رونق هنرهای تجسمی در سالی پر تکاپو

همین جمع و جور کردن‌ها و «مرور سالی که گذشت» نوشتن‌ها باعث می‌شود خیلی وقت‌ها آدم حرکت‌هایی را که در مرور زمان اتفاق افتاده و امکان درک درست آن وجود نداشته، بفهمد و باور کند، البته بعضی وقت‌ها هم حکایت رسیدن بهار و عید نوروز برای ما روزنامه‌نگاران حکایت همان شعری است که می‌گوید: بس که بد می‌گذرد زندگی اهل جهان، مردم از عمر چو سالی گذرد، عید کنند؛ اما به شکر خدا جمع‌بندی بنده برای سال 90 در حوزه هنرهای تجسمی نه تنها مرور حسرت‌ها نیست، بلکه خوشحالی از کنار هم گذاشتن مجموعه‌ای از اتفاقات خوشحال‌کننده برای هنرهای تجسمی و هنرمندان این عرصه است.

از برگزاری جشنواره‌ها و دوسالانه‌ها و جایزه‌های متعدد در حوزه هنرهای تجسمی که بگذریم مهم‌ترین اتفاق سال 90 برای هنرهای تجسمی بی‌شک تصویب و ابلاغ قانون خرید آثار هنری بود؛ قانونی که مسوولان و هنرمندان چندین سال منتظر تصویب آن از سوی مجلس و ابلاغ آن از سوی دولت بودند. تصویب این قانون نوید آغاز حرکتی بود که می‌تواند در آینده‌ای نزدیک رنگ و بویی دیگر به عرصه هنرهای تجسمی دهد و این هنرها را از مهجوریت و غربتی که سال‌ها مبتلای آن بوده‌اند، درآورد؛ البته جای یک گلایه هم هست و آن هم این‌که سال 90 دارد تمام می‌شود و هنوز هیچ گزارشی از اجرای این قانون به گوش نمی‌رسد و اثری از خرید آثار هنری و صنایع دستی بر تارک نهادهایی که با بودجه عمومی ارتزاق می‌کنند، دیده نمی‌شود.

تصویب قانون خرید آثار هنری البته از منظر دیگری نیز اهمیت دارد و آن ورود تفکر حمایت از هنرهای تجسمی در دستگاه قانون‌نویسی و بودجه‌ریزی است که موجب تداوم اختصاص بودجه‌های مشخص برای خرید آثار هنری می‌شود و در نهایت مجموعه‌ای از بهترین آثار هنری را در نهادهای دولتی و عمومی گردهم می‌آورد تا این نهادها که از بیت‌المال ارتزاق می‌کنند تبدیل به ویترینی برای نمایش آثار هنرمندان ایرانی در تمام حوزه‌ها باشند.

سال 90 برای هنرهای تجسمی و هنرمندان این عرصه، سال پررونقی بود که با برگزاری هشتمین دوسالانه نقاشی و جشنواره‌هایی مانند جشن هنری ایران 1404و جشنواره هنرهای تجسمی فجر روزهای پرکاری را برای هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی رقم زد و با ابلاغ قانون خرید آثار هنری که بر اساس آن 30 میلیارد تومان به خرید آثار هنری اختصاص می‌یافت، به اوج خود رسید.

تصویب و ابلاغ قانون خرید آثار هنری را که مسوولان فرهنگی کشور سال‌ها به دنبال آن بودند، به جرأت می‌توان مهم‌ترین اتفاق در عرصه هنرهای تجسمی نامید زیرا تصویب و ابلاغ این قانون، امید به تقویت اقتصاد هنر در عرصه هنرهای تجسمی را قوت بخشید. تصویب قانون خرید آثار هنری از سوی دیگر موجب شد تا راهی برای حمایت مداوم از هنرمندان همه عرصه‌های تجسمی آغاز شود و نهادهای اداری در آینده نزدیک تبدیل به ویترین آثار هنرمندان ایرانی شود.

متن ماده 119 قانون بودجه 90 که بعدها به قانون خرید آثار هنری معروف شد، به این شرح بود: تمام دستگاه‌ها و موسسات متعلق به قوای سه‌گانه موظفند حداقل یک دهم‌درصد از اعتبارات عمرانی ساختمانی خود را به‌منظور رعایت هر چه بهتر معماری اسلامی در ساختمان‌ها و انتقال پیام‌های فرهنگی و معنوی به خرید آثار هنری منقول و غیرمنقول اختصاص دهند. بر اساس همین قانون، این آثار باید منحصرا تولید هنرمندان ایرانی داخل کشور باشد و نهادها نمی‌توانند بودجه مربوط به خرید آثار هنری را به خزانه برگردانند یا صرف امور دیگر کنند.

تولد جشنواره‌ای جدید با نام «جشنواره مد و لباس فجر» که در سال 90 برای اولین بار به مجموعه جشنواره‌های فجری کشور افزوده شد، اتفاق دیگری بود که در عرصه هنرهای تجسمی اتفاق افتاد و هنرمندان این عرصه بویژه طراحان، عکاسان و گرافیست‌ها را مشغول خود کرد تا با تلاش برای طراحی لباس‌هایی براساس فرهنگ و هنر ایرانی اسلامی گامی برای پیوند دادن بازار اقتصادی و هنر بردارند.

دهمین دوسالانه سفال معاصر ایران که مهر سال 90 در سمنان و تهران برگزار شد، از جمله اتفاقات خوب سال گذشته برای هنرمندان تجسمی بود. دهمین دوسالانه سفال 22 مهر در فرهنگسرای کومش سمنان و موزه هنر امام علی(ع) با نمایش 375 اثر آغاز شد و 29 آبان به کار خود پایان داد و در طول برگزاری آن بسیاری از چهره‌های گمنام هنر سفالگری توانستند آثار خود را در معرض دید تماشاگران و منتقدان بگذارند.

هشتمین دوسالانه ملی نقاشی ایران که دی امسال با موضوع نگاهی نو به مکتب هرات، برای معرفی جریان هنر معاصر ایران برگزار شد، یکی دیگر از اتفاقات عرصه هنرهای تجسمی در سال گذشته بود که در آن علاوه بر نمایش آثار منتخب، کارگاه نقاشی و اکسپو برای فروش آثار هنری نیز برگزار شد.

جشنواره پررونق هنرهای تجسمی تا آنجا ادامه یافت که حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی نیز با برگزاری جشنواره هنری ایران 1404 در بخش‌های کاریکاتور، نگارگری، نقاشی، خوشنویسی، مجسمه‌سازی و گرافیک وارد عرصه شد و روزهای آغازین بهمن را تبدیل به روزهای پر رفت و آمد برای هنرمندان هنرهای تجسمی کرد.

بعد از اتمام جشنواره هنری ایران 1404 و فرا رسیدن روزهای دهه فجر، موسم جشنواره‌های فجری آغاز شد تا بزرگ‌ترین جشن هنرهای تجسمی رقم بخورد. چهارمین دوره جشنواره بین‌المللی هنرهای تجسمی فجر که در 2 بخش ملی و بین‌المللی برگزار شد، ابعاد جدیدتری نسبت به دوره‌های قبلی این جشنواره داشت که بخش ویژه بیداری اسلامی و ارسال عکس‌های پیشرفت و اقتدار ایران به حدود 20 کشور جهان از جمله آنها بود.

حرکتی که در ارسال عکس‌های پیشرفت و اقتدار ایران اسلامی به کشورهای دیگر اتفاق افتاد، حرکتی بود که برای اولین بار پای عکاسان ایرانی را به واسطه جشنواره‌ای دولتی به خارج از مرزهای ایران کشاند. در این نمایشگاه 93عکس از 37 هنرمند عکاس در مرحله اول در کشورهای فرانسه، اتریش، ارمنستان، لهستان، کره جنوبی، آفریقای جنوبی، روسیه، کویت، ونزوئلا و بولیوی به نمایش گذاشته شد و در مرحله دوم نیز این نمایشگاه به کشورهای ایتالیا، آلمان، یونان، کانادا، تایلند، صربستان، فیلیپین، ترکیه، هلند، صربستان و سوئد رفت.

توجه هنرمندان هنرهای تجسمی به بیداری اسلامی و آفرینش آثاری در این زمینه نیز موجب شد تا بخش ویژه‌ای در دل چهارمین جشنواره هنرهای تجسمی به‌عنوان بخش ویژه بیداری اسلامی گنجانده شود و نمایشگاه این آثار نیز آخرین روزهای بهمن در موزه فلسطین برپا شود.

سالی که گذشت، هر چند سالی پرکار برای مسوولان و هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی بود، اما چنان‌که گفته شد، تصویب قانون خرید آثار هنری بخشی از خستگی‌های این هنرمندان را از تن آنان بیرون کرد و امید به تقویت این هنر در روزهای آینده را نیز تقویت کرد.

باید منتظر بود و دید در فرصت باقیمانده برای اجرای قانون خرید آثار هنری که تا تیر سال 91 ادامه دارد، نهادهای مسوول از جمله وزارت ارشاد و سازمان میراث فرهنگی چه عملکردی دارند و در نهایت تا چه حد می‌توانند قانونگذاران را برای تداوم این قانون مجاب کنند. بدیهی است افزایش بودجه خرید آثار هنری که به رونق اقتصاد هنرهای تجسمی کمک می‌کند، مهم‌ترین انتظاری است که از همین امروز می‌توان توقع آن را از مسوولان قانونگذاری و قانون‌نویسی کشور داشت.

چشم‌انداز پیش روی هنرهای تجسمی که از عکاسی و نقاشی تا مجسمه‌سازی و طراحی لباس را شامل می‌شود، چشم‌انداز روشنی است که با میدان دادن به استعدادهای جوان در سال‌های اخیر نوید روزهایی متفاوت برای آینده هنرهای تجسمی در ایران می‌دهد.