آموزش همگانی هدف اصلی ماست

در نکاتی که درباره کارکردهای آموزشی اشاره کردید باید به وجوه سرگرمی هم توجه کرد بویژه این‌که قرار است از آموزش در یک رسانه یا توسط یک رسانه صحبت کنیم. به عبارت دیگر، در یک فعالیت رسانه‌ای بویژه تلویزیون در حاشیه آموزش، سرگرمی هم وجود دارد که اگر این‌گونه نباشد بتدریج مخاطبان خود را از دست می‌دهد و دیگر امکان و فرصت آموزش نخواهد داشت.

شبکه آموزش فارغ از اهداف و ماهیت آموزشی که به آن اشاره کردید در درجه اول یک رسانه است و باید به مولفه‌ها و شرایط یک شبکه تلویزیونی پایبند باشد، مثلا در کنار کارکرد سرگرم‌کننده به وجوه هنری هم اهتمام داشته باشد. فرضا توجه و التزام به گرافیک و ساختار و زیبایی‌شناسی بصری از لوازم آن است.

شبکه آموزش به ذات رسانه‌ای خود وابسته است و اساسا بدون آن هویت و معنایی ندارد لذا توجه داشته باشید آموزش در اینجا بشدت با مفهوم رسانه و ویژگی‌های ذاتی آن آمیخته است. حضور دوربین در یک کلاس درس هم موجب می‌شود نوع رفتار وتعاملات معلم و دانش‌آموزان تغییر کند، لذا رسانه و ملزومات آن در اینجا مفهوم آموزش را تحت‌تاثیر خود قرار داده و در نسبت با خود معنا می‌کند. با این حال بحث محتوا و این‌که چه نوع برنامه‌هایی در شبکه آموزش دستمایه کار قرار بگیرد نیز از اهمیت زیادی برخوردار بوده و دغدغه‌های واقعی ما را در این شبکه روشن می‌سازد.

ما در شبکه آموزش به دنبال ایجاد بستر و شرایط عادلانه‌ای برای فرصت‌های برابر آموزشی هستیم و این یکی از اهداف و شعارهای اصلی این شبکه است بویژه در شهرستان‌ها و مراکز استان‌ها که نسبت به تهران از امکانات آموزشی کمتری برخوردار هستند.

خوشبختانه امروز نسبت به 10 سال پیش که این شبکه راه‌اندازی شد فرصت‌های برابر آموزشی درعمل و در واقعیت اجتماعی خود نیز اتفاق افتاده وعدالت بیشتری ازحیث فرصت‌های آموزشی در سطح کشور فراهم شده است. به همین دلیل شاید آن اهداف و طرح و برنامه‌هایی که از طریق تاسیس این شبکه دنبال می‌شد الان کمرنگ‌تر شده یا به عبارت بهتر اشکال و ابعاد دیگری پیدا کرده است.

همین‌طور است. اکنون عصر ارتباطات و اطلاعات است و بدیهی است ساز و کارهای تحقق عدالت اجتماعی در این ساختار دانش محور مبتنی بر آموزش و یادگیری و انتقال دانش و اطلاعات است. هر چقدر قدرت و توان جامعه از حیث ظرفیت اطلاعات و دانش بیشتر شود قطعا در جهت توسعه و گسترش عدالت اجتماعی گام برداشته‌ایم و شبکه آموزش از این حیث رسالت و وظایف حرفه‌ای مهمی بر دوش دارد.

ببینید ما در شبکه آموزش سه استراتژی و راهبرد را انتخاب کردیم. یکی از آنها جذابیت است که فارغ از اهداف و پیام‌های آموزش که در تولید یک برنامه وجود دارد باید آن برنامه از لحاظ رسانه‌ای و برنامه‌سازی برای مخاطبان جذابیت لازم را داشته باشد.

دومین راهبرد مهم این شبکه، مهارت آموزی است که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.بدین معنی که وقتی مخاطبی از پای یک برنامه بلند شد احساس کند علاوه بر این‌که سرگرم شده حالا یک مهارت جدید هم فراگرفته است. سوم این‌که پیام‌ها و مهارت‌های آموزشی با زبان ساده و قابل فهمی برای همگان تهیه و تولید شود. شاید یکی از تفاوت‌های اساسی و اصلی شبکه آموزش با شبکه چهار که به شبکه فرهیختگان شهرت دارد در این است که ما دراین شبکه به مخاطبان عام فکر می‌کنیم که شاید دغدغه شبکه چهار نباشد.

البته ممکن است برنامه‌های شبکه چهار برای مخاطبان عام هم جذابیت داشته و قابل فهم باشد، اما الویت آنها سطح بالاتری از مخاطبان است، ولی در شبکه هفت، آموزش همگانی و عمومی در اولویت بوده و به عنوان هدف و رسالت مهم این شبکه محسوب می‌شود.

به عبارت دیگر، طرح و بیان ساده و همه فهم بودن پیام‌های آموزشی در شبکه هفت برای ما از اولویت بالایی برخوردار است. به همین دلیل ما سعی می‌کنیم به جزئیات بیشتری در تبیین مفاهیم و پیام‌های آموزشی بپردازیم و همواره مخاطبان عام را در نظر می‌گیریم. اگر بخواهم خیلی شفاف‌تر و جزیی‌تر توضیح دهم آموزش همگانی مهم‌ترین دغدغه شبکه آموزش است.

اگر شما به مقایسه وضعیت جدید برنامه‌های شبکه آموزش با سال‌های اولیه آن بپردازید متوجه این تغییر رویکرد می‌شوید و ما اکنون تلاش می‌کنیم برنامه‌های این شبکه، طیف و سطح بیشتری از مخاطبان تلویزیون را متوجه خود کرده و برای آنها جذاب و مفید باشد.

خوشبختانه تجربه عملی فعالیت‌های این شبکه با رویکرد جدید نشان می‌دهد این رویکرد در عمل موفق بوده و از دامنه و عمق اثرگذاری بیشتری برخوردار شده است.

دقیقا همین‌طور است. تلاش ما بر این است که شبکه آموزش در نوع پیام‌ها و محتوای آموزشی خود به یک مرجع رسانه‌ای بدل شود و اگر مخاطبی نکته و مهارتی از این شبکه می‌آموزد بتواند به آن اعتماد کند. به همین دلیل ما در شبکه آموزش در بخش‌های مختلف یک کمیته علمی تشکیل دادیم تا محتوای مفاهیم و پیام‌هایی که از این شبکه ارسال می‌شود قابل اطمینان و اعتماد باشد. اساسا رسانه بدون جلب اعتماد مخاطب نمی‌تواند به کار خود ادامه دهد و پذیرفته شود لذا یکی از دغدغه‌های جدی ما در شبکه آموزش تامین پشتوانه علمی برنامه‌هایی است که تولید می‌کنیم. واقعیت این است که تمام سرمایه ما دراین رسانه اعتماد مخاطب است، بویژه این‌که مخاطب شبکه آموزش به دنبال دریافت پیام‌ها و مهارت‌های آموزشی است.

من ابتدای صحبتم نیز به همین نکته اشاره کردم که به هرحال ما یک رسانه و شبکه تلویزیونی هستیم نه یک ابزار و بسته آموزشی به معنای متعارف و مدرسه‌ای، لذا یک ساختار رسانه‌ای باید به کارکردها و کارآمدی سرگرم کننده خود نیز وابسته باشد و آن را دست کم نگیرد. اتفاقا ایجاد و قابلیت سرگرمی در برنامه سازی‌های تلویزیونی یک فرآیند پیچیده اما با ارزشی است که بدون التزام به آن، بهترین برنامه‌های علمی و مهارت‌های آموزشی نیز نمی‌تواند در جامعه و بین مخاطبان تاثیر داشته باشد. لذا سرگرمی و جاذبه‌های رسانه‌ای، یکی از شروط اصلی تولید برنامه‌های تلویزیونی است که شبکه آموزش نیز از آن مستثنا نیست.

واقعیت این است که حضوراین شبکه در مراکز استان‌ها و شهرستان‌های کوچک و دور با ماهیت و اهداف این شبکه انطباق دارد و اتفاقا آنها باید در الویت پوشش تصویری این شبکه باشند. البته درحال حاضر شهرستان‌های زیادی هستند که امکان دریافت این شبکه را دارند و بالای 50 میلیون پوشش جمعیتی دارد. با توجه به بضاعت فنی موجود، به نظر می‌رسد این سطح از پوشش جمعیتی نیز مناسب بوده و ان‌شاءالله بتدریج این گستردگی کامل شده و همه نقاط ایران را دربرمی‌گیرد. امیدواریم با دیجیتال شدن شبکه‌های تلویزیونی در کشور امکان دریافت این شبکه در مناطق مختلف ایران آسان‌تر شود و همه ایرانیان از این امکان برخوردار شوند که بتوانند از برنامه‌های این شبکه استفاده کرده، به‌طور کلی آن را دریافت کنند. با این حال در کنار این توسعه فنی و جغرافیایی باید به همگانی و جذابیت عمومی برنامه‌ها و محتوای این شبکه توجه داشت تا آموزش را دربستر سرگرمی به مخاطبان خود هدیه کند.

اساسا یکی از اهداف مهم تاسیس شبکه آموزش همین است. در حال حاضر شما از طریق برنامه‌های گوناگون این شبکه شاهد آموزش مهارت‌های زندگی به مخاطب هستید که به شکل مستقیم و از طریق برنامه‌های گفت‌وگو محور و شیوه‌های غیرمستقیم در قالب برنامه‌های نمایشی به آموزش مهارت‌های زندگی می‌پردازد. در ضمن قصد داریم توانمندی مخاطبان را در زندگی ارتقا ببخشیم. مثلا از طریق ارائه اطلاعات لازم درباره یک کالا به مخاطب کمک می‌کنیم تا هنگام خرید توجه داشته باشد و ازاین طریق الگوی مصرف خانوار نیز اصلاح و آموزش داده شود. البته این کار دشواری است چون هم مهارت‌های زندگی، ابعاد و لایه‌های متعدد و گسترده‌ای دارد و هم آموزش آن به ظرافت‌ها و ظرفیت‌های هنری ـ رسانه‌ای وابسته است.

به همین دلیل ما برآموزش غیرمستقیم در شبکه آموزش تاکید داریم. در واقع مفهوم و معنای آموزش باید دردرون برنامه‌ها و ساختار بصری و بیرونی آنها نهفته باشد و مخاطب احساس نکند در حال نصیحت و اندرز شدن است. کمیته‌های علمی که ما در این شبکه تشکیل دادیم در واقع حلقه ارتباطی بین رسانه و مخاطبانان این شبکه هستند تا با تایید و مرجعیت علمی برنامه‌ها به اعتمادسازی مخاطب کمک کرده، آنان رابرای پذیرش الگوها و مهارت‌های زندگی آماده کنند.

این آرزوی دیرینه خودم است. به نظرم نه فقط شبکه آموزش به واسطه ماهیت و کارکردهایش که هر رسانه دیگری برای افزایش قدرت تاثیرگذاری و تجزیه و تحلیل خود از مسائل جامعه به تعامل با جامعه علمی و گروه‌های فعال اجتماعی نیازمند است. وقتی از تشکیل کمیته‌های علمی صحبت می‌کنم یعنی این تعاملات انجام شده یا درحال شکل‌گیری است. این رویکرد درباره اهالی مطبوعات نیز صدق می‌کند و به نظر من این تعاملات موجب هم‌افزایی و ارتقای سطح کیفی برنامه‌ها شده و شبکه آموزش اتفاقا در همین خصوص برنامه‌ریزی کرده و حضور کارشناسان دانشگاهی و مطبوعاتی در برنامه‌های مختلف آن گواه این مدعاست.

چقدر خوب شد که این سوال را مطرح کردید. بله یکی از اهداف مهم ما فارغ از ساختار اجرایی در انتخاب محتوا و مضامینی است که قرار است در این شبکه برجسته شود و مورد توجه قرار بگیرد مثلا آموزش مهارت‌های موثر زندگی، آشنایی مخاطبان با حقوق شهروندی خود در زمینه‌های مختلف و افزایش آگاهی مخاطب درباره مسائل خانوادگی و اجتماعی و هر آنچه به نظر می‌رسد برای زندگی در جامعه مدرن امروزی برای یک شهروند لازم است در دستور کارما ازحیث محتوایی قرار دارد و شبکه آموزش اتفاقا ماهیت و تفاوت خود را از طریق همین انتخاب سوژه‌ها و رویکردی که به پرداخت آنها دارد، مشخص می‌سازد.

قطعا همین‌طور است و ما بشدت به گسترش کمی و کیفی برنامه‌های این شبکه معتقدیم و برای آن برنامه‌ریزی کرده‌ایم، اما متاسفانه وضعیت بودجه و توان اقتصادی این شبکه در حال حاضر شرایط مطلوبی نداشته و امیدواریم عنایت بیشتری نسبت به تامین مالی این شبکه اتفاق بیفتد تا بتوانیم پاسخگویی نیاز و مطالبات مخاطبان خود باشیم.

واقعیت این است که هر دوی اینها شعارها و اهداف شبکه آموزش هستند اما از آنجا که شعار اول یک نوع ذهنیت و توقع خاصی را از برنامه‌های این شبکه ایجاد می‌کند که شبیه کلاس‌های کنکور و تضمینی و از این مسائل است و قرار نیست ما در اینجا صرفا به تدریس و آموزش مستقیم بپردازیم و همان‌طور که گفتم فرصت‌های برابر آموزشی باید بیرون از ساحت رسانه‌ای رخ دهد.

شعار بدانیم تا بمانیم را برگزیدیم که البته مفهوم فرصت‌های برابر آموزشی را در خود مستتر دارد. در ضمن‌ از وجوه زیبایی شناختی بیشتری هم برخوردار است. این شعار فقط متعلق به یک شبکه تلویزیونی نیست، بلکه یک ضرورت و الگوی رفتاری در جامعه‌ای است که برمبتنی بر اطلاعات و دانایی است.