فراموشی طرح کاهش خطرپذیری تهران

اما در این میان خبرهای خوشی از روند اجرایی برنامه‌های پیشگیرانه و طرح‌های مقاوم‌سازی به گوش نمی‌رسد؛ طرح‌هایی که هر از چند گاه برای کاهش خطرات و خسارات جبران‌ناپذیر زلزله احتمالی تهران به تصویب می‌رسد یا به کندی پیش می‌رود یا پس از سپری شدن مدتی از اجرا با اعتراف مسوولان به شکست آن در نیمه راه متوقف می‌شود.

طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت نمونه‌ای از این موارد است، توسعه آینده شهر (تاسیسات و ساختمان‌های جدیدالاحداث)، ارتقای سطح آگاهی‌های شهروندان برای پیشگیری و آمادگی در شرایط بحران، استفاده از کارگران ماهر ساختمانی، موضوع بیمه ساختمان‌ها و منازل مسکونی پایتخت، مقاوم‌سازی مدارس، بیمارستان‌ها و دیگر سازه‌های شهری مانند پل‌ها و... از جمله برنامه‌هایی بود که در طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت قرار بود دنبال شود.

این طرح که سال 87 در شورای اسلامی شهر تهران به تصویب رسید و پیش‌بینی می‌شد با اجرایی شدن آن کیفیت ساخت و سازها در پایتخت متحول شده و در نتیجه میزان خطرپذیری پایتخت نیز کاهش یابد حالا چهار سال است که به‌حال خود رها شده است.

بلاتکلیفی و معلق ماندن طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت صدای اعتراض اعضای شورای شهر را هم بلند کرده است، به طوری که رییس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران با انتقاد از بلاتکلیف ماندن طرح جامع خطرپذیری شهر تهران بعید می‌داند، این طرح به سرانجام برسد و پیگیری این موضوع نیز فایده‌ای نداشته باشد.

حمزه شکیب که به نظر می‌رسد کاملا از اجرایی شدن طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت ناامید شده معتقد است: وقتی متولیان و مجریان این طرح ضرورت اجرای آن را درک نکرده و متوجه اهمیت آن نیستند پیگیری‌های شورای شهر نیز تاثیری نخواهد داشت.

این عضو شورای شهر تهران هرچند وزارت مسکن و شهرسازی را مرجع اصلی اجرای طرح خطر‌پذیری لرزه‌ای شهر تهران می‌داند اما این را هم می‌گوید که بعد از تدوین این طرح اجرای آن به عهده شهرداری گذاشته شد ولی با تغییراتی که در سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران به وجود آمد این طرح بلاتکلیف رها شد.

به گفته شکیب با وجود این‌که طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت در ابتدا با شتاب خوبی آغاز شد اما با گذشت چهار سال تنها 30 درصد پیشرفت داشته است.

«همیشه هنگام وقوع یک حادثه تازه به فکر مقابله با آن می‌افتیم!» رییس کمیسیون عمران شورا با یادآوری خطر وقوع زلزله تهران که همواره از سال‌های گذشته تاکنون این شهر و ساکنان آن را تهدید می‌کند، از این‌که مسوولان و متولیان سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی تا وقتی آن حادثه‌ ناگوار رخ ندهد به فکر اقدامات اساسی برای مقابله با زلزله نمی‌افتند ابراز نگرانی می‌کند.

آمارها می‌گویند 85 درصد بیمارستان‌های تهران فرسوده‌اند و با آمدن زلزله فرو می‌ریزند، این گفته وزیر بهداشت است که با هشدار نسبت به این موضوع معتقد است باید هرچه سریع‌تر برای مقاوم‌سازی یا نوسازی بیمارستان‌های فرسوده و قدیمی چاره‌ای اندیشید.

تنها یک دقیقه فکر کردن به این‌که هنگام وقوع زلزله بیمارستان‌ها و مراکز درمانی که خود باید از مقاوم‌ترین ساختمان‌ها باشند تا بتوانند به مصدومان و حادثه‌دیدگان خدمات‌رسانی کنند، نگرانی‌ها را از بابت عمق فاجعه‌ای که هر لحظه در کمین است دوچندان می‌کند.

طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت در صورت اجرا قرار بود موضوع مقاوم‌سازی و خارج کردن بیمارستان‌ها و مراکز درمانی از وضعیت نامطلوب فعلی به منظور خدمات‌رسانی بهتر و باکیفیت‌تر به حادثه‌دیدگان در شرایط بحران را به عنوان هدف دنبال کند.

همچنین این‌که درمان مصدومان در شرایط بحران به چه صورت خواهد بود؟ این‌که اصولا ظرفیت بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شهر به اندازه‌ای است که پذیرای جمعیت قابل توجهی از حادثه‌دیدگان باشد؟ و... از جمله مباحثی بود که در طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران قرار بود درباره آنها راهکارهایی اندیشیده شود.

کندی پیشرفت اجرایی طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت که مقاوم‌سازی بیمارستان‌های شهر یکی از موارد آن بود، در جلسه خرداد امسال شورای شهر نیز مطرح شد، به طوری که رییس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران در این باره گفت: از سال 82 حرکتی برای مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود و همچنین ساختمان‌های درحال احداث ایجاد شد که هم‌اکنون غیر از نوسازی مدارس دیگر شاهد اجرای این طرح نیستیم و بسیاری از ساختمان‌های عمومی همچون بیمارستان‌ها بدون توجه به مقاوم‌سازی بنا ساخته می‌شوند.

حمزه شکیب از این‌که هم‌اکنون بحث مقاوم‌سازی بیمارستان شهر مورد غفلت واقع شده بشدت انتقاد کرده و معتقد است: اگر خدای نکرده زلزله‌ای در تهران بیاید این بیمارستان‌ها خود با مشکلات جدی مواجه خواهند شد.

خطر زلزله در تهران جدی است و در این میان پل‌های فلزی در برقراری مسیرهای امدادرسانی پس از وقوع حادثه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند؛ این در حالی است که بسیاری از پل‌های فلزی شهر تهران به دلیل فرسودگی در معرض آسیب‌پذیری جدی قرار دارند و مسوولان شهری باید از هم‌اکنون در این زمینه چاره‌اندیشی کنند.

ضرورت‌های نگهداری و حفظ پل‌ها به‌عنوان داشته‌ها و سرمایه‌های شهر، سبب‌شده تا 110 پل از مجموع پل‌های بزرگراهی شهر تهران تحت مطالعات و ارزیابی‌های دقیق بهسازی لرزه‌ای قرار گیرند تا ضمن مطالعه، امکان برطرف‌ساختن عوارض فرسودگی و افزایش سطح سرویس این سازه‌های حمل و نقلی نسبت به مقاوم‌سازی آنها نیز اقدام شود.

معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در سیصد و هشتاد و یکمین جلسه شورای شهر تهران ضمن ارائه گزارشی از وضعیت ایمنی پل‌های پایتخت گفته بود: هم‌اکنون 110 پل از مجموع 170 پل فلزی پایتخت با عمر بالای 10 سال، قدیمی شده‌اند و نیاز به بازسازی و مقاوم‌سازی دارند.

به گفته مازیار حسینی برخی از پل‌های فلزی شهر تهران مانند پل شیخ فضل‌الله ـ محمدعلی جناح، آنقدر آسیب‌پذیر و فرسوده هستند که نمی‌توان آنها را مقاوم‌سازی کرد و به همین دلیل باید پل‌های جدید با به‌کارگیری تکنولوژی پل‌های بتنی با مقاومت بالا و عمر طولانی احداث و جایگزین آنها شوند.

حسینی با بیان این‌که مقاوم‌سازی 72 پل در شهر تهران نیاز به 110 میلیارد تومان بودجه دارد، این را هم گفته بود که برای مقاوم‌سازی پل‌ها در سال 91 به 20 میلیارد تومان، در سال 92 به 50 میلیارد و در سال 93 به 30 میلیارد تومان نیاز داریم که این بودجه باید توسط استانداری تخصیص یابد و در این خصوص نیازمند کمک شورای شهر هستیم.

هرچند در این جلسه اعضای شورای شهر پیشنهاد دادند از آنجا که پل‌ها شریان‌های حیاتی و ارتباطی شهر محسوب می‌شوند دولت بخشی از اعتبار مقاوم‌سازی آنها را بپردازد اما متاسفانه تاکنون این پیشنهاد اجرایی نشده و در حال حاضر بودجه مقاوم‌سازی و نوسازی پل‌های شهر تنها از طریق شهرداری تامین می‌شود. در چنین شرایطی به دلیل اولویت‌بندی در تخصیص بودجه‌ها برای اجرای پروژه‌های شهری قطعا این موضوع روی کند شدن روند مقاوم‌سازی و نوسازی پل‌ها تاثیرگذار خواهد بود.

در طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران، اعضای شورای شهر تهران سازمان مدیریت بحران و شهرداری تهران را مکلف کردند با همکاری سایر مراجع ذی‌ربط حداکثر ظرف مدت 18 ماه از تاریخ ابلاغ این مصوبه برنامه‌های این طرح را تهیه و گزارش آن را به شورای شهر تهران ارائه کنند.

در تبصره سه ماده واحده این طرح آمده است بودجه مورد‌نیاز این مصوبه نیز از محل اعتبارات سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران پیش‌بینی شود. در واقع این طور که پیداست سازمان مدیریت بحران شهر تهران به نوعی متولی سیاستگذاری و اجرای برنامه‌هایی است که براساس این طرح جامع باید انجام شود.

برای اطلاع از اقدامات انجام شده، برنامه‌های در دست اجرا و روند پیشرفت طرح جامع کاهش خطرپذیری شهر تهران قرار بود با مسوولان سازمان مدیریت بحران شهر تهران گفت‌وگویی انجام دهیم اما با وجود انتظار چند روزه برای انجام هماهنگی‌های لازم در این زمینه، این اتفاق نیفتاد و به ناچار این گزارش بدون اظهارنظر مسوولان یکی از سازمان‌های متولی در اجرای این طرح تکمیل شد.

سکوت مسوولان سازمان مدیریت بحران شهر تهران آن هم در شرایطی که براساس طرح مذکور برای این سازمان مسوولیت سنگین و نقش پررنگی در اجرای طرح جامع کاهش خطرپذیری شهر تهران دیده شده است، پرسش‌های بسیاری را در ذهن تداعی می‌کند؛ پرسش‌هایی که سکوت مسوولان سازمان مدیریت بحران شهر تهران آنها را بی‌پاسخ گذاشت.

حالا که صدای زنگ‌های خطر برای وقوع زلزله تاریخی شهر هر روز بلندتر به گوش می‌رسد، یک پرسش اساسی مطرح می‌شود و این‌که متوقف شدن طرح جامع کاهش خطرپذیری شهر تهران که اجرای آن می‌توانست در بلندمدت آمادگی شهر در هنگام وقوع زلزله منجر شود در این شرایط چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟

متوقف ماندن طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران در شرایطی که شمارش معکوس برای وقوع زلزله‌ای که کارشناسان مدت‌هاست درباره آن هشدار می‌دهند، آغاز شده، بر نگرانی‌ها از بابت غافلگیر شدن در شرایط بحران و عدم‌آمادگی شهروندان و مسوولان برای مواجهه با روزهای سخت می‌افزاید.

پوران محمدی ‌-‌‌ گروه جامعه