هنر مقاومت، جهانی است

جشنواره مقاومت همان‌طور که از نامش پیداست، معنی ارزشمند مقاومت انسان‌ها در برابر ظلم و جور است. این جشنواره با هدف عدالت محوری برپا شده است. تصور می‌کنم مفهومی ‌چون مقاومت نه تنها در ایران که در تمام اقوام مختلف به عنوان یک فرهنگ و اندیشه جا افتاده است و تمام ملت‌ها همواره تلاش کرده‌اند که در برابر ظلم و استبداد و تاریکی به‌پا خواسته و مقابله کنند. چه بسا، نبرد نور در برابر تاریکی و خیر در برابر شر از سال‌های پیشین در تمام اقوام جهان وجود داشته است. در واقع انسان آرمان‌گرا همیشه به دنبال برقراری عدالت و مغلوب کردن ظلم و ستم بوده است. بعد از ظهور اندیشه هنری در قرن 17، مکتب امپرسیونیسم روی کار آمد. اکسپرسیونیسم به شکل منفعلانه بعد از جنگ جهانی دوم به تبیین روایت‌های اعتراضی جامعه وقت پرداخت اگرچه هنر معاصری که بعد از اکسپرسیونیسم به وجود آمد، باعث روی کار آمدن نقاشان توانمندی چون گویا، پیکاسو و... شد و این نقاشان توانستند اوج دانش و توانایی خود را در قالب‌های هنری به معرض نمایش بگذارند و به شکل منحصر به فردی به اعتراض بپردازند. با این اوصاف، بحث مقاومت که امروز در قالب یک جشنواره مطرح می‌شود، بحث غریبی نیست. ما نیز دراین جشنواره قصد صدور بیانیه سیاسی نداشته‌ایم. بلکه مهم‌ترین هدف ما از راه‌اندازی چنین جشنواره‌ای، نمایش مفهوم مقاومت در قالب‌های مختلف هنری است. ضمن این که در جریان برگزاری این جشنواره به تمام دست‌اندرکاران این جشنواره توضیح داده‌ایم که بیان مقاومت، ژرف و قوی است و جشنواره هنر مقاومت قصد دارد به مدد همفکری با هنرمندان بزرگ این درونمایه مهم را به مخاطب منتقل سازد. ظرف یک‌سال گذشته، ما تمام سعی خود را بر این مساله گذاشتیم تا از کارهای شعاری و سفارشی پرهیز کنیم. جشنواره هنر مقاومت بهانه‌ای است تا از هنرمندان داخلی و خارجی برای ارائه اثر دعوت کنیم و حضور هنرمندان در هر بخش از این جشنواره نشانگر سهم داشتن آنها به عنوان یک انسان متعادل و عدالت طلب است.

به نظرم این دوره از جشنواره مانند جشنواره پیشین، جدی و مطلوب برگزار شده است، اما نخستین کاری که قرار است در اسرع وقت در جریان برگزاری جشنواره انجام دهیم، انتشار کتاب جشنواره است. به نظر می‌رسد انتشار این کتاب نشانگر موضوع مقاومت در شاخه‌های مختلف جهان اسلام است تا مخاطبان علاوه براین که به بازدید از آثار ارائه شده در این نمایشگاه می‌پردازند، به حقیقت برتر و سرشت معرفتی که در بطن این جشنواره نهفته است نیز پی ببرند. در واقع، جشنواره در دل خود یک پیام جهانی را داراست. ما تلاش کردیم با توجه به امکاناتی که در اختیار داشتیم به بهترین وجه به برگزاری این جشنواره بپردازیم. چنانچه حضور یکپارچه هنرمندان در این جشنواره نیز بخوبی گواه این ادعاست که توانسته‌ایم جشنواره مطلوبی برگزار کنیم. حدود 9000 هنرمند در دنیا با شرکت در این جشنواره نشان داده‌اند که هم باور با یکدیگر هستند. البته تصمیم داریم در دوره‌های بعد به برگزاری این جشنواره در ابعاد گسترده‌تر و با حضور هنرمندان بیشتر بپردازیم و از این رهگذر دبیرخانه جشنواره را نیز دائمی ‌کنیم. حتی سعی داریم در دوره‌های بعد این جشنواره را به شکل گردشی در کشورهای مختلف نیز برگزار کنیم.

بزرگ‌ترین محل برای نمایش آثار تجسمی ‌همین مرکز فرهنگی - هنری صباست، زیرا این مکان دارای کیفیت نورپردازی و سایر ویژگی‌های کافی برای نمایش آثار یک جشنواره است و به دلیل داشتن پتانسیل و قابلیت بالا، می‌تواند امکان نمایش این آثار را به بهترین شکل مطرح کند.

تصور می‌کنم هنرمندان در این جشنواره توانسته‌اند با استفاده از تفکر هنری این مساله را دنبال کنند و در تصویر کردن آن در قالب‌هایی چون نقاشی، عکاسی، پوستر، کاریکاتور و... عملکردهای موفقیت‌آمیزی داشته باشند. در واقع با نگاهی اجمالی به نمایشگاه آثار این جشنواره می‌توان تنوع در معنی را دریافت که نتایج خوبی هم در بر داشته است. به طور کلی 1200 اثر دراین نمایشگاه از 5000 هنرمند ارائه شده است که نشان می‌دهد در وضعیتی که جهان یکسویه‌نگر به سمت مینی‌مالیزم می‌رود، نقاشی اجتماعی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و به زیبایی‌شناسی رسیده است. ضمن این که در دوره‌های بعد، قطعا شاهد چشم‌انداز مطلوب‌تری خواهیم بود.

ببینید به طور کلی ما به جشنواره نگاه آرمانی داشته‌ایم. همه بخش‌ها توانسته‌اند مولفه‌های مقاومت را دراین جشنواره منعکس کنند. از طراحی گرفته تا هنرهای مفهومی‌ و جدید. امسال دردومین جشنواره هنر مقاومت از کشورهای آسیای مرکزی و دیگر کشورهای حوزه جهان اسلام برای ارائه اثر دعوت شد. همین طور از ژاپن و سوئیس چند هنرمند مجسمه‌ساز داشتیم. در فرآیند بعدی نیز می‌خواهیم به شکل جدی‌تری عمل کرده و با دائمی‌کردن دبیرخانه از مهمانان بیشتری برای حضور در جشنواره دعوت کنیم.

شاید به این خاطر که عکس و کاریکاتور همواره دارای یک ویژگی بلافاصلگی هستند. بخصوص این که هر دوی این هنرها که شما به آنها اشاره کردید دارای مولفه عینیت‌پردازی نیز هستند. به بیان ساده‌تر، کاریکاتور هنری است که خاستگاهش اجتماع و توده مردم بوده است. اندیشه هنر مقاومت، کیفیت مبنایی و اجتماعی دارد و هنرمندان ما امروز در زمینه نقاشی در این ارتباط به ارائه مبانی تصویری و متعالی دست یافته‌اند. بنابراین ما در تبیین مفهوم مقاومت در تمام بخش‌ها موفق بوده‌ایم. نه تنها در زمینه عکاسی وکاریکاتور که همان‌طور که اشاره کردم، در بخش هنرهای جدید، انیمیشن و سایر بخش‌ها نیز کارهای خوبی انجام داده‌ایم؛ به طوری که در دوره اول جشنواره 5 اثر انیمیشن فاخر داشته‌ایم.

هنر ایرانی همواره دارای قابلیت‌های جهانی شدن بوده است. به عنوان مثال، نگارگری ما امروز توانسته از منظر بین‌المللی به جایگاه مطلوبی دست یابد بنابراین وقتی لفظ جهانی شدن را به کار می‌بریم، دست‌نیافتنی نیست. اگر وارد موزه لوور شوید کارهای دوره هخامنشی را مشاهده می‌کنید که اثبات می‌کند هنر ایرانی در اقصی نقاط جهان می‌درخشد. درعین حال تصور می‌کنم مترقی‌ترین و موثرترین جریان هنری به زمان ایران باستان برمی‌گردد. مولفه‌های هنر مقاومت نیز جزو مولفه‌هایی است که بی‌تردید از دل انقلاب اسلامی ‌ما بر آمده است.

زمانی که رئیس موزه هنرهای معاصر تهران بودم دراین باره پیگیری‌های زیادی کردم، اما قطعا نیاز دارد که این طرح جامعیت پیدا کند و برای عملی شدن آن شورا و هسته علمی ‌تعادل‌خواه و آرمان‌خواه نیز تشکیل شود. نه این که این طرح صرفا در اختیار ارگان خاصی قرار گیرد. بلکه مراکزی چون فرهنگستان هنر، دانشگاه‌های پایه، شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگر نهادها دراین ارتباط به تعامل بپردازند تا گنجینه موزه‌ها با خرید آثار فاخر پر شود. ضمن این که تصویب چنین طرحی، سیاست درست خرج کردن و بودجه کارشناسی شده می‌خواهد و یک شورای متمرکز علمی‌ را می‌طلبد که گرفتار سلایق شخصی نباشد.