زخم گردشگران بر پیکر ابیانه

ابیانه شهرت خود را نه‌تنها مدیون بافت تاریخی و خانه‌های پلکانی با دیوارها و زمین سرخ آجری‌رنگش است، بلکه وجود لهجه خاص، لباس محلی گل‌گلی زنان و آداب و رسوم منحصر به فرد عامل دیگری است که بر جذابیت آن افزوده است، به طوری که همواره و بویژه در ایام تعطیل پذیرای انبوه جمعیت گردشگر و مسافر است.

طبق آمار، در نوروز سال 90 این روستا پذیرای 255 هزار نفر و در نوروز امسال شاهد حضور 163 هزار گردشگر بوده است.

روستای تاریخی ابیانه که در سال 1354 به ثبت ملی رسیده است، در سال‌های اخیر، یکی از مقاصد مهم گردشگری ایرانیان بوده است.

روستایی که تنها ساکنانش پیرمردها و پیرزن‌های 80 ـ 70 ساله هستند و ورود انبوه و بی‌نظم گردشگران از یک سو و دوربین‌هایی که بی‌محابا و جسورانه مشغول ثبت وجب به وجب در و دیوار روستا و جزء به جزء قیافه و رفتار و پوشش زنان روستاست. از سوی دیگر، آنان را کلافه و ناراضی‌ کرده است.

اهالی روستا معتقدند که حضور همیشگی و گسترده مسافران و گردشگران سبب شده است که آنان نتوانند به زندگی خود توجهی کنند.

به گفته روستاییان، مردم روستای ابیانه سال‌ها پیش برای خودشان کشاورزی و محصولات داشتند، اما اکنون نمی‌توانند از باغ‌های خود ثمر بگیرند، چون مسافران قبل از اینکه محصولات باغ‌ها برسد، آنها را از بین می‌برند. حالا دیگر بسیاری از باغ‌های مردم روستا از بین رفته‌ و نظافت روستا هم وضعیت نامناسبی دارند.

عضو انجمن خانه ابیانه ضمن گلایه از وضعیت موجود این روستا به جام‌جم می‌گوید: روستای ابیانه با ظرفیت بسیار محدود، سالانه پذیرای حجم زیادی از گردشگر است که این حجم گردشگر نه‌تنها به بافت تاریخی روستا آسیب می‌رساند، بلکه تاثیرات ناخوشایندی نیز روی ساکنان و حتی خود گردشگران دارد.

محمد عادلی می‌افزاید: رسانه‌ها در حالی برای ابیانه تبلیغ و مردم را دعوت به حضور در این روستا می‌کنند که در 30 سال اخیر هیچ کاری برای فراهم کردن زیرساخت‌های این روستا انجام نشده است.

وی جمعیت ساکن در روستا را کمتر از 200 نفر می‌داند و می‌گوید: در حال حاضر هیچ مهاجرتی به روستا وجود ندارد و با فوت این افرادی که در روستا هستند بزودی فرهنگ آنها نیز از بین می‌رود.

عادلی با اشاره به تاثیر گردشگران در تسریع روند این زوال فرهنگی می‌افزاید: یکی از نمادهای این روستا لباس محلی آنهاست و متاسفانه تک تک گردشگران دوربینی به همراه دارند و از زنان عکس می‌گیرند و زنان، دختران و حتی مردان ما مجبور شده‌اند لباس‌شان را عوض کنند تا سوژه عکاسان نشوند؛ مساله‌ای که باعث شده شکل و فرم لباس ساکنان روستا کم‌کم عوض و به فراموشی سپرده شود.

عضو انجمن خانه ابیانه با بیان این‌که آداب و رسوم مردم این منطقه نیز به حضور گردشگران در حال از بین رفتن است، یادآور می‌شود: هر سال در ایام عاشورا مراسم تاریخی نخل‌گردانی در روستا برگزار می‌شود که به علت حضور خیل گردشگران و تماشاگران انجام این مراسم دیگر بخوبی امکان‌پذیر نیست.

از سوی دیگر، پنج شش هزار ابیانه‌ای ساکن تهران نیز که در این ایام به ابیانه می‌آیند، دوست دارند طبق رسوم خود با لباس محلی در مراسم شرکت کنند، اما به علت ترس از سوژه عکس و شهره عام و خاص شدن، از پوشیدن آن لباس خودداری می‌کنند.

تمدن و تکنولوژی تخریبگر

روستای تاریخی ابیانه نیز مانند بسیاری از روستاهای گردشگری ایران نظیر اورامان تخت کردستان، از تبعات منفی تمدن و تکنولوژی در امان نمانده و بافت بکر ، زیبا و تاریخی اش را از دست داده است.

تغییر کاربری بناها و بافت‌های تاریخی و تبدیل آنها به آپارتمان‌هایی مغایر با بافت ابیانه و ایزوگام پشت‌بام‌ها با فویل‌های نقره‌ای نیز از جمله مواردی است که عادلی به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: این روند بویژه ایزوگام پشت‌بام‌ها با فویل‌هایی مغایر با رنگ سرخ دیوارها آفتی برای ثبت جهانی این روستا به شمار می‌رود.

وی همچنین با اشاره به وجود آثار تاریخی نظیر سه قلعه، یک حمام،‌ چند تفرجگاه و سه آسیاب در روستا می‌گوید: با تخصیص اندک اعتباری برای مرمت و فعال‌سازی این بناها می‌توان علاوه بر جلوگیری از تخریب آنها،‌ برای جوانان ابیانه‌ای هم ایجاد اشتتغال و از رشد منفی جمعیت روستا جلوگیری کرد.

به گفته عادلی، اگر وضعیت روستا به همین منوال ادامه پیدا کند و تدبیر ویژه‌ای در این زمینه اتخاذ نشود، دیگر خبری از ابیانه زیبا و تاریخی نخواهد بود.

فرماندار نطنز نیز با تایید فراهم نبودن زیرساخت‌های گردشگری ابیانه علت این مساله را عدم اجرای طرح هادی در این روستا عنوان کرده و به جام‌جم می‌گوید: این طرح در سال‌های گذشته به دلیل نبود تفاهم میان بنیاد مسکن که متولی آن است و میراث فرهنگی، تصویب و اجرایی نشده است. اما در حال حاضر به طرحی مشترک و مورد موافقت هر دو سازمان دست یافته‌ایم که تا دو سه ماه آینده نهایی و آماده اجرا می‌شود.

مهدی سلیمانی عدم همکاری ساکنان روستا و گردشگران را نیز یکی دیگر از عوامل استمرار مشکلات در ابیانه عنوان کرده و می‌افزاید: ابیانه روستایی با قدمت 2500 ساله است که به مرمت و بازسازی نیاز دارد و ساکنان توقع دارند دولت هزینه این بازسازی را متقبل شود، در حالی که بودجه دولت کفاف این هزینه‌ها را نمی‌دهد. این در حالی است که گردشگران نیز علاوه بر عدم رعایت اصول فرهنگی و اخلاقی، با رعایت نکردن نظافت و ورود به باغ‌ها و مزارع روستا باعث رنجش اهالی و ایجاد مشکلاتی برای روستا می‌شوند.

رییس اداره میراث فرهنگی نطنز نیز درباره سامان دادن به وضع روستای ابیانه می‌گوید: اداره کل میراث فرهنگی طرح و برنامه ویژه‌ای برای ورود گردشگران به مناطق گردشگری بویژه ابیانه دارد که این برنامه هم‌اکنون در حال نهایی شدن است.

احمدرضا قاسمی با اشاره به زمان اجرای این طرح می‌افزاید: در صورت همکاری سایر سازمان‌ها و بویژه موافقت اهالی ابیانه،‌ این طرح در سال 92 اجرایی می‌شود.

وی به جزئیات این طرح اشاره و تصریح می‌کند: براساس این طرح مقرر شده در ورودی‌ ابیانه، مراکز و بازارچه‌هایی ایجاد شود که علاوه بر عرضه محصولات مردم روستا،‌ گردشگران را نیز برای ساعاتی به خود مشغول کند تا در این فاصله زمانی ورود آنها به روستا کنترل و از ورود آنها با وسایل شخصی جلوگیری شود.

به گفته قاسمی، براساس این طرح ورود گردشگران به روستا مدیریت شده و از طریق ون صورت خواهد گرفت.

وی در عین حال معتقد است برای رفع مشکلات ابیانه تنها چاره اساسی تبدیل این منطقه در تقسیمات کشوری به شهر است، چراکه در حال حاضر این منطقه یک روستا با 200 نفر جمعیت قلمداد ‌شده و بر همین اساس هم اعتبارات دریافت می‌کند، در حالی که اعتبار لحاظ شده برای این روستا باید متناسب با حجم تعداد گردشگران و نیاز آنها و نه تعداد اهالی روستا باشد.

فاطمه مرادزاده -‌ گروه ایران