کشورها و شرکتهای اروپایی و غیر اروپایی خواهان خروج از تحریم نفتی ایران هستند
پاسخ منفی مشتریان نفت ایران به واشنگتن
دور جدید تلاشهای غرب برای تشدید تحریمهای ایران که چند وقتی است آغاز شده اگرچه ظاهرا برای آمریکا و متحدان اروپاییاش با تحریمهای نفتی که بتازگی تصویب شده است، موفقیتآمیز محسوب میشود، اما اگر به میزان تلاشهای صورت گرفته و نتایج به دست آمده توجه کنیم، میبینیم آن گونه که مقامات غربی پیشبینی میکردند، نتوانستهاند موفق باشند.
چرا که تعدادی از کشورهای اروپایی و غیراروپایی که مشتری نفتی ایران هستند، در حال چانهزدن برای مستثنی شدن از حضور نداشتن در بازار ایران میباشند. همچنین شرکتهای بزرگ این حوزه درصدد هستند چارهای برای دور زدن این تحریمها بیایند و آن طور که اخبار تاکنون نشان دادهاند، در این خصوص به موفقیتهایی هم دست یافتهاند.
غرب درصدد اعمال تحریمهای نفتی است تا بهزعم خود تهران را بابت فعالیتهای هستهای تنبیه کند. از این رو هر روز در رسانهها میشنویم که فلان مقام آمریکایی و اروپایی راهی فلان کشور شده تا ضمن رایزنی با مسوولان کشور میزبان، آنان را ترغیب به پذیرفتن محدودیتهای مدنظرشان کنند.
نمونه آخر این دست اخبار، بررسی شیوه اجرای تحریم واردات نفت از ایران توسط کمیته فنی اتحادیه اروپا بود که اخیرا صورت گرفت. برپایی این همه نشست و رایزنی از آن جهت انجام میشود که بسیاری از کشورهایی که مورد مذاکره کشورهای غربی قرار گرفتهاند، مخالف اجرای این نوع تحریم بوده و هستند. آنها موافق تحریم نفت ایران نیستند؛ چراکه در درجه اول تاکید دارند این تحریمها خارج از چارچوب شوراى امنیت و بدون مجوز بینالمللی است ضمن آنکه پیوستن به این محدودیتها باعث میشود تا در شرایط بحران اقتصادی حاکم بر جهان، خود آنها بیشتر متضرر شده و منافع اقتصادی و نفتی و گازیشان به خطر بیفتد.
به باور این کشورها آمریکا خود واردکننده نفت ایران نیست و ضرری از تحریم نفت ایران متوجهش نمیشود، اما اینکه تلاش میکند کشورهای دیگر از جمله واردکنندگان عمده نفت ایران را متقاعد کند که روابط نفتی خود با ایران را محدود کنند، فقط باعث خواهد شد تا بخش وسیعی از حجم مبادلات نفتی آنها به این طریق معلق شده و صنایع آنها دچار رکود شود؛ به همین خاطر نارضایتی خود را از این خواسته غربیها، تلویحا یا تصریحا اعلام کردهاند.
البته برخی کشورها نیز بدون توجه به این موضوع، همراهی خود با خواسته آمریکا و اتحادیه اروپا را بیان کرده و به کاخ سفید قول مساعدت دادهاند، اما در این میان تعدادی از کشورها اعم از اروپایی یا آسیایی به تحریمهای نفتی چراغ سبز نشان ندادهاند؛ چین، کره شمالی، ژاپن و اکراین از جمله این کشورها هستند.
چین یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران است که از قضا بخش قابل توجهی از این داد و ستد تهران ـ پکن، در حوزه نفت است. به همین خاطر وقتی دولتمردان آمریکایی راهی سرزمین اژدهای زرد شدند، با پاسخ منفی مقامات این کشور مواجه شدند. در همین زمینه لیو ویمین، سخنگوی وزارت خارجه چین در یک نشست خبری گفت: غیرمنطقی است که کشوری قوانین داخلی خود را به جای قوانین مهم بینالمللی اعمال کند و از دیگر کشورها نیز بخواهد آنها را به اجرا بگذارند.
ویمین افزود: چین بهعنوان یک کشور در حال توسعه بزرگ به واردات نفت از ایران ادامه خواهد داد تا تقاضای معقول انرژی خود را تامین کند. وی در عین حال تصریح کرد: چین معتقد است همکاریهای عادی در بخش انرژی و تقاضای معقول، هیچ ارتباطی با برنامه هستهای ایران ندارد و این همکاریها نباید تحتتأثیر قرار بگیرند.
سخنگوی وزارت خارجه چین همچنین همکاری بین آژانس بینالمللی انرژی اتمی و برنامه هستهای تهران را خواستار شد.
کرهجنوبی نیز جزو کشورهایی است که چراغ قرمز به کاخ سفید نشان داد. در حالی که آمریکا بر تلاشهای خود جهت متقاعد کردن کرهجنوبی به قطع واردات نفت از ایران افزوده بود و به همین منظور رابرت آینهورن فرستاده ویژهاش را عازم سئول کرد، اما او «نه» شفافی از مقامات کرهای شنید.
رابرت آینهورن اگرچه تاکید کرد: «هدف از این فشارها این است که ایران به سوی مذاکرات جدی درباره برنامه هستهایاش سوق داده شود»، اما سئول بهرغم اینکه متحد آمریکا محسوب میشود، اعلام کرد: جایگزین کردن سریع نفت ایران دشوار است.
مقامات کرهای همچنین از افزایش قیمت نفت در پی تحریم ایران ابراز نگرانی کردهاند. این مخالفت تلویحی در شرایطی صورت گرفت که کره جنوبی برای امنیت خود به ایالات متحده وابسته است و فقط ۱۰ درصد از نفت خام خود را سال ۲۰۱۱ از ایران وارد کرده است.
کیم جای شین، معاون وزیر امور خارجه کرهجنوبی در این باره گفت: بسیاری در کرهجنوبی تا حد زیادی نگران هستند که افزودن بر تحریمها علیه ایران در این برهه از زمان، بازار بینالمللی نفت خام را بیثبات کند و بر اقتصاد تأثیرات منفی بگذارد. مقامات آمریکایی از جمله معاون وزیر خزانهداری آمریکا پس از رایزنی با همتایان کرهای خود و دریافت پاسخ منفی آنها، از تلاششان ناامید نشده و به سرزمین آفتاب تابان رفتند بلکه ژاپن را با خود هم مسیر کنند.
درخواست کاهش خرید نفت خام از ایران اگرچه در ابتدا با موافقت وزیر دارایی ژاپن برای پیوستن به تحریمهای آمریکا مواجه شد، اما کمتر از 24 ساعت بعد، نخستوزیر این کشور به تصحیح سخنان وزیرش پرداخت و تاکید کرد: «وی نظر شخصی خودش را گفته». نخستوزیر ژاپن تصریح کرد قبل از آن که قولی به آمریکا بدهد باید با صاحبان صنایع کشورش مشورت کند و نظر آنان را جویا شود. توکیو حدود ۱1 درصد از نفت مورد نیاز خود را از تهران خریداری میکند و پیشتر نیز تأکید کرده بود حاضر نیست واردات نفت از ایران را متوقف سازد. ترکیه همسایه شمالغربی ایران نیز یکی دیگر از مخالفین تحریمهای نفتی ایران است. این کشور 30 درصد نفت خود را از ایران تامین میکند و شرکت توپراس (بزرگترین واردکننده نفت در ترکیه) یکی از خریداران عمده نفت ایران است.
بهار سال گذشته رجب طیب اردوغان نخستوزیر ترکیه در دیداری که با رئیسجمهور آمریکا در نیویورک داشت، مخالفت خود را با تحریم بیشتر و یکجانبه ایران اعلام کرده بود و در حال حاضر همچنان بر موضع پیشین خود اصرار دارد. به همین خاطر سخنگوی وزارت خارجه ترکیه چند روز پیش در یک کنفرانس خبری گفت: از تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران که با هدف ضربه زدن به بخش نفت این کشور اعمال میشود، حمایت نمیکنیم و تنها اقداماتی را که شورای امنیت علیه ایران تایید کند، به اجرا میگذاریم.
وی تاکید کرد: آنکارا محتوای این تحریمها را بررسی میکند و خود را ملزم به رعایت تحریم شورای امنیت سازمان ملل متحد نه تحریمهای یکجانبه دیگر کشورها میداند.
نکته: فهرست کشورها و شرکتهایی که مخالف تحریم نفت ایران بوده و عملا تحریمهای یکجانبه آمریکا را غیرقابل قبول و اجرا میدانند از ژاپن تا چین و هند و ترکیه و کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین را شامل میشود
روسیه همسایه شمالی ایران نیز جزو کشورهایی است که تا این لحظه حاضر به پذیرش خواسته آمریکا نشده است. علت عمده آن هم این است که کرملین بر این باور است تحریمهای جدید علیه تهران فقط تلاشهای جامعه بینالملل برای حل برنامه هستهای این کشور را به شیوهای دیپلماتیک به خطر میاندازد و توسل به زور برای حل چنین مسائلی، پیامدهای منفی بسیاری برای روسیه به عنوان همسایه ایران خواهد داشت. در میان این کشورها، هند نیز که مانند چین جزو اقتصادهای نوظهور جهانی محسوب میشود برای تامین خوراک پالایشگاههای خود و حفظ تولید، به طور روزافزونی به نفت احتیاج دارد. این کشور با واردات روزانه 310 هزار بشکه نفت از ایران، سالانه حدود 12 میلیارد دلار نفت از ایران میخرد و به همین علت اعلام کرده که به پالایشگاههای خود درباره کاهش واردات نفت از ایران دستوری ابلاغ نکرده است.
نگرانی شرکتهای اروپایی
علاوه بر کشورهای آسیایی، شماری از کشورهای اروپایی نیز جزو مخالفان این نوع تحریمها هستند. علاوه بر دولتها، شرکتهایشان نیز دغدغه دارند که تبعات این تحریمها دامنگیر آنها نیز شود. به همین خاطر در مقابل تلاش اتحادیه اروپا برای تحریم نفت و گاز ایران مقاومت میکنند؛ البته خود اتحادیه اروپا همچنان ترس از تبعات تحریم نفتی ایران و تاثیرات آن بویژه بر اقتصاد کشورهای ایتالیا، اسپانیا و یونان را دارد. این کشورها به لحاظ اقتصادی وضعیت ناپایداری دارند و تحریم نفت ایران میتواند باعث افزایش قیمت نفت و گاز شده و به این لحاظ فشار اقتصادی مضاعفی بر کشورهای مذکور وارد آید.
به عنوان مثال یونان که از بحران مالی سختی رنج میبرد پول نفت ایران را در چند مرحله پرداخت میکند و کارشناسان در حال حاضر مساله جبران این نیاز با امکانات مشابه را بررسی میکنند. با چنین احوالاتی تحریمهایی که اتحادیه اروپا علیه ایران مقرر کرده موجب دشواریهایی برای محافل تجاری اروپایی شده است.
در همین راستا نماینده یک شرکت تجاری اروپایی به روزنامه آلمانی تاتس گفت: هنوز کاملا مبهم است که اقداماتی که قرار است با تشدید تحریمها علیه ایران صورت گیرد، در عمل چه نتایجی برای شرکتهای مختلف به بار خواهد آورد. این نماینده که نخواسته نامش در گزارش برده شود، ابراز نگرانی کرد که کمیسیون اروپا هم نتواند اطلاعاتی در این زمینه به او بدهد.
این ابراز نگرانی در پی آن بیان میشود که بعد از مصوبه اتحادیه اروپا مبنی بر تحریم خرید نفت ایران که 10 بهمن به تصویب رسید، حال نوبت کمیسیون اتحادیه اروپاست که دستورات لازم را برای اجرای تحریمها تنظیم و جزئیات دقیق و قواعد مربوط به تحریم نفت ایران را تعیین کند. به گزارش این روزنامه، گفته میشود این دستورات تنظیم و اقدامات مقرر در تابستان سال میلادی انجام میشود.
این تنها منافع شرکتهای اروپاییای که پیش از این از ایران نفت میخریدند نیست که با تشدید تحریمها علیه ایران به خطر میافتد بلکه شرکتهایی هم هستند، بخصوص شرکتهای آلمانی و فرانسوی که برای استخراج نفت و گاز ماشینآلات میفروختند و اینک دیگر چشماندازی برای فروش تولیدات خود به ایران ندارند.
در همین باره نماینده یک شرکت اروپایی گفت: بخصوص محدود کردن فعالیت بانکها مسالهساز است: «تحریمها مبادله مالی با ایران را بسیار پیچیده میکند. ما پیشبینی میکنیم که بسیاری از بانکها ترجیح دهند کنار بکشند، چون میترسند کاری خلاف قانون انجام دهند. این مساله هر گونه معاملهای را غیرممکن میکند و این به سود ما نخواهد بود.»
تردید نسبت به امکان اجرای تحریمها
اوایل بهمن ماه بود که 27 عضو اتحادیه اروپا تصمیم گرفتند همراه با آمریکا، تحریمها علیه ایران را تشدید کنند. با آنکه از چند ماه قبل از این اقدام، بررسیهای فنی توسط کارشناسان غربی درخصوص چگونگی اجرای تحریمها صورت گرفته بود، اما به گزارش رسانههای خارجی از جمله دویچه وله، در حال حاضر در اتحادیه اروپا هم در مورد امکان اجرای تحریمها شک و تردید وجود دارد.
به گفته فعالان حزب سبز آلمان، اجرای این تحریمها، هم میتواند موجب ایجاد بیثباتی در منطقه خاورمیانه و کشورهای همسایه ایران شود و هم برای برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا پیامدهایی پیشبینیناپذیر داشته باشد.
طبق آمار رسمی کمیسیون اروپا، 11 کشور عضو اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۰ در مجموع ۳۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تن نفت از ایران خریداری کردهاند. این مقدار ۸/۵ درصد همه واردات نفت اتحادیه اروپا را شامل میشود. البته گویا این آمار تمام واقعیت را بازتاب نمیدهد، چنانچه در پارلمان اروپا گفته میشود که یونان تا حدود ۶۰ درصد نفت خود را از ایران وارد میکند، آنهم به بهایی مناسب. در همین زمینه نمایندگان شرکتهای اروپایی در بروکسل میگویند: «آمار رسمی تنها قراردادهای درازمدت را در نظر میگیرد که شرکتها با ایران بستهاند، اما برخی اوقات شرکتها نفت را کوتاهمدت و از طریق واسطه خریداری کردهاند.»
از این رو، هنوز معلوم نیست که تاثیر تحریم نفت ایران برای مثال بر اقتصاد یونان چه خواهد بود، اما روشن است که بهای نفت افزایش خواهد یافت و اقتصاد یونان که هماکنون هم به هر حال بسیار ضعیف شده، بشدت زیر فشار قرار خواهد گرفت. نکته جالب آنکه یونان، ایتالیا و اسپانیا چون بیش از 60 درصد واردات اتحادیه اروپا از ایران را به خود اختصاص میدهند برای همین نمیتوانند آن طور که کشورهای توسعهیافته اروپا از خواسته آمریکا تمکین کردهاند، بیگدار به آب زده و براحتی حکم تحریم نفت ایران را بپذیرند. به همین خاطر در همین خصوص اوایل بهمن ماه قراردادهای نفتی خود با ایران را برای یک سال دیگر تمدید کردند.
توجه به یک واقعیت
پرواضح است که منافع اقتصادی مهمترین علت مخالفت کشورهایی است که نامشان ذکر شد. واقعیتهایی نظیر اینکه ایران به عنوان سومین تامینکننده نفت مورد نیاز چین (حدود ۵۰۰ میلیون بشکه در روز)، در تامین امنیت انرژی چین نقش بسیار مهمی بازی میکند یا این که اگر نفت ایران تحریم شود، باعث افزایش قیمت نفت در جهان خواهد شد، باعث شده است تا کشورهای دنیا در مقابل این خواسته غرب مقاومت کنند. چند روز پیش روزنامه واشنگتنپست در گزارشی به معرفی 17 کشور خریدار نفت ایران در 9 ماهه اول سال 2011 پرداخت و نوشت: چین، ژاپن و هند به ترتیب هر کدام با واردات روزانه 550، 327 و 310 هزار بشکه بزرگترین واردکنندگان نفت ایران لقب گرفتند.
بر این اساس کره جنوبی با واردات 228 هزار بشکه و ترکیه با 196 هزار بشکه در روز در جایگاه چهارم و پنجم ایستادند. دیگر کشورهای آسیایی نیز در این برهه روزانه 240 هزار بشکه نفت از ایران وارد کردهاند.
همچنین در سال گذشته 73 درصد صادرات روزانه نفت ایران معادل یک میلیون و 851 هزار بشکه به آسیا صورت گرفت. 3 درصد صادرات روزانه نفت ایران معادل 80 هزار بشکه به آفریقای جنوبی صادر شد و 24 درصد معادل 596 هزار بشکه در روز را نیز کشورهای اروپایی دریافت کردند.
رسانههای غربی گزارش دادهاند آنچه نفت ایران را برای مشتریان جذاب میکند، یکی حسن سابقهاش به عنوان فروشندهای قابل اعتماد است و دیگری تسهیلاتی است که به خریداران میدهد.از این رو گفته میشود حتی اگر عربستان سعودی بتواند با افزایش تولید نفت خام، جای خالی ایران در بازار نفت جهان برای مدتی کوتاه را پر کند، بعید است به کشورهای خریدار تخفیف بدهد. ضمن این که عربستان در جریان بحران لیبی و قطع صادرات نفت این کشور عملا نتوانست جوابگوی نیازهای بازار باشد.
از همین رو، تردیدی نیست که هرگونه تحریم نفتی ایران، قیمت طلای سیاه را بسیار بالا خواهد برد. بر این اساس باید گفت کاخ سفید راهی سخت برای رسیدن به خواستهاش که همان تحریم نفت ایران است، در پیش دارد؛ راهی که واقعیات دنیای امروز و اراده و هوشمندی ایرانیان در مدیریت تحریمها آن را دشوارتر ساخته است.
مریم جمشیدی / گروه سیاسی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
