بامداد پنجشنبه، بی نظیرترین رگبار بارشی
تابستان هر سال ، نویدبخش شبهای رصدی بی نظیری است که در طول سال کمتر یافت می شوند. شاید مهمترین خصوصیات شبهای تابستانی، آسمان صاف و بدون ابری باشد که نوار مه آلود راه شیری بر پهنه آن کشیده شده است.
شاید هم این خصوصیت شبهای گرم تابستانی آن باشد که مردم ، بیشتر وقت می کنند به آسمان نگاهی بیندازند و از زیبایی های آن لذت ببرند.
در این میان ، این بارش شهابی برساووشی است که یک تنه تنور این شبهای داغ را با نمایش دل انگیز خود گرم تر می کند.
فضای داخل منظومه شمسی علاوه بر میزبانی خورشید و سیارات و اقمار آنها، مملو ازدنباله دارها و خرده سنگ ها و ذرات ریز و درشت غبار است، آنهایی را که ابعادشان از چند صد متر تا چند صد کیلومتر متغیر است سیارک می نامند و بقیه ذرات کوچکتر را شهاب واره.
هنگامی که این شهاب واره ها با سرعت زیاد وارد جو زمین می شوند، اصطکاک شدید آنها با مولکولهای هوا موجب داغ شدن سطح آنها می شود.
معمولا در ارتفاع 80 تا 120 کیلومتری از سطح زمین ، غلظت هوا به قدری زیاد می شودکه حرارت تولید شده ،دما را تا 4600 درجه سانتی گراد بالا می برد و لایه های سطح شهابواره را تصعید می کند.
مواد آزاد شده از سطح، دنباله ای از مواد یونیزه شده را به طول 20 تا 30 کیلومتر تشکیل می دهند که از خود نور ساطع می کند و این چنین ، یک درخش شهاب بر پهنه آسمان ظاهر می شود. جالب این که تمام این فرآیند ها در کسری از ثانیه روی می دهد.
درخشندگی شهاب به جرم و سرعت ورود شهابواره بستگی دارد. سرعت ورود شهاب واره ها از 11 تا 72 کیلومتر بر ثانیه متغیر است و جرم ذرات ورودی هم می تواند مقادیر مختلفی ، از یک میلیونیوم گرم تا یک هزار تن و بیشتر را داشته باشد.
بدین سان انواع مختلفی از شهابها را می توان دسته بندی کرد که مشهورترین آنها عبارتند از:
آذرگوی:
اینها شهابهایی هستند که درخشندگی آنها از سیاره زهره ، درخشان ترین جرم نقطه ای آسمان شب بیشتر است و بدینسان قدر آنها کمتر از 4- است (اگر هنوز موفق به رصد زهره نشده اید ، می توانید آن را هنگام اذان صبح و پیش از طلوع آفتاب در افق شرقی مشاهده کنید, که با درخشش خیره کننده خود، آسمان را تحت الشعاع قرار می دهد) آذرگوی ها هرچه درخشان تر باشند ، احتمال شنیدن صدایی مانند صدای جرقه قوس الکتریکی همراه با عبور آنها بیشتر است.
برخی آذرگوی ها هنگام حرکت خود منفجر می شوندکه bolide نام دارند.
زمین خراش:
این دسته شهابهایی هستند که از لبه جو زمین عبور می کنند و از این نظر ، به نظر می رسد تمام طول آسمان را درمی نوردند. درخشندگی این دسته از شهابها نیز معمولا زیاد است.
شهابسنگ:
آن دسته از شهابهایی که پس از سوختن هنوز تمام نشده اند و بخشی از جرم آنها به سطح زمین می رسد ، شهابسنگ نام دارد.
سطح به جا مانده از شهابسنگ معمولا سیاه و سوخته است و سطوح خمیده ای دارد و اگر نشکسته باشد , لبه تیزی ندارد. معمولا به همراه آذرگوی های منفجر شونده ، یک یا چند شهابسنگ نیز به زمین سقوط می کند.
بارش ها و رگبارهای شهابی
هنگامی که این شهاب واره ها با سرعت زیاد وارد جو زمین می شوند، اصطکاک شدید آنها با مولکولهای هوا موجب داغ شدن سطح آنها می شود.
معمولا در ارتفاع 80 تا 120 کیلومتری از سطح زمین ، غلظت هوا به قدری زیاد می شودکه حرارت تولید شده ،دما را تا 4600 درجه سانتی گراد بالا می برد و لایه های سطح شهابواره را تصعید می کند.
مواد آزاد شده از سطح، دنباله ای از مواد یونیزه شده را به طول 20 تا 30 کیلومتر تشکیل می دهند که از خود نور ساطع می کند و این چنین ، یک درخش شهاب بر پهنه آسمان ظاهر می شود. جالب این که تمام این فرآیند ها در کسری از ثانیه روی می دهد.
درخشندگی شهاب به جرم و سرعت ورود شهابواره بستگی دارد. سرعت ورود شهاب واره ها از 11 تا 72 کیلومتر بر ثانیه متغیر است و جرم ذرات ورودی هم می تواند مقادیر مختلفی ، از یک میلیونیوم گرم تا یک هزار تن و بیشتر را داشته باشد.
بدین سان انواع مختلفی از شهابها را می توان دسته بندی کرد که مشهورترین آنها عبارتند از:
آذرگوی:
اینها شهابهایی هستند که درخشندگی آنها از سیاره زهره ، درخشان ترین جرم نقطه ای آسمان شب بیشتر است و بدینسان قدر آنها کمتر از 4- است (اگر هنوز موفق به رصد زهره نشده اید ، می توانید آن را هنگام اذان صبح و پیش از طلوع آفتاب در افق شرقی مشاهده کنید, که با درخشش خیره کننده خود، آسمان را تحت الشعاع قرار می دهد) آذرگوی ها هرچه درخشان تر باشند ، احتمال شنیدن صدایی مانند صدای جرقه قوس الکتریکی همراه با عبور آنها بیشتر است.
برخی آذرگوی ها هنگام حرکت خود منفجر می شوندکه bolide نام دارند.
زمین خراش:
این دسته شهابهایی هستند که از لبه جو زمین عبور می کنند و از این نظر ، به نظر می رسد تمام طول آسمان را درمی نوردند. درخشندگی این دسته از شهابها نیز معمولا زیاد است.
شهابسنگ:
آن دسته از شهابهایی که پس از سوختن هنوز تمام نشده اند و بخشی از جرم آنها به سطح زمین می رسد ، شهابسنگ نام دارد.
سطح به جا مانده از شهابسنگ معمولا سیاه و سوخته است و سطوح خمیده ای دارد و اگر نشکسته باشد , لبه تیزی ندارد. معمولا به همراه آذرگوی های منفجر شونده ، یک یا چند شهابسنگ نیز به زمین سقوط می کند.
در شبهای عادی و در آسمان بسیار تاریک می توان در هر ساعت حداکثر 15 شهاب مشاهده کرد که اغلب آنها شهابهای کم نور و کوتاه هستند. شاید فکر کنید همین مقدار اندک آنقدر قابل توجه نیست.
پس بدانید در هر شبانه روز ، نزدیک به یکصد میلیون شهاب قابل رویت در جو زمین می سوزد و از این طریق ، بین 40 تا 50 تن گرد و غبار وارد جو زمین می شود.
البته از این مقدار تنها حدود یک تن به صورت شهابسنگ به سطح زمین می رسد و بقیه به صورت گرد و غبار در جو باقی می ماند تا آرام آرام بر روی سطح زمین بنشیند.
این تنها مکانیسم شناخته شده برای افزایش خاک در سطح زمین است, که موجب می شود در هر یکهزار سال ، 5 سانتی متر به ضخامت پوسته زمین افزوده شود, اما در بعضی شبهای خاص ، فراوانی شهابها به شکل محسوسی افزایش می یابد و دربهترین حالت می توان شاهد عبور بیش از 60 شهاب در هر ساعت بود ، یعنی دقیقه ای یک شهاب.
در این حالت به اصطلاح می گوییم یک بارش شهابی روی داده است ، رویدادی بینظیر که به اعتقاد بسیاری از منجمان آماتور ، ز یباترین پدیده ای است که می توان در آسمان زمین مشاهده کرد.
بارش شهابی زمانی روی می دهد که زمین از آن بخش فضا عبور کند که مملو از توده های غنی غبار باشد. این توده ها که ضخامتی از مرتبه صد هزار کیلومتر دارند ، معمولا ذرات به جا مانده از سیارک های نزدیک زمین یا دنباله دارها هستند و هنگامی که فاصله زمین تا این توده ها کمتر از 0.08 واحد نجومی باشد ، بارش شهابی آغاز می شود.
بنابر این, طبیعی است که هر بارش شهابی در یک محدوده زمانی فعال باشد و زمانی که فاصله زمین تا توده غبار به حداقل خود رسید ، به اوج فعالیت خود برسد, همانند بارش شهابی برساووشی که از اواخر تیر تا اوایل شهریور فعال است و در هفته سوم مرداد ماه به اوج خود می رسد.
از آنجا که ذرات مولد بارش های شهابی متعلق به توده های غبار به جا مانده از اجرام بزرگتری هستند و سرعت آنها تقریبا موازی یکدیگر است. بنابراین موازی یکدیگر وارد جو زمین می شوند.
درست همان طور که به نظر می رسد خطوط موازی راه آهن در دوردست به هم می رسند ، چشم ما نیز در اثر پدیده پرسپکتیو تصور کند این شهابها از یک محدوده در آسمان خارج میشوند. این محدوده را به نام کانون بارش میشناسیم و بارش را بر حسب موقعیت کانون آن نامگذاری میکنیم.
به عنوان مثال ، کانون بارش شهابی برساووشی در صورت فلکی برساووش و در نزدیکی خوشه های ستاره ه ای باز دوقلو (x , h) قرار گرفته است.
از سوی دیگر ، چون چشم ما تمامی نقاط آسمان را در فاصله بی نهایت از خود مشاهده می کند ، آسمان را به شکل یک نیمکره تشخیص می دهد و بر همین اساس شهابها را نیز بر این نیمکره تصویر می کند. این تصویر 2 پیامد مهم همراه دارد:
< 1. نخست آن که مسیر شهابها در آسمان از نظر چشم ما منحنی خواهد بود.
2. شهابهایی که نزدیک به کانون بارش روی می دهند ، به خط دید ما منطبق ترند و آنهایی که دورتر از کانون بارش روی می دهند ، فاصله بیشتری دارند.
اگر این شهابها را بر کره آسمان تصویر کنیم ، مشاهده می کنیم شهابهایی که نزدیک به کانون بارش روی می دهند ، طول کمتری دارند و آنهایی که دورتر روی میدهند ، از طول بلندتری برخوردارند.
بدین ترتیب می توان شهابهای بارشی را با 2 مشخصه شناسایی کرد: نخست آن که امتداد مسیر عبور شهاب از کانون بارش عبور کند و ثانیا آن که اگر نزدیک به کانون بود ، طولش کم و اگر دورتر بود ، طولش زیاد است.
شدت فعالیت بارشهای شهابی را با واحدی به نام ZHR میشناسند.
ZHR را که مخفف عبارت Zenith Hourly Rate است ، می توان به آهنگ ساعتی سرسویی ترجمه کرد و این گونه تعریف کرد: تعداد شهابهایی که یک منجم باتجربه می تواند در مدت یک ساعت تحت شرایط آرمانی رصدی مشاهده کند.
این شرایط آرمانی یعنی کانون بارش در سرسو قرار داشته باشد ، تاریکی آسمان در حد اعلای خود و حد قدری برابر 6.5+ باشد ، آسمان صاف و فاقد هرگونه ابر و مه و یا افق بسته باشد.
بارشهای شهابی مختلف از شدت های مختلفی برخوردارند , اما یک بارش شهابی خاص هم در دوره های مختلف از شدتهای مختلفی برخوردار است و دلیل آن ، توده های مختلف غبار است که از چگالی های متنوعی برخوردارند.
هنگامی که دنباله دار مولد به حضیض خورشیدی خود بازمی گردد، مدار آن به دلیل تاثیرات گرانشی اجرام منظومه شمسی و از همه مهمتر، دو غول گرانشی آن یعنی سیارات مشتری و زحل، اندکی تغییر می کند و این موجب می شود تا به جای یک توده انبوه و متراکم، چندین توده نزدیک به هم داشته باشیم که چگالی ذرات در آنها با یکدیگر متفاوت است.
در طول زمان ، تاثیرات گرانشی خورشید و سیارات موجب می شوداین ذرات نیز از مسیر نخستین خود منحرف شوند و توده های جدیدتری به وجود آورند.
ولی این تمام ماجرا نیست. هنگامی که دنباله دار به حضیض خورشیدی خود می رسد، انبوهی از ذرات جدید را به توده تزریق می کند.
این مواد جدید موجب می شودتا چند سال قبل و بعد از عبور دنباله دار، شدت بارش شهابی دچار افزایش قابل ملاحظه ای شود. نمونه بارز آن، بارش شهابی اسدی است که در آبان ماه روی می دهد و در حالت عادی ZHR آن حدود 5 شهاب بر ساعت است.
مولد این بارش شهابی، دنباله داری به نام تمپل-تاتل است که دوره تناوب 30 ساله دارد. این دنباله دار در سال 1378/1999 به حضیض خورشیدی خود رسید و از آن سال به بعد، ما شاهد بارشهایی با ZHR 3000 تا 7000 شهاب بر ساعت بوده ایم.
در سال 1966 که مقارن با حضیض دنباله دار مولد بارش شهابی اسدی بود ، ساکنان امریکای شمالی توانستند در مدت 40 دقیقه ، بارشی با ZHR بیش از یکصد هزار شهاب بر ساعت را مشاهده کنند.
اصطلاحا به بارشهایی که ZHR آنها از 200 شهاب بالاتر باشد، رگبار شهابی اطلاق می شود.
بارش شهابی برساووشی
پس بدانید در هر شبانه روز ، نزدیک به یکصد میلیون شهاب قابل رویت در جو زمین می سوزد و از این طریق ، بین 40 تا 50 تن گرد و غبار وارد جو زمین می شود.
البته از این مقدار تنها حدود یک تن به صورت شهابسنگ به سطح زمین می رسد و بقیه به صورت گرد و غبار در جو باقی می ماند تا آرام آرام بر روی سطح زمین بنشیند.
این تنها مکانیسم شناخته شده برای افزایش خاک در سطح زمین است, که موجب می شود در هر یکهزار سال ، 5 سانتی متر به ضخامت پوسته زمین افزوده شود, اما در بعضی شبهای خاص ، فراوانی شهابها به شکل محسوسی افزایش می یابد و دربهترین حالت می توان شاهد عبور بیش از 60 شهاب در هر ساعت بود ، یعنی دقیقه ای یک شهاب.
در این حالت به اصطلاح می گوییم یک بارش شهابی روی داده است ، رویدادی بینظیر که به اعتقاد بسیاری از منجمان آماتور ، ز یباترین پدیده ای است که می توان در آسمان زمین مشاهده کرد.
بارش شهابی زمانی روی می دهد که زمین از آن بخش فضا عبور کند که مملو از توده های غنی غبار باشد. این توده ها که ضخامتی از مرتبه صد هزار کیلومتر دارند ، معمولا ذرات به جا مانده از سیارک های نزدیک زمین یا دنباله دارها هستند و هنگامی که فاصله زمین تا این توده ها کمتر از 0.08 واحد نجومی باشد ، بارش شهابی آغاز می شود.
بنابر این, طبیعی است که هر بارش شهابی در یک محدوده زمانی فعال باشد و زمانی که فاصله زمین تا توده غبار به حداقل خود رسید ، به اوج فعالیت خود برسد, همانند بارش شهابی برساووشی که از اواخر تیر تا اوایل شهریور فعال است و در هفته سوم مرداد ماه به اوج خود می رسد.
از آنجا که ذرات مولد بارش های شهابی متعلق به توده های غبار به جا مانده از اجرام بزرگتری هستند و سرعت آنها تقریبا موازی یکدیگر است. بنابراین موازی یکدیگر وارد جو زمین می شوند.
درست همان طور که به نظر می رسد خطوط موازی راه آهن در دوردست به هم می رسند ، چشم ما نیز در اثر پدیده پرسپکتیو تصور کند این شهابها از یک محدوده در آسمان خارج میشوند. این محدوده را به نام کانون بارش میشناسیم و بارش را بر حسب موقعیت کانون آن نامگذاری میکنیم.
به عنوان مثال ، کانون بارش شهابی برساووشی در صورت فلکی برساووش و در نزدیکی خوشه های ستاره ه ای باز دوقلو (x , h) قرار گرفته است.
از سوی دیگر ، چون چشم ما تمامی نقاط آسمان را در فاصله بی نهایت از خود مشاهده می کند ، آسمان را به شکل یک نیمکره تشخیص می دهد و بر همین اساس شهابها را نیز بر این نیمکره تصویر می کند. این تصویر 2 پیامد مهم همراه دارد:
< 1. نخست آن که مسیر شهابها در آسمان از نظر چشم ما منحنی خواهد بود.
2. شهابهایی که نزدیک به کانون بارش روی می دهند ، به خط دید ما منطبق ترند و آنهایی که دورتر از کانون بارش روی می دهند ، فاصله بیشتری دارند.
اگر این شهابها را بر کره آسمان تصویر کنیم ، مشاهده می کنیم شهابهایی که نزدیک به کانون بارش روی می دهند ، طول کمتری دارند و آنهایی که دورتر روی میدهند ، از طول بلندتری برخوردارند.
بدین ترتیب می توان شهابهای بارشی را با 2 مشخصه شناسایی کرد: نخست آن که امتداد مسیر عبور شهاب از کانون بارش عبور کند و ثانیا آن که اگر نزدیک به کانون بود ، طولش کم و اگر دورتر بود ، طولش زیاد است.
شدت فعالیت بارشهای شهابی را با واحدی به نام ZHR میشناسند.
ZHR را که مخفف عبارت Zenith Hourly Rate است ، می توان به آهنگ ساعتی سرسویی ترجمه کرد و این گونه تعریف کرد: تعداد شهابهایی که یک منجم باتجربه می تواند در مدت یک ساعت تحت شرایط آرمانی رصدی مشاهده کند.
این شرایط آرمانی یعنی کانون بارش در سرسو قرار داشته باشد ، تاریکی آسمان در حد اعلای خود و حد قدری برابر 6.5+ باشد ، آسمان صاف و فاقد هرگونه ابر و مه و یا افق بسته باشد.
بارشهای شهابی مختلف از شدت های مختلفی برخوردارند , اما یک بارش شهابی خاص هم در دوره های مختلف از شدتهای مختلفی برخوردار است و دلیل آن ، توده های مختلف غبار است که از چگالی های متنوعی برخوردارند.
هنگامی که دنباله دار مولد به حضیض خورشیدی خود بازمی گردد، مدار آن به دلیل تاثیرات گرانشی اجرام منظومه شمسی و از همه مهمتر، دو غول گرانشی آن یعنی سیارات مشتری و زحل، اندکی تغییر می کند و این موجب می شود تا به جای یک توده انبوه و متراکم، چندین توده نزدیک به هم داشته باشیم که چگالی ذرات در آنها با یکدیگر متفاوت است.
در طول زمان ، تاثیرات گرانشی خورشید و سیارات موجب می شوداین ذرات نیز از مسیر نخستین خود منحرف شوند و توده های جدیدتری به وجود آورند.
ولی این تمام ماجرا نیست. هنگامی که دنباله دار به حضیض خورشیدی خود می رسد، انبوهی از ذرات جدید را به توده تزریق می کند.
این مواد جدید موجب می شودتا چند سال قبل و بعد از عبور دنباله دار، شدت بارش شهابی دچار افزایش قابل ملاحظه ای شود. نمونه بارز آن، بارش شهابی اسدی است که در آبان ماه روی می دهد و در حالت عادی ZHR آن حدود 5 شهاب بر ساعت است.
مولد این بارش شهابی، دنباله داری به نام تمپل-تاتل است که دوره تناوب 30 ساله دارد. این دنباله دار در سال 1378/1999 به حضیض خورشیدی خود رسید و از آن سال به بعد، ما شاهد بارشهایی با ZHR 3000 تا 7000 شهاب بر ساعت بوده ایم.
در سال 1966 که مقارن با حضیض دنباله دار مولد بارش شهابی اسدی بود ، ساکنان امریکای شمالی توانستند در مدت 40 دقیقه ، بارشی با ZHR بیش از یکصد هزار شهاب بر ساعت را مشاهده کنند.
اصطلاحا به بارشهایی که ZHR آنها از 200 شهاب بالاتر باشد، رگبار شهابی اطلاق می شود.
بارش شهابی برساووشی یکی از سه بارش دایمی و پربار سالانه است که در اوج فعالیت خود به ZHR تقریبی یکصد شهاب بر ساعت می رسد.
آغاز این بارش 27 تیرماه است، در 21 مرداد 12 آگوست به اوج فعالیت خود می رسد و در سوم شهریور با دورشدن زمین از توده بارش به پایان می رسد.
شهابهای این بارش با سرعت زمین گرای 60 کیلومتر بر ثانیه جزو سریع ترین شهاب های آسمان زمین محسوب می شوند و معمولا از درخشندگی مناسبی برخوردارند.
مولد این بارش شهابی ، دنباله داری به نام سویفت تاتل است (C/109P Swift-Tuttle)که در مداری 130 ساله به دور خورشید می گردد.
این دنباله دار که سابقه اش در گردش به دور خورشید تا سال 69 قبل از میلاد شناسایی شده است ، آخرین بار در12 دسامبر سال 1992 به صورت جرمی از قدر 5+ از فاصله 0.96 واحد نجومی خورشید عبور کرد و صد البته که در آن سال بارش شهابی برساووشی از شدت بسیار مناسبی برخوردار بود.
در بارش شهابی برساووشی می توان 3 توده متمایز از یکدیگر را تشخیص داد. نخست ، توده ای پخش است که در 40 روز فعالیت بارش خودش را نشان می دهد.
توده بعدی ، بخش چگال تری است که اوج بارش را که معمولا در 21 مرداد روی می دهد به وجود می آورد و توده سوم همان توده ای است که در سال 1991 در عبور دنباله دار از حضیض مداری خود تشکیل شد.
این توده در مرکز خود ، توده های فوران یافته در حضیض سال 1862 سویفت تاتل را در بر دارد.
در 16 سال اخیر ، بارش شهابی برساووشی رفتارهای جالبی از خود نشان داده است که جالبترین آنها در خلال سالهلی 1991 تا 1994 روی داد. مدل سازی ها نشان می دهند این افزایش فعالیت که ZHR بیش از 200 شهاب بر ساعت را نیز به دنبال داشته است ، به وسیله توده سال 1862 و البته با اندک کمکی از توده سال 1610 به وجود آمده است.
هر 12 سال یکبار ، توده سال 1862 از فاصله نزدیکی از سیاره غول پیکر مشتری عبور می کند و گرانش این غول چشم سرخ ، مدار توده را چنان تغییر می دهد که توده 0.01 واحد نجومی به زمین نزدیک تر می شودو بخشی از آن مدار زمین را قطع می کند.
نکته دیگری که می توان به آن اشاره کرد ، تفاوت زمان اوج فعالیت بارش در این 16 سال است. در خلال سالهای 1991 تا 1994، اوج بارش در نزدیکی گره نزولی مدار دنباله دار مولد بارش برساووشی روی میداد، در حالیکه در سالهای بعدی اوج بارش به همان موقعیت سنتی خود بازگشت.
دلیل امر هم همان توده هایی است که اوج بارش را سبب میشدند. اوج در سالهای 91 تا 94 به وسیله توده سال 1862 ایجاد می شد در حالیکه پیش از آن ، توده های سالهای 1610 و 1737 و پس از آن ، توده های سالهای 1479 و 1079 اوج بارش را به وجود می آوردند.
بارش شهابی برساووشی در سال 1383
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
آغاز این بارش 27 تیرماه است، در 21 مرداد 12 آگوست به اوج فعالیت خود می رسد و در سوم شهریور با دورشدن زمین از توده بارش به پایان می رسد.
شهابهای این بارش با سرعت زمین گرای 60 کیلومتر بر ثانیه جزو سریع ترین شهاب های آسمان زمین محسوب می شوند و معمولا از درخشندگی مناسبی برخوردارند.
مولد این بارش شهابی ، دنباله داری به نام سویفت تاتل است (C/109P Swift-Tuttle)که در مداری 130 ساله به دور خورشید می گردد.
این دنباله دار که سابقه اش در گردش به دور خورشید تا سال 69 قبل از میلاد شناسایی شده است ، آخرین بار در12 دسامبر سال 1992 به صورت جرمی از قدر 5+ از فاصله 0.96 واحد نجومی خورشید عبور کرد و صد البته که در آن سال بارش شهابی برساووشی از شدت بسیار مناسبی برخوردار بود.
در بارش شهابی برساووشی می توان 3 توده متمایز از یکدیگر را تشخیص داد. نخست ، توده ای پخش است که در 40 روز فعالیت بارش خودش را نشان می دهد.
توده بعدی ، بخش چگال تری است که اوج بارش را که معمولا در 21 مرداد روی می دهد به وجود می آورد و توده سوم همان توده ای است که در سال 1991 در عبور دنباله دار از حضیض مداری خود تشکیل شد.
این توده در مرکز خود ، توده های فوران یافته در حضیض سال 1862 سویفت تاتل را در بر دارد.
در 16 سال اخیر ، بارش شهابی برساووشی رفتارهای جالبی از خود نشان داده است که جالبترین آنها در خلال سالهلی 1991 تا 1994 روی داد. مدل سازی ها نشان می دهند این افزایش فعالیت که ZHR بیش از 200 شهاب بر ساعت را نیز به دنبال داشته است ، به وسیله توده سال 1862 و البته با اندک کمکی از توده سال 1610 به وجود آمده است.
هر 12 سال یکبار ، توده سال 1862 از فاصله نزدیکی از سیاره غول پیکر مشتری عبور می کند و گرانش این غول چشم سرخ ، مدار توده را چنان تغییر می دهد که توده 0.01 واحد نجومی به زمین نزدیک تر می شودو بخشی از آن مدار زمین را قطع می کند.
نکته دیگری که می توان به آن اشاره کرد ، تفاوت زمان اوج فعالیت بارش در این 16 سال است. در خلال سالهای 1991 تا 1994، اوج بارش در نزدیکی گره نزولی مدار دنباله دار مولد بارش برساووشی روی میداد، در حالیکه در سالهای بعدی اوج بارش به همان موقعیت سنتی خود بازگشت.
دلیل امر هم همان توده هایی است که اوج بارش را سبب میشدند. اوج در سالهای 91 تا 94 به وسیله توده سال 1862 ایجاد می شد در حالیکه پیش از آن ، توده های سالهای 1610 و 1737 و پس از آن ، توده های سالهای 1479 و 1079 اوج بارش را به وجود می آوردند.
دو نکته ای که اشاره شد ، عامل مهمی در پیش بینی شدت و زمان بارش امسال هستند.
سال گذشته ، توده 1862 از نزدیکی مشتری عبور کرد تا شرایطی مشابه بارش برساووشی در سالهای 91 تا 94 را برای سالهای 2004 تا 2006 رقم بزند وما را نسبت به بارشی باشکوه و شاید رگباری کم نظیر امیدوار کند.
پیش بینی هایی که اخترشناس فنلاندی ، اسکو لایینتینن ، بر اساس مدل موفق بارش اسدی خود انجام داده است ، نشان می دهد که در ساعت 20:50 روز 11 آگوست امسال به وقت جهانی ، برابر با ساعت 1:20 بامداد پنجشنبه22 مرداد ، توده یک دوره ای بارش شهابی برساووشی (همانی که در سال 1862 ایجاد شده است) از فاصله 0.0013 واحد نجومی زمین ( معادل 195 هزار کیلومتری که نیمی از فاصله زمین تا ماه است) عبور خواهد کرد.
البته زمان اوج تنها حدود 40 دقیقه برآورد شده است ! اوج معمولی بارش برساووشی نیز از ساعت 15:30 تا 18 روز پنجشنبه 22 مرداد به وقت ایران پیش بینی شده که متاسفانه نور آفتاب مانع از رصد این اوج می شود، ولی به احتمال زیاد می توان در شامگاه پنجشنبهو بامداد جمعه بارش خوبی را مشاهده کرد.
بنابر این پیش بینی ، اگر دنباله دار مولد در اندازه های دنباله دار تمپل تاتل (مولد بارش شهابی اسدی) باشد ، ZHR بارش در حدود 100 شهاب بر ساعت تخمین زده می شود. ولی ابعاد دنباله دار سویفت تاتل 8 بار بزرگتر از همتای اسدی خود است و به همین دلیل پیش بینی می شود بارش امسال بسیار پربارتر باشد و شدت بارش حتی به مقدار کم نظیر یکهزار شهاب بر ساعت بالغ شود.
البته به نظر می رسد اغلب شهابها از قدر های متوسط 3 و 4 باشند ، ولی در شرایط مناسب رصدی امسال ، بخصوص هلال شب 25 ماه جمادی الثانی و آسمان صاف و بدون ابر نیمه مرداد ماه همین شهاب های متوسط می توانند منظره ای بی نظیر ایجاد کنند.
در سال 2009 ، وضعیت مشابهی به دلیل تاثیرات گرانشی سیاره زحل ایجاد خواهد شد. اما تا سال 2016 بارش شهابی برساووشی به پرباری امسال نخواهد بود.
اگر هم منتظرید یک رگبار واقعی مشاهده کنید باید تا سال 2028 صبر کنید ، چرا که در آن سال زمین از فاصله 0.0004 واحد نجومی (60 هزار کیلومتری) توده غبار 4 دوره ای سال 1479 عبور خواهد کرد و شهابها ، حتی در حضور ماه تربیع دوم هم نمایشی بی نظیر به راه خواهند انداخت.
آن سالها حوالی بازگشت مجدد بارش شهابی اسدی نیز خواهد بود و بازار بارش های شهابی بسیار داغ!!!
اما این خبرهای خوب مربوط به آینده است و تا ده دوازده سال دیگر خبری از یک بارش شهابی پربار نیست. پس فرصت را از دست ندهید و این بارش شهابی را حتما رصد کنید.
توصیه های کلی درباره رصد بارشهای شهابی
* پیشنهاد ما برای رصد این است که3 شب رصد کنید; یعنی سه شنبه 20 مرداد، چهارشنبه 21 مرداد و پنجشنبه 22 مرداد که معادل شبهای قبل از اوج، اوج و پس از اوج است.
این چنین می توان به مقدار زیادی مطمئن بود هیچ یک از اوج های احتمالی پیش بینی نشده بارش شهابی را از دست نخواهید داد.
البته بارش از 17 مرداد شدت قابل توجهی به خود می گیرد و اگر علاقه مند به یک کار علمی مفید هستید ، می توانید رصد را در 3-4 روز قبل و بعد از اوج هم ادامه دهید.
* یافتن مکان رصدی مناسب شاید مهمترین ملاک یک رصد مناسب باشد. داخل شهرهای بزرگ به هیچ وجه جای مناسبی برای رصد نیست ، چرا که علاوه بر آلودگی هوا ، نورهای مزاحم بسیاری وجود دارند که موجب می شوندحد قدر آسمان در بهترین حالت به 4.5+ برسد که با مقدار ایده آل 6.5+ فاصله بسیار زیادی دارد.
توصیه ما این است که به کوهستان یا صحرا سفر کنید. البته هر یک مزایا و معایبی دارند. صحرا از افق صاف و آسمان تیره ای سود می برد ، ولی معمولا تا ارتفاع نه چندان کمی از افق غبار وجود دارد و از آن مهمتر در فصل گرما ، جانوران گزنده بسیاری در صحرا جولان میدهند که ممکن است خطرناک باشند.
از سوی دیگر در کوهستان ، هوا اندکی سردتر است و افق هم معمولا تا ارتفاع 10 درجه بسته . در مقابل از غبار و جانور خبری نیست.
هر مکانی را که انتخاب می کنید ، سعی کنید از این خصوصیات برخوردار باشد: تاریکی آن قابل قبول و قدر حدی آن حتی المقدور از 5.5+ کمتر نشود.
از تابش نور مستقیم به چشمانتان جلوگیری کنید ، چرا که مردمک چشم در محیط کاملا تاریک کاملا باز می شودو اگر نور مستقیم در این وضعیت به چشم بتابد ، منجر به آسیب شدید شبکیه چشم می شود.
اگر هم خیلی خوش شانس باشید و آسیب نبینید ، ده بیست دقیقه ای باید صبر کنید تا چشم شما کاملا به تاریکی محیط عادت کند. یادتان باشد مهمترین ابزار شما در رصد بارش شهابی چشمان شما است.
افق حداکثر 5-6 درجه بسته باشد ، غبارآلود نباشد و آلودگی نوری هم تا ارتفاع چندان زیادی بالا نرود.
* حال که میخواهید رصد را آغاز کنید ، سعی کنید وسایل راحتی خود را حتی الامکان فراهم کنید. رصد بارش شهابی نیازمند تمرکز زیاد و واکنش سریع است و تمامی توجه شما باید به رصد پرداخته شود. از صحبت کردن یا گوش کردن به موسیقی جدا پرهیز کنید.
اگر احساس خستگی کردید ، حتما استراحت کنید یا اندکی غذا بخورید ، چرا که معمولا این روشها خستگی را بسادگی دفع می کنند و مانع کاهش دقت کار شما می شوند. * رصد را از زمانی آغاز کنید که ارتفاع کانون بارش از افق به حدود 20 درجه رسیده باشد.
تا قبل از آن ، تعداد شهابها آنقدر نیست که بتوان به تحلیل آنها اتکا کرد. حتی اگر برای تفنن هم اقدام به رصد می کنید از همین زمان رصدتان را آغاز کنید ، چون قبل از آن تعداد شهابها بسیار اندک است.
البته اگر بارش شهابی پربار باشد ، قبل از طلوع کانون بارش هم می توان شاهد عبور آذرگوی ها و زمین خراش های بسیار درخشانی بود.
البته کانون بارش برساووشی در شب اوج در نیمه شمالی ایران (عرض جغرافیایی بیشتر از 32 درجه) دورقطبی است و همیشه بالای افق است.
زمان مناسب آغاز رصد برای آسمان ایران حوالی ساعت 22:30 تا 23 است. مرکز دیدتان را در فاصله 20 تا 40 درجه ای از کانون بارش و در ارتفاع 50 تا 70 درجه از افق قرار دهید.
این چنین بیشترین تعداد شهابها را در میدان دید خود مشاهده خواهید کرد.
* یادتان باشد هر شهابی را که در میدان دید چشم خود مشاهده کردید, گزارش کنید; زیرا داده های هر فرد به تنهایی تحلیل می شودو داده های دیگران تاثیری بر کار شما نخواهد داشت. به منطقه دوستانتان هم کاری نداشته باشید!
* تا آنجا که می توانید رصد را ادامه دهید. هنگامی که وضعیت آسمان نامناسب شد، اعم از ابری شدن بخش اعظم آسمان یا درخشش ماه پرنور (نه یک هلال اول یا آخر ماه) و یا سپیده و نور آفتاب ، رصد را قطع کنید و منتظر شوید وضعیت آسمان به حالت مناسب تری برسد , مگر آن که بارش شهابی بسیار پربار باشد و نخواهید حتی لحظه ای از آن را از دست دهید.
در حالت کلی تا زمانی که خورشید در ارتفاعی بیشتر از 12 درجه پایین افق است ، می توان به رصد ادامه داد . این ارتفاع معادل 50 دقیقه فاصله زمانی با طلوع آفتاب است.
سال گذشته ، توده 1862 از نزدیکی مشتری عبور کرد تا شرایطی مشابه بارش برساووشی در سالهای 91 تا 94 را برای سالهای 2004 تا 2006 رقم بزند وما را نسبت به بارشی باشکوه و شاید رگباری کم نظیر امیدوار کند.
پیش بینی هایی که اخترشناس فنلاندی ، اسکو لایینتینن ، بر اساس مدل موفق بارش اسدی خود انجام داده است ، نشان می دهد که در ساعت 20:50 روز 11 آگوست امسال به وقت جهانی ، برابر با ساعت 1:20 بامداد پنجشنبه22 مرداد ، توده یک دوره ای بارش شهابی برساووشی (همانی که در سال 1862 ایجاد شده است) از فاصله 0.0013 واحد نجومی زمین ( معادل 195 هزار کیلومتری که نیمی از فاصله زمین تا ماه است) عبور خواهد کرد.
البته زمان اوج تنها حدود 40 دقیقه برآورد شده است ! اوج معمولی بارش برساووشی نیز از ساعت 15:30 تا 18 روز پنجشنبه 22 مرداد به وقت ایران پیش بینی شده که متاسفانه نور آفتاب مانع از رصد این اوج می شود، ولی به احتمال زیاد می توان در شامگاه پنجشنبهو بامداد جمعه بارش خوبی را مشاهده کرد.
بنابر این پیش بینی ، اگر دنباله دار مولد در اندازه های دنباله دار تمپل تاتل (مولد بارش شهابی اسدی) باشد ، ZHR بارش در حدود 100 شهاب بر ساعت تخمین زده می شود. ولی ابعاد دنباله دار سویفت تاتل 8 بار بزرگتر از همتای اسدی خود است و به همین دلیل پیش بینی می شود بارش امسال بسیار پربارتر باشد و شدت بارش حتی به مقدار کم نظیر یکهزار شهاب بر ساعت بالغ شود.
البته به نظر می رسد اغلب شهابها از قدر های متوسط 3 و 4 باشند ، ولی در شرایط مناسب رصدی امسال ، بخصوص هلال شب 25 ماه جمادی الثانی و آسمان صاف و بدون ابر نیمه مرداد ماه همین شهاب های متوسط می توانند منظره ای بی نظیر ایجاد کنند.
در سال 2009 ، وضعیت مشابهی به دلیل تاثیرات گرانشی سیاره زحل ایجاد خواهد شد. اما تا سال 2016 بارش شهابی برساووشی به پرباری امسال نخواهد بود.
اگر هم منتظرید یک رگبار واقعی مشاهده کنید باید تا سال 2028 صبر کنید ، چرا که در آن سال زمین از فاصله 0.0004 واحد نجومی (60 هزار کیلومتری) توده غبار 4 دوره ای سال 1479 عبور خواهد کرد و شهابها ، حتی در حضور ماه تربیع دوم هم نمایشی بی نظیر به راه خواهند انداخت.
آن سالها حوالی بازگشت مجدد بارش شهابی اسدی نیز خواهد بود و بازار بارش های شهابی بسیار داغ!!!
اما این خبرهای خوب مربوط به آینده است و تا ده دوازده سال دیگر خبری از یک بارش شهابی پربار نیست. پس فرصت را از دست ندهید و این بارش شهابی را حتما رصد کنید.
توصیه های کلی درباره رصد بارشهای شهابی
* پیشنهاد ما برای رصد این است که3 شب رصد کنید; یعنی سه شنبه 20 مرداد، چهارشنبه 21 مرداد و پنجشنبه 22 مرداد که معادل شبهای قبل از اوج، اوج و پس از اوج است.
این چنین می توان به مقدار زیادی مطمئن بود هیچ یک از اوج های احتمالی پیش بینی نشده بارش شهابی را از دست نخواهید داد.
البته بارش از 17 مرداد شدت قابل توجهی به خود می گیرد و اگر علاقه مند به یک کار علمی مفید هستید ، می توانید رصد را در 3-4 روز قبل و بعد از اوج هم ادامه دهید.
* یافتن مکان رصدی مناسب شاید مهمترین ملاک یک رصد مناسب باشد. داخل شهرهای بزرگ به هیچ وجه جای مناسبی برای رصد نیست ، چرا که علاوه بر آلودگی هوا ، نورهای مزاحم بسیاری وجود دارند که موجب می شوندحد قدر آسمان در بهترین حالت به 4.5+ برسد که با مقدار ایده آل 6.5+ فاصله بسیار زیادی دارد.
توصیه ما این است که به کوهستان یا صحرا سفر کنید. البته هر یک مزایا و معایبی دارند. صحرا از افق صاف و آسمان تیره ای سود می برد ، ولی معمولا تا ارتفاع نه چندان کمی از افق غبار وجود دارد و از آن مهمتر در فصل گرما ، جانوران گزنده بسیاری در صحرا جولان میدهند که ممکن است خطرناک باشند.
از سوی دیگر در کوهستان ، هوا اندکی سردتر است و افق هم معمولا تا ارتفاع 10 درجه بسته . در مقابل از غبار و جانور خبری نیست.
هر مکانی را که انتخاب می کنید ، سعی کنید از این خصوصیات برخوردار باشد: تاریکی آن قابل قبول و قدر حدی آن حتی المقدور از 5.5+ کمتر نشود.
از تابش نور مستقیم به چشمانتان جلوگیری کنید ، چرا که مردمک چشم در محیط کاملا تاریک کاملا باز می شودو اگر نور مستقیم در این وضعیت به چشم بتابد ، منجر به آسیب شدید شبکیه چشم می شود.
اگر هم خیلی خوش شانس باشید و آسیب نبینید ، ده بیست دقیقه ای باید صبر کنید تا چشم شما کاملا به تاریکی محیط عادت کند. یادتان باشد مهمترین ابزار شما در رصد بارش شهابی چشمان شما است.
افق حداکثر 5-6 درجه بسته باشد ، غبارآلود نباشد و آلودگی نوری هم تا ارتفاع چندان زیادی بالا نرود.
* حال که میخواهید رصد را آغاز کنید ، سعی کنید وسایل راحتی خود را حتی الامکان فراهم کنید. رصد بارش شهابی نیازمند تمرکز زیاد و واکنش سریع است و تمامی توجه شما باید به رصد پرداخته شود. از صحبت کردن یا گوش کردن به موسیقی جدا پرهیز کنید.
اگر احساس خستگی کردید ، حتما استراحت کنید یا اندکی غذا بخورید ، چرا که معمولا این روشها خستگی را بسادگی دفع می کنند و مانع کاهش دقت کار شما می شوند. * رصد را از زمانی آغاز کنید که ارتفاع کانون بارش از افق به حدود 20 درجه رسیده باشد.
تا قبل از آن ، تعداد شهابها آنقدر نیست که بتوان به تحلیل آنها اتکا کرد. حتی اگر برای تفنن هم اقدام به رصد می کنید از همین زمان رصدتان را آغاز کنید ، چون قبل از آن تعداد شهابها بسیار اندک است.
البته اگر بارش شهابی پربار باشد ، قبل از طلوع کانون بارش هم می توان شاهد عبور آذرگوی ها و زمین خراش های بسیار درخشانی بود.
البته کانون بارش برساووشی در شب اوج در نیمه شمالی ایران (عرض جغرافیایی بیشتر از 32 درجه) دورقطبی است و همیشه بالای افق است.
زمان مناسب آغاز رصد برای آسمان ایران حوالی ساعت 22:30 تا 23 است. مرکز دیدتان را در فاصله 20 تا 40 درجه ای از کانون بارش و در ارتفاع 50 تا 70 درجه از افق قرار دهید.
این چنین بیشترین تعداد شهابها را در میدان دید خود مشاهده خواهید کرد.
* یادتان باشد هر شهابی را که در میدان دید چشم خود مشاهده کردید, گزارش کنید; زیرا داده های هر فرد به تنهایی تحلیل می شودو داده های دیگران تاثیری بر کار شما نخواهد داشت. به منطقه دوستانتان هم کاری نداشته باشید!
* تا آنجا که می توانید رصد را ادامه دهید. هنگامی که وضعیت آسمان نامناسب شد، اعم از ابری شدن بخش اعظم آسمان یا درخشش ماه پرنور (نه یک هلال اول یا آخر ماه) و یا سپیده و نور آفتاب ، رصد را قطع کنید و منتظر شوید وضعیت آسمان به حالت مناسب تری برسد , مگر آن که بارش شهابی بسیار پربار باشد و نخواهید حتی لحظه ای از آن را از دست دهید.
در حالت کلی تا زمانی که خورشید در ارتفاعی بیشتر از 12 درجه پایین افق است ، می توان به رصد ادامه داد . این ارتفاع معادل 50 دقیقه فاصله زمانی با طلوع آفتاب است.
ذوالفقار دانشی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
