زخم یادگاری بر تن یادگارها

پدیده نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی، عموما توسط افرادی صورت می‌گیرد که اطلاع کافی از اهمیت حفظ آثار باستانی ندارند. ایرج ابراهیمی، جامعه‌شناس در این رابطه به ایسنا می‌گوید: میل به جاودانگی به طور طبیعی در همه افراد وجود دارد و نمی‌توان کسی را یافت که رویای ماندگاری نام خود را در تاریخ نداشته باشد.

به باور او، افراد برای پاسخگویی به این نیاز، ابزارها و بسترهای مختلفی را مورد استفاده قرار می‌دهند، برخی از افراد در قالب فعالیت در رشته‌های هنری به این نیاز پاسخ می‌دهند و برخی نیز به نویسندگی یا هر موضوع دیگری که به جاودانگی آنها کمک کند، روی می‌آورند و متأسفانه بعضی افراد نیز یادگاری‌نویسی روی آثار تاریخی را راه‌حلی برای ماندگاری نامشان می‌دانند.

نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی در چارچوب مفهوم «وندالیسم» صورت می‌گیرد. وندالیسم به‌معنای تخریب کنترل‌نشده اموال عمومی است و نوعی ناهنجاری اجتماعی محسوب می‌شود.

نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی، یکی از مصادیق وندالیسم به‌شمار می‌رود. اضافه‌کردن هر نوشته‌ای که در اصل اثر تاریخی تغییر ایجاد کند و موجب غیر‌طبیعی‌شدن اثر شود، رفتاری مخرب تلقی می‌شود.

هوشنگ ثبوتی، کارشناس مرمت و بازسازی آثار تاریخی معتقد است این پدیده در جهان شایع است. او در ان رابطه به مهر می‌گوید: یادگاری‌نویسی روی آثار تاریخی، پدیده نو‌ظهوری نیست و گاهی روی بعضی بناهای تاریخی جهان، یادگارنوشته‌هایی مشاهده می‌شود که قدمتشان با قدمت خود اثر برابری می‌کند!

اگرچه قدیمی‌بودن یک یادگاری نوشته‌شده روی اثری تاریخی حُسن محسوب نمی‌شود، اما نشان می‌دهد که حتی در زمان ساخت و استفاده از بنا نیز افرادی اقدام به نوشتن یادگاری روی بنا کرده‌اند.

این نکته محدود به نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی نمی‌شود و طبیعت هم از این مشکل رنج می‌برد. در برخی مناطق گردشگری طبیعی نیز برخی افراد اقدام به کنده‌کاری روی بدنه درختان کهنسال و حتی دیواره‌های غارها می‌کنند و توجهی به سهیم بودن همه مردم در این منابع طبیعی ندارند.

در کشور ما برای برخورد با تخریبگران اموال عمومی و آثار تاریخی، خلأ قانونی وجود ندارد، اما ضمانت اجرایی
‌این‌بخش از قانون تا چه حد است؟ آیا می‌توان برخورد قانونی را بهترین راه جلوگیری از تکرار تخریب آثار تاریخی توسط افراد دانست؟

اگرچه قانون می‌تواند مانع از آسیب‌رسانی به آثار تاریخی شود و برخورد قانونی با مجرمان، ابزاری برای کاهش جرم تلقی می‌شود؛ اما پیشگیری از وقوع چنین اقداماتی موثر‌تر خواهد بود.‌ برخورد قانونی، آخرین راه‌حل این پدیده است چراکه ممکن است آسیب واردشده به یک اثر تاریخی غیر‌قابل جبران باشد، لذا اقدامات برای پیشگیری از بروز رفتارهای مخرب باید در اولویت قرار بگیرد.

با وجود جرایم سنگینی که برای تخریبگران اموال عمومی و آثار تاریخی در قانون اساسی مقرر شده است، ضمانت اجرایی لازم در این‌خصوص وجود ندارد.

برخی اوقات افراد نسبت به جرم بودن بعضی فعالیت‌های خود آگاهی ندارند، لذا قبل از اجرای اقدامات قضایی باید زمینه برای اطلاع‌رسانی در این زمینه آماده شود.

بسیاری از کارشناسان و جامعه‌شناسان و همچنین روان‌شناسان بر این عقیده‌اند که با نصب تابلوهای بزرگ در کنار بناها و آثار باستانی می‌توان از یادگاری‌نویسی و کنده‌کاری جلوگیری کرد؛ همچنین این تابلوها گنجینه‌ای از نظرات خواهد بود که چه تعداد مراجعه‌کننده با چه اهدافی به آن مکان رفته‌اند و البته یک روش آمار از بازدیدکنندگان؛ چراکه در ایران، آمارهای داده‌شده هیچ گاه از صحت برخوردار نبوده است.‌ برخی از روان‌شناسان معتقدند حکاکی‌کردن و نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی، در واقع به جنبه روانی افراد بازمی‌گردد؛ چراکه در ناخودآگاه جمعی بشر کندن آثار وجود دارد!

این روان‌شناسان معتقدند این دسته از افراد به دلیل نداشتن آموزش در مواجهه با آثار، کنده‌کاری‌های خودشان را جزء بزرگ‌تری از آن اثر قرار می‌دهند و با کاهش تنش و هیجان در واقع خود را جزو آن اثر ثبت و امضا می‌کنند.

البته هستند کسانی که با آموزش مناسب وقتی با آثار تاریخی و باستانی برخورد می‌کنند به جای نوشتن یادگاری عکس می‌گیرند و در وبلاگشان ثبت می‌کنند.