نخل‌برداری، قدیمی‌ترین مراسم عزاداری در کشور

بزرگ‌ترین نخل استان یزد هم اکنون در شهرستان تفت و مهریز قرار دارد و هر سال در روز عـــــاشـورا جمعیتی چند صد هزار نفری در این مراسم شرکت کرده و صدها نفر از شرکت‌کنندگان، این نماد عظیم را بر دوش می‌کشند و گرد میدان نخل به حرکت در می‌‌آورند.

این مراسم در تمام مراحل، از کمک مالی گرفته تا کمک در تزئین و علم کردن و حمل آن در روز عاشورا، با همکاری و همدلی همه اهالی تفت و استان یزد برگزار می‌شود و جالب این‌که در برخی موارد، زرتشتیان یزد نیز در ساختن نخل‌ها همکاری دارند، چراکه آنها حضرت سیدالشهدا(ع) را همسر شهربانوی ایرانی دانسته و نسبت به وی احترام و ارادت خاصی قائل هستند.

نخل که در لغت فارسی به معنای تابوت است نزد مردم منطقه نمادی از تابوت سیدالشهداست. نخل وسیله‌ای چوبی است که دو طرف آن به صورت مشبک از چوب ساخته شده و به وسیله چوب‌های دیگر به هم مرتبط شده ‌و روی چهار تیر چوبی قرار دارد.

آذین‌بندی نخل که نیاز به مهارت خاصی دارد، از چند روز پیش از آغاز ماه محرم شروع شده و چند روز هم به طول می‌انجامد و دارای آداب خاصی است. خادمان اباعبدالله (ع) که شیوه آذین‌بندی نخل را از پدران و اجداد خود آموخته‌اند، وضو گرفته و با پای برهنه، تمام روز را مشغول تزئین کردن نخل می‌شوند؛ به این صورت که دو طرف نخل را با آئینه‌هایی در اندازه‌های متفاوت تزئین کرده و دو طرف دیگر آن را نیز با پارچه‌ سیاهی که شمایلی از درخت سرو به رنگ سبز در وسط آن نقش بسته، می‌پوشانند. سمت دیگر نخل نیز پرده سیاهی آویخته می‌شود که روی آن شکل شیر و بدن بی سر آغشته به خون نقاشی یا تکه‌دوزی شده است، در حالی که شیر با دهان خود بر آن بدن بوسه می‌زند یا باقیمانده نوک دشنه‌ها و نیزه‌ها را از بدن مطهر خارج می‌کند.

پس از این‌که نخل را با پارچه سیاه پوشاندند، شماری شمشیر و خنجر برهنه روی پارچه مشکی نصب می‌کنند که نمادی از خنجرهایی است که بر پیکر اباعبدالله(ع) وارد آمده است. پس از آماده شدن نخل و بر اساس یک سنت دیرینه، یکی از هیات‌های مذهبی تفت وارد حسینیه ‌شده و در حالی که اعضای هیات می‌دوند و با صدای بلند «حسین حسین» می‌گویند به زیر نخل رفته و به اتفاق دیگر عزاداران که از قبل در زیر نخل بودند با فریاد «یا علی» نخل را از جا بلند می‌کنند. در این زمان، عزاداران نخل را 3 یا 5 مرتبه دور حسینیه می‌گردانند و همزمان صدای طبل، سنج و شیپور در فضای اطراف حسینیه طنین‌انداز می‌شود. در هنگام نخل‌گردانی یکی از سادات نیز بر بلندای نخل قرار می‌گیرد و با صدای ضربات سنج و یا حسین، نخل‌گردانان را هدایت می‌کند.

آیین «نخل‌برداری» در این لحظه از چنان هیجان معنوی‌ای برخوردار است که باید در صحنه بود و با چشم خود این منظره روحانی را نظاره کرد. مردم سوگوار و اعضای هیات‌های مذهبی پس از آنکه نخل را به دور حسینیه گرداندند آن را در جای اولیه خود قرار می‌دهند و در حالی که به سر و سینه خود می‌زنند فریاد «حسین حسین» آنها در فضای حسینیه طنین‌انداز می‌شود.

مراسم ذبح گوسفند و گاو در زمان ورود هیات نخل‌بردار نیز از دیگر سنت‌های دیرین مردم این منطقه است.

امیرترقی نژاد‌ / ‌جام‌جم یزد