از شیشه تا پای دار

دکتر ناصر قاسم‌زاد، روان‌شناس

این روزها درباره شیشه در رسانه‌ها بسیار می‌خوانیم و می‌بینم که چه آثار مخربی را در جامعه بجا می‌گذارد. از همین‌روست که به عقیده اینجانب وظیفه رسانه‌ها و روان‌شناسان و سایر کارشناسان است که در این ‌باره به شهروندان آموزش بدهند و آنها را با اثرات موادمخدر صنعتی و روانگردان آشنا کنند. چرا که این‌گونه مواد با موادمخدر سنتی بسیار فرق دارند و در مدتی کوتاه اثرات مخرب شدیدی بر جسم و روان مصرف‌کننده می‌گذارند.

به عنوان مثال کسی که شیشه مصرف می‌کند بعد از مدت کوتاهی پرانرژی می‌شود، به شکلی که اطرافیان می‌بینند دارای انرژی فراوان، شادابی زیاد و توهم‌زایی بسیاری شده است. طبعا این حالت شادی و انرژی همین‌طور نمی‌ماند و هر چه شخص مواد بیشتری مصرف کند و زمان بیشتری بگذرد تاثیرات این مواد چشمگیرتر می‌شوند و حالت شادابی و سرخوشی به حالت‌های عصبی و پرخاش‌جویانه تبدیل می‌شود و در چنین مواردی عموما رفتار خشونت‌آمیز از فرد مصرف‌کننده سر می‌زند. بنابراین کسی که تازه شروع به مصرف کرده با کسی که مدت‌ها شیشه مصرف می‌کند، متفاوت است.

همان‌طور که امروزه بسیاری این موضوع را می‌دانند، وابستگی به موادمخدر تنها جسمی نیست بلکه روحی هم هست. در بدن هر فرد، هورمون‌های شادی ترشح می‌شود که با مصرف موادمخدر کار این غدد مختل می‌شود و بعد از مدتی دیگر کار نمی‌کنند و به همین دلیل باید به بدن موادمخدر برسد وگرنه فرد دچار حالت خماری می‌شود. در چنین حالتی فرد دست به هر کاری می‌زند تا موادش را تامین کند. بنابراین درمان اعتیاد شامل 2 مرحله است؛ ترمیم سیستم جسمانی و درمان روحی. به همین دلیل تفاوت‌هایی در ترک اعتیاد موادمخدر صنعتی و سنتی دیده می‌شود. مرحله اول ترک اعتیاد، انگیزه فرد است و مرحله دوم خدمات صحیح درمانی. اما نباید فراموش کرد که داروهای روانگردان به مراتب خطرناک‌تر از موادمخدر معمولی هستند. زمانی هروئین بدترین ماده مخدر شناخته می‌شد، اما موادمخدر صنعتی که بیشتر مشتقات هروئین هستند بسیار ویرانگرتر از آن هستند. افرادی که این مواد را تولید می‌کنند به فکر سلامت مصرف‌کننده نیستند و موادی به آنها اضافه می‌کنند که خطرات آن را بیشتر می‌کند. قطع مصرف این مواد یا به اصطلاح عامه، ترک آن سخت‌تر نیست، اما اثرات جسمی شدیدتر و خطرات درازمدت بیشتری داشته و آسیب‌های روانی و جسمی زیادی را به دنبال دارد.

اعتیاد تنها مختص یک قشر خاص نیست بلکه می‌توان گفت اعتیاد در طبقات اجتماعی مختلف و در بین افراد باسواد و بی‌سواد دیده می‌شود. البته نوجوانان بالای 15 سال بیشتر در معرض خطر اعتیاد هستند. خانواده‌های نابسامان که روابط عاطفی در آنها ضعیف است بستر را برای گرایش نوجوان به اعتیاد فراهم می‌کنند. نوجوانی که به لحاظ روانی در خانواده تامین نشود، سراغ گروه‌ همسالان می‌رود و روابط عاطفی را آنجا می‌جوید و ممکن است برای جلب رضایت دوستانش به خواسته‌های آنها تن دهد و به دام اعتیاد بیفتد. خطرات اعتیاد تنها جسمی نیست، بعد از مدتی ممکن است شخص به کارهای خشنی دست بزند که نمونه‌اش را در این پرونده می‌بینیم.