دارای درجه اعتبار بوده‌اند.

از آنجا که کار ما آفرینش اثر است، اگرنه هر روز اما حداقل هفته‌ای یک‌بار خاطره جذاب برایمان باقی می‌ماند. یادم هست چند سال پیش وقتی فرزندم بتازگی به دنیا آمده بود و چهار یا پنج ماهه بود، من ناچار بودم او را با خود به سرکار ببرم. وسط تمرین از مرحوم آقالو اجازه خواستم از استودیو بیرون بروم و به فرزندم رسیدگی کنم. ایشان پس از برگشتن من به شوخی گفتند: خانم آقاجانی! لطفا یک بزرگ‌ترش را بگیرید و برگردید.