خنده حاصل‌ عبور از بحران است

جامعه همیشه نیازهای خودش را به صورت‌های مختلف مطرح می‌کند. امروزه جامعه جهانی و بالطبع جامعه ایرانی به این نتیجه رسیده هرچه شادتر باشد، بانشاط تر و سالم تر است. بدیهی است این جامعه سالم به خوراک و تغذیه شاد نیازمند است تا سلامت خود را حفظ کرده و ارتقاء ببخشد. از طرف دیگر مردم نیز از رسانه بویژه رسانه ملی توقع دارند نیازشان را در این زمینه برآورده کند و نه تنها در ایران که در همه جای دنیا هیچ ابزار و تمهیدی مثل تلویزیون نمی‌تواند به منبع شادی و سرگرمی مردم بدل شود. ضمن این‌که کار کمدی و طنز قرار دادن یک آیینه در برابر جامعه است تا مردم، رفتارهای خود را در آن دیده و اصلاح کنند. ضمن این‌که طنز مجموعه کنش‌ها و واکنش‌های انسانی را دربرمی‌گیرد و می‌تواند آن را به نقد بکشد. لذا ابزار خوبی برای اصلاح رفتارهای اجتماعی و فردی است. به نظر من توجه صدا و سیما به مقوله طنز جای تقدیر دارد اما این افزایش کمی برنامه‌های طنز باید مبتنی بر ماهیت و کارکردهای این‌‌گونه هم باشد. مهم‌ترین محور و شاخص در تعریف کمدی وجوه انتقادی آن است که باید لحاظ شود. هرچه طنزهای تلویزیونی به نیاز مردم و به نیاز آنها به شادی پاسخ مثبت‌تر و بیشتری بدهد موفق تر و تاثیرگذارتر خواهد بود.واقعیت این است که اگر کمدی از انتقاد خالی باشد از ماهیت و ذات خود دور می‌شود. بویژه این‌که خود کمدی به افزایش تحمل و فرهنگ نقدپذیری در جامعه کمک می‌کند که جامعه ما سخت به آن محتاج است.

به نظر من بیشتر مانع کار دربخش فرهنگی و تصورات غلطی است که در افکار عمومی درباره مقوله طنز و کمدی وجود دارد. خود ما به عنوان مردم جامعه، نقد را برنمی تابیم و بیش از این‌که مورد نقد واقع شویم دوست داریم دیگران را نقد کنیم و در واقع خودمان تحمل نقد شدن را نداریم. به همین دلیل همیشه درکمدی‌ها به اعصار و دوره‌های قبل‌تر از خود می‌پردازیم گویی که در زمان حاضر هیچ اشکال و کاستی وجود ندارد که دستمایه طنز قرار بگیرد.

فرض کنید در یک خانواده پدری داریم که شوخ و شاد است و همه از مصاحبت با او لذت می‌برند هیچ وقت بچه‌ها نمی‌گویند بابامون خیلی تکراری شده.همین موقعیت را می‌توان درباره برنامه‌های طنز تلویزیونی تعیمم داد. واقعیت این است که افرادی که کار طنز انجام می‌دهند باید در این حوزه مدام فعال بوده و حضور داشته باشند. قرار نیست من بازیگر که در یک یا چند مجموعه طنز تلویزیونی حضور داشتم برای همیشه از این حوزه کنار بروم. مهم این است که کار خوبی ارائه بدهیم و تازگی در قصه و توجه به انواع کمدی باشد. مثلا چارلی چاپلین آیا پس از آن همه سال تکراری شد؟! مشکل در جایی است که اتفاقا جامعه به کمدین‌های خود اجازه ندهد که بازی کنند و به طنازی بپردازند. ممکن است مشکل در کمبود متن خوب در حوزه کمدی باشد نه بازیگرانی که دراین زمینه فعالیت می‌کنند. مثلا اکبر عبدی را بگذاریم کنار چه کسی را بیاوریم. نه این‌که از حضور بازیگران تازه نفس جلوگیری کنیم اما وقتی بازیگرانی که دراین زمینه شناخته شده هستند و کارشان را هم بلدند و مردم هم آنها را دوست دارند چرا باید کنار بروند. آنچه باید کنار برود متن‌های بد و آدم‌هایی هستند که نمی‌گذارند طنز و کمدی در این مملکت رشد کند.

عواملی بیرون از وجود انسان، کمک می‌کند تا انسان سریع تراز یک بحران عبور کند که یکی از آنها قطعا کمدی و طنز است.اما وقتی انسانی در موقعیت بحرانی است کمدی را آن‌طورکه شایسته است دریافت نمی‌کند و ممکن است در برابر آن واکنش مثبتی نشان ندهد. مهم‌ترین عامل خنده عبور کردن از بحران است.

مهم این است که آن مجموعه طنز کارش را درست انجام دهد. تعدد آنها موجب دلزدگی مخاطب نمی‌شود. آنچه موجب دلزدگی و نارضایتی مخاطب است تماشای یک کار غیراستاندارد و غیرحرفه‌ای است. همان‌طور که گفتم جوهره اصلی کمدی، نقد است. اگر این ماهیت و کارکرد انتقادی در این مجموعه‌ها وجود داشته باشد قطعا همه آنها مورد توجه و اقبال قرار خواهد گرفت. مثلا شما به سریال پایتخت که در نوروز گذشته پخش شد توجه کنید. در عین طنز بودن رگه‌هایی از نقد اجتماعی مثلا مهاجرت به تهران و مصائب آن در سریال وجود داشت که جذابیت کار را برای مردم بیشتر کرد و درعین سرگرم کردن پیام مهمی را نیز به مخاطب منتقل می‌کرد. به عبارت دیگر کمیت در تولید مجموعه‌های طنز زیان بخش نیست فقدان کیفیت آنها موجب دلزدگی مردم می‌شود وگرنه هرچقدر مجموعه‌های طنز خوب افزایش پیدا کند با استقبال مخاطبان همراه می‌شود.

به نظرم این هم ازهمان نگاه سفارشی و خنثی ناشی می‌شود.اتفاقا برخی از کارگردان‌های طنز که چنین نظری دارند با موانع ومشکلاتی درپخش آثارشان مواجه می‌شوند. درست است که خنده خیلی مهم است و اصلا خود یک پیام است اما یک طنز حرفه‌ای و فاخر نمی‌تواند در خلاء شکل بگیرد و بالاخره معطوف به یک واقعیت تلخ است. ما باید تحمل و نقذپذیری خود را بالا ببریم تا انتقال پیام در پس کارهای طنز با مشکل مواجه نشود.بازهم تاکید می‌کنم که نقد کردن مهم‌ترین کارکرد و پیام کارهای طنز است.

در پاسخ به این سوال باید بگوییم که کمدی انواع مختلف دارد و نباید آن را صرفا به یک یا چندگونه خاص محدود کرد.ما علاوه براین‌که به تولید مجموعه‌های طنز نیاز داریم باید مجال تجربه انواع گونه‌های کمدی را هم داشته باشیم تا از این طریق به ذائقه و سلیقه‌های مختلف مخاطب پاسخ دهیم. کمدی‌ای که من از آن صحبت می‌کنم و بر آن تاکید دارم با ارزش‌ترین و موثرترین گونه کمدی است وگرنه ما می‌توانیم مجموعه‌های طنزی داشته باشیم که بدون کارکرد انتقادی مردم را بخنداند وسرگرم کند و این هیچ اشکالی ندارد اما شکل کمال یافته‌تر آن است که مجموعه‌ای بسازیم که در عین خنده و سرگرمی مخاطب را به تامل و تفکر نیز وادارد و خاصیت اصلاحگرانه داشته باشد. ما در بین انواع کمدی‌ها یک نوع کمدی بوف هم داریم که همین خاصیتی که شما اشاره کردید را دارد، اما مثل دستمال کاغذی می‌مانند و یکبارمصرف است. مثلا در روزنامه کاریکاتورهایی می‌بینیم که تاریخ مصرف روزانه دارند در مقابل کتابی مثل موش و گربه عبید زاکانی را داریم که قرن‌ها مورد استفاده قرار گرفته و خواندن آن لذت بخش است. تفاوت انواع کمدی‌ها شبیه به همین موقعیت‌هایی است که من با این مثال‌ها ترسیم کردم. آن نوع کمدی ماندگار می‌شود که واجد کارکردهای انتقادی و پیام‌های مهمی باشد.

به نظر من کمدین لفظ دو پهلویی است به این معنی که کمدین بازیگری است که هم تراژدی و هم کمدی بازی می‌کند. کسی که فقط کار طنز انجام می‌دهد بازیگر کمیک است نه کمدین. براین اساس من معتقدم که در ایران کمدین داریم که کم هم نیستند. به نظر من کمدین بالاترین مرحله و موقعیت بازیگریست.