خرس سیاه آسیایی در معرض انقراض

خرس سیاه آسیایی اولین‌ بار در بلوچستان ایران، اوایل قرن بیستم توسط جانورشناس روسی به نام زارودنی مشاهده و گزارش شد. پس از آن تا مدت‌ها دیگر خبری از آن نبود تا جایی که محققان فکر کردند نسل این گونه زیبا در ایران منقرض شده است، اما مشاهده آن در سال 1352 در مناطق جنگلی جنوب کرمان خط بطلان بر فرضیه انقراض آنها کشید.

شاید یکی از دلایل مشاهده دیر به ‌دیر این حیوان زیبا و کم‌نظیر زندگی شبانه آن بعلاوه ترسو و مردم‌گریز بودنش باشد که مشاهده‌اش را حتی برای محلی‌ها و بومیان منطقه نیز سخت می‌کند. خرس سیاه شب‌هنگام از خانه‌اش برای شکار بیرون می‌آید و تا نزدیک صبح به شکار و خوردن غذا می‌پردازد و صبح تا شب برای استراحت راهی پناهگاهش می‌شود.

طول بدن این حیوان از سر تا انتهای دم حدود 130 تا 190 سانتی‌متر، ارتفاع آن حدود 90 سانتی‌متر و وزنش 50 تا 170 کیلوگرم است. رنگ بدن آن هم بجز اطراف پوزه‌اش، مشکی است.

خرس سیاه آسیایی منزوی، گوشه‌گیر و قلمروطلب است و مناطقی را به عنوان قلمرو خود علامت‌گذاری می‌کند.

یکی از عادات عجیب و فوق‌العاده خرس آسیایی این است که زمانی که در گوشه و لبه پرتگاهی غافلگیر می‌شود، خود را لوله کرده و صدها متر روی زمین می‌غلتد و از منطقه دور می‌شود.نکته جالب دیگر این ‌که تمامی خرس‌ها می‌توانند از درخت بالا بروند، اما خرس سیاه علاوه بر این، هنگام پایین آمدن می‌تواند وارونه و رو به پایین (با سر) از درخت پایین بیاید.

غذای مورد علاقه این خرس درختچه‌ای به نام «داز» است که از خانواده خرما و شبیه نخل زینتی است.خرس سیاه آسیایی در مناطق گرمسیری، خواب زمستانی ندارد ولی در مناطق سردسیر در فصل زمستان به غارها و سوراخ درختان پناه برده و به خواب زمستانی فرو می‌رود.

همچنین با فرا رسیدن زمستان دچار تغییر و تحولات فیزیولوژیکی می‌شود ازجمله عصبی و مضطرب شده و اشتهایش را از دست می‌دهد و به دنبال مکانی برای خواب زمستان می‌گردد.

زیستگاه خرس سیاه آسیایی علاوه بر ایران کشورهای ژاپن، چین، روسیه، تایوان، هند، نپال، ویتنام، افغانستان و پاکستان است و در ایران نیز در استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان و کرمان مشاهده می‌شود.این حیوان نادر در حال حاضر در فهرست قرمز و در آستانه انقراض جهانی است و از درجه حفاظتی برخوردار است و این به این معناست که طی 10 سال اخیر حدود 50 درصد از جمعیت آن کاسته شده است.

متاسفانه در ایران شکار بی‌رویه و نابودی زیستگاه‌ها از عوامل مهم تهدید حیات این جانور به شمار می‌رود.

هر ساله تعداد زیادی از بچه‌های این خرس‌ که برای خوردن خرما و میوه به نخلستان‌ها می‌روند، توسط مردم محلی و شکارچیان کشته یا اسیر شده و به دیگر کشورها فروخته می‌شوند.

تصادفات جاده‌ای بخصوص در منطقه جیرفت و کهنوج نیز یکی دیگر از عوامل تهدیدکننده خرس سیاه است.

از میان 8 گونه خرس دنیا 2 گونه در ایران زندگی می‌کنند؛ خرس قهوه‌ای که در امتداد رشته کوه‌های زاگرس و البرز زندگی می‌کند و خرس سیاه آسیایی که در جنوب شرقی کشور در محدوده استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان پراکنده است.

کاظم محمدیان مصصم / جام‌جم بندرعباس