یک روز با عوامل «شب‌نامه»

جذب مخاطب کار مشکلی است

شبکه آموزش، پیش از این برنامه‌های خود را به شکل آموزش مستقیم ارائه می‌داد و بیشتر بحث‌های درسی یا دانشگاهی در آن نشان داده می‌شد اما حدود یک سال است که این موضوع تغییر کرده و برنامه‌ها بیشتر جنبه آموزش غیرمستقیم پیدا کرده‌اند. از جمله برنامه‌های گفت‌وگومحور که با این ویژگی روی آنتن شبکه آموزش سیما قرار گرفته، برنامه شب‌نامه است. در گزارشی که از این برنامه تهیه کردیم، ابتدا سراغ اسرافیل علمداری معاون این شبکه رفته تا از نظرات وی درباره آموزش غیرمستقیم مطلع شویم. سپس پای صحبت کیهان (کارگردان)‌، مدنی (تهیه‌کننده)‌ و خسروی (مجری)‌ برنامه نشستیم.
کد خبر: ۴۴۱۵۰۶

آموزش غیرمستقیم در برنامه

اسرافیل علمداری، معاون شبکه آموزش درباره این برنامه می‌گوید: مدتی است با آموزش غیرمستقیم با مخاطبان خود در ارتباط هستیم.

به همین دلیل از وادی نمایش، برنامه‌های ترکیبی و مسابقه وارد می‌شویم و جنبه‌های آموزشی را تقویت می‌کنیم.

علمداری با بیان این نکته که در «شب‌نامه» به دنبال آموزش عام هستیم، می‌افزاید: سعی داریم به آموزش‌هایی بپردازیم که دغدغه مردم باشد. او در ادامه می‌گوید: آموزش‌هایی که در ارتباط با محسوسات همه اقشار مردم باشد، مد نظر ماست. این برنامه هم یکی از برنامه‌های چالشی است که به محسوسات مورد نظر مخاطب می‌پردازد و هر روز یک موضوع خاص را مد نظر قرار می‌دهد؛ موضوعاتی مانند خانواده، شهر و شهروندی و سلامت. گاهی نیز به خود موضوع آموزش می‌پردازد. در این برنامه آموزشی قصد داریم به طور غیرمستقیم مخاطبان‌مان را آموزش دهیم.

علمداری می‌گوید: من معتقدم در بحث آموزش، کل نظام دارای الگوهای آموزشی است و این الگوها به نوبه خود ایده‌هایی دارند و می‌خواهند به اقشار جامعه آموزش دهند. در طرف دیگر نیز مردم قرار دارند که باید این آموزش‌ها را دریافت کنند در این بین یکسری واسطه‌ها وجود دارند. ما می‌خواهیم این واسطه‌ها را به نقد بکشیم و ببینیم درست کار می‌کنند یا نه. این واسطه‌ها در هر قشری وجود دارند. به عنوان مثال، کلاس‌های دانشگاه و آموزشگاه‌های بازیگری از این دست محسوب می‌شوند. بحث ما این است که آیا این واسطه‌ها در بحث‌ها و ساختارهای نظام حرکت می‌کنند یا نه. در بحث‌های خانواده می‌خواهیم بدانیم نظام چه تفکری دارد و مردم چه خواسته‌هایی دارند و نقش واسطه‌ها در این میان چیست. البته این موضوع در بحث اقتصاد و حقوق وجود دارد. سعی می‌کنیم همه این بحث‌ها را در برنامه به نقد بکشیم و پاسخگو باشیم و راهکار ارائه کنیم. او در ادامه اظهار می‌کند: الان که در سال جهاد اقتصادی هستیم، یک هفته فقط به موضوع اقتصاد می‌پردازیم و این‌که چقدر در جهت منویات مقام معظم رهبری حرکت کرده‌ایم. در برنامه‌ای که به مسائل اقتصادی می‌پردازیم، هم در مساله اقتصاد کلان و هم در اقتصاد خرد، مسوولان پاسخگو هستند. هم به تعاریف می‌پردازیم و هم به مسائل و مشکلات مردم. به طور کلی این مسائل را بررسی می‌کنیم و برای هر دو طرف آموزش‌هایی داریم. او در ارتباط با نام برنامه نیز عنوان می‌کند: نام برنامه یک نام دوپهلو است ولی این اسم فقط یک کلمه است و نمی‌توان معنی خاصی از آن استنباط کرد. شاید در آینده یک پیامک در برنامه قرار دهیم و از مردم بخواهیم درباره نام برنامه نظر بدهند یا یک نام برای آن پیشنهاد کنند به هر حال نباید تلقی منفی از این اسم وجود داشته باشد.

بیان دغدغه‌های مردمی

محمد کیهان، کارگردان بخش‌های تولیدی این برنامه است. او در ارتباط با این برنامه می‌گوید: موضوعاتی که در این برنامه به آنها پرداخته می‌شود، ابتدا با مشورت تهیه‌کننده انتخاب می‌شود و بعد از ارزیابی شرایط، محقق کار خود را در همان زمینه انجام می‌دهد و با نظارت من، تصاویر مرتبط با موضوع تهیه می‌شود. سپس مهمانان در ارتباط با موضوع مورد نظر دعوت می‌شوند.

او می‌گوید: هر موضوع که انتخاب می‌شود جنبه‌های متفاوتی دارد، ولی ما آن جنبه را که مرتبط با بحث آموزش است، پررنگ‌تر کرده و در آن مسیر حرکت می‌کنیم. او در ارتباط با گزارش‌های برنامه اظهار می‌کند: گزارش‌های برنامه متنوع است و به موضوعات مختلفی پرداخته می‌شود، اما در عین حال نمی‌توانیم از موضوع مورد بحث زیاد فاصله بگیریم و باید در همان جهت حرکت کنیم، به گونه‌ای که حرکت محتوایی برنامه حول موضوع مورد نظر باشد. به طور کلی گزارش‌ها، انتخاب مهمانان، تحقیق و نگارش و مونتاژ باید در ارتباط با مفهوم برنامه باشد. به عنوان مثال در بحث اقتصاد خانه و خانواده و چگونگی آماده کردن بچه‌ها برای دوره‌های مختلف زندگی (جوانی، نوجوانی و...) و موفقیت آنها برای زمینه‌های اقتصادی گزارش‌ها را به همان سمت و سو هدایت می‌کنیم. در این برنامه، هم تحقیق و هم نگارش برنامه و هم متون و مواردی که باید مد نظر قرار دهیم همه در یک جهت هستند و مکمل یکدیگر به حساب می‌آیند و آنچه را که باید، بدرستی به مخاطب تقدیم می‌کنند. کیهان می‌گوید: شاید در استودیو مهمان آمادگی‌اش به اندازه ما نباشد چون باید پاسخگوی یک‌سری سوالات باشد، اما در گزارش‌ها دست ما بازتر است و به موضوعات متنوع‌تر و در عین حال مبسوط‌تر پرداخته می‌شود. کیهان بر این باور است که برنامه باید تریبونی باشد که از طریق آن مردم، نظرات و دغدغه‌های خود را بیان کنند و حرف خود را در آن بشنوند. به نظرم تاکنون ارتباط دوسویه و خوبی با مردم داشته‌ایم و این یکی از عوامل توفیق و جذب مخاطب در برنامه است. او در ارتباط با مخاطبان برنامه می‌گوید: مخاطبان ما همه مردم و بخصوص خانواده‌ها هستند و در گزارش‌ها نیز به این موضوع توجه می‌کنیم. کیهان می‌افزاید: در این برنامه به موضوعات پایه‌ای پرداخته می‌شود و سعی می‌کنیم به بهترین شکل به موضوع بپردازیم. به عنوان مثال، در ارتباط با آموزش و پرورش و کتاب‌های درسی دوره اول ابتدایی در گزارش‌های مردمی سوال شد که جمله بابا نان داد، چقدر در زندگی کودکان تاثیرگذار بوده است.

بیشتر مردم بر این باور بودند که این تاثیر منفی است و باعث وابسته شدن بچه می‌شود. او در ارتباط با نقطه‌قوت برنامه می‌گوید: نقطه‌قوت برنامه در این است که بحث آموزشی آن قوی است. البته این آموزش کاملا غیرمستقیم و در حد تلنگر است؛ مثلا این که ما بدانیم در چه جایی نقص داریم و این که راهکاری ارائه دهیم که چگونه می‌توان آنها را برطرف کرد. فکر می‌کنم شبکه آموزش در این مدت خوب کار کرده و در ارتباط با موضوعات مختلف بخوبی فرهنگسازی داشته است.

کیهان که درس خوانده عکاسی و فیلمسازی است، در ادامه می‌گوید: در برنامه‌های اولیه نویسنده و نریتور داشتیم، اما بعد این دو حذف شدند و بیشتر با تصاویر سعی در نشان دادن مفاهیم برنامه داریم. در این برنامه ما سعی داریم با آموزش غیرمستقیم با خانواده‌ها در ارتباط باشیم. غیرمستقیم از این نظر که آموزش‌های ما در خلال بحث‌ها و تصاویر در برنامه آموزش وجود دارد و این بی‌ارتباط با شبکه آموزش نیست.

ارتباط درست با مخاطب و مسوولان

کیوان مدنی، تهیه‌کننده برنامه در این باره می‌گوید: برنامه شب‌‌نامه، یک فضای کلی در موضوعات مختلف است. در این حوزه‌ها موضوعات روز و مهم را به چند دسته تقسیم کرده‌ایم؛ موضوعاتی چون بهداشت و سلامت، خانواده، آموزش و اقتصاد، شهر و شهروندی. اینها تیترهای اصلی برنامه هستند که هر شب به مدت 45 دقیقه به آنها پرداخته می‌شود. او در ادامه می‌گوید: سعی می‌کنیم مسائلی را که مورد نیاز مردم است، در یک فضای آموزشی ارائه کنیم و در این زمینه، اطلاعات کافی و وافی در اختیار مردم قرار دهیم؛ مثلا اگر موضوع شهر و شهروند را مورد بررسی قرار می‌دهیم ابتدا بررسی می‌کنیم، در این زمینه شهروندان به چه موضوعاتی برای اطلاع‌رسانی شفاف نیاز دارند و بعد به این موضوعات در برنامه پرداخته می‌شود؛ موضوعاتی مانند فرهنگ آپارتمان‌نشینی که مردم در آن زمینه نیاز به آگاهی و آموزش دارند یا در جامعه معلولان و خیرینی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، بررسی می‌کنیم که چقدر مورد اقبال و توفیق مردم بوده‌اند و این که تاکنون چه اقدامات مفیدی در جهت کاهش آسیب‌های اجتماعی انجام داده‌اند. البته این نکته را نیز مدنظر داریم که مسوولان هر کدام چه نقشی در این زمینه‌ها بر عهده دارند. مدنی که بیش از 20 سال است در مقام تهیه‌کننده در سیما حضور دارد در ادامه به این نکته اشاره می‌کند: این برنامه یک نگاه جامع دارد و آسیب‌شناسی می‌کند و ایده‌پردازی انجام می‌دهد و سعی می‌کند ایده‌ها را به نحوه اجرایی خودش برای مردم و مسوولان در یک زمان 45 دقیقه‌‌ای توضیح دهد. او می‌گوید: این برنامه در واقع مردم و مسوولان را تا حد زیادی به هم نزدیک می‌کند. وی درباره بخش‌‌های گنجانده شده می‌گوید: در این برنامه در ارتباط با موضوعات مورد نیاز، تصاویر را در زمینه‌های برنامه آماده می‌کنیم و در فضای استودیویی می‌آوریم و در یک فضای صمیمی و نزدیک به آن موضوع می‌پردازیم. مدنی در ارتباط با مخاطب برنامه می‌افزاید: مخاطب ما عامه‌ مردم هستند. ما عام جامعه را در نظر گرفته‌ایم. با توجه به این‌که در پاره‌ای موارد بزرگسالان هستند که مدیریت خانواده و جامعه را بر عهده دارند. لذا در بخش آموزش، خانواده و اولیا را نیز در نظر گرفته‌ایم اما در بخشی از این مدیریت کلان، مدیریت خرد را که همان جوانان هستند مطمح ‌نظر قرار داده‌ایم. در کلیت برنامه همواره پیام آموزشی در نهان موضوعات ما قرار دارد و قدرت عمل و قدرت اجرایی ماست. مدنی در ارتباط با دکور برنامه می‌گوید: طراحی دکور بر اساس سلول‌هایی است که می‌تواند کنار هم چیده شود و نقش ماهیتی و ادامه حیات داشته باشد و ما آن را با این ایده طراحی کردیم. همانند عکس‌هایی که نشان‌دهنده فضای موضوعی ما هستند، همین‌طور دست‌هایی که کنار هم قرار دارند و کنار هم نشسته‌اند تداعی‌گر همکاری، تعاون و همدلی است. او می‌گوید: ما موضوع مورد نظر خود را به صورت ایما و اشاره به مخاطب نشان داده‌ایم که با دقت در آن می‌تواند به مفهوم پی ببرد. او در ادامه اظهار می‌کند: هر روز فقط به یک موضوع می‌پردازیم. لذا به دلیل این‌که بتوانیم تک‌تک عناصر موضوعی متنوع را بیان کنیم، ممکن است در طول روزها‌ و هفته‌های آینده در شاخه‌‌های مختلف آن موضوع را ادامه دهیم. در ارتباط با انتخاب مجری هم باید بگویم انتخاب خوبی داشته‌ایم. ما به دنبال انتقال صحیح یافته‌های خودمان با توجه به منابع‌مان بودیم. احساس کردیم در یک گفت‌وگوی صریح و صمیمی، قدرت بیان و سرعت عمل بسیار تأثیرگذار است و بخوبی به آن توجه داشته‌ایم. او می‌گوید: در مصاحبه‌های 45 دقیقه‌ای عموما وقت کم می‌آوریم و شبکه به ما لطف می‌کند و زمان بیشتری می‌دهد و گاهی بیشتر از حد تعریف‌شده روی آنتن قرار داریم، اما قدرت انتقال آنقدر بالاست که این زمان دیده نمی‌شود.

نامه‌ای برای شب

جعفر خسروی متولد 42 است و مردم او را با اجرا در برنامه‌هایی چون روز از نو و تهران بیست به یاد می‌آورند. البته او سال‌هاست در صدا و سیما فعال است. وی از سال 62 کار خود را با رادیو شروع کرد و سپس وارد اجرای تلویزیونی شد. صراحت بیان و نوع خاص گفت‌وگوهای او از جمله نقاط تمایز کار اوست. خسروی در خصوص اجرای این برنامه می‌گوید: اجرا در شبکه آموزش، جزو اجراهای آزاد است. فکر می‌کنم فرصت خوبی برای کار بیشتر بود. این برنامه از حیث چالشی و مفهومی در گروه برنامه‌های گفت‌وگومحور شبکه آموزش شبیه ندارد و می‌دانم کار خوبی خواهد شد. او درباره نوع خاص اجرایش می‌گوید: به نظر خودم صریح صحبت نمی‌کنم و درباره خطوط قرمز برنامه می‌گوید: در این برنامه هیچ محدودیتی نداشته‌ام. از قبل و در خلال گفت‌وگو از مخاطب خود خواهش می‌کنم که اجازه دهد گفت‌وگو را من هدایت کنم و من به عنوان فرد غیرمطلع پرسش‌کننده باشم و او به عنوان مطلع پاسخگو است. او می‌گوید: طراحی پرسش ابزاری برای هدایت بحث است. طراحی بخش اعظم سؤالات بر عهده خودم است. آنقدر که من شبکه آموزش را دیده‌ام در برنامه‌های مختلف گفت‌وگو وجود داشته است اما این که یک برنامه صرفاً گفت‌وگو باشد و حول یک موضوع واحد و همین‌طور رویکرد مفهومی و چالشی وجود داشته باشد مشابهت نداشته است. او بر این باور است که گفت‌وگو یک مهارت است و در این باره می‌گوید: برای رسیدن به یک نتیجه در خلال یک گفت‌وگوی رسانه‌ای، معمولا کارشناس کسی است که جواب می‌دهد و ما مبتنی بر تجربه آموزش، کارشناسان سوال هستیم و کار ما و تخصص ما سوال کردن است. اگر کسی در این وادی کارشناس و در زمینه‌ای مطلع است، باید پاسخ‌دهنده باشد، نه پرسش‌کننده. بعضی‌ها بر این باورند که اجرا شکلی از هنر نمایش است. خسروی در این باره می‌گوید: اجرا شاید به واسطه دیده شدن در تلویزیون یا شیوه‌های دراماتیک در چیدن پرسش‌ها شکلی از نمایش باشد. در آن صورت می‌توان گفت قطعاً گفت‌و‌گو بخشی از نمایش است ولی این‌که گفت‌وگوی تلویزیونی کار نمایشی است، چنین اعتقادی ندارم. او در ارتباط با نام برنامه می‌گوید: این اسم از بین چندین نام انتخاب شده ولی ترکیبی غیرمعمول نیست. ترکیبی از شب (موقع پخش برنامه) و مخفف برنامه است. معمولا ما به هر پدیده رسانه‌ای نام برنامه می‌دهیم. به این ترتیب، مفهوم شب‌نامه به وجود آمده است. یعنی برنامه‌ای برای شب و آن معنای غیرمعمولش را ندارد.

هاجر یاراحمدی

newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها