تاثیر فشار آب بر بدن شناگران

فشار آب روی اعضای بدن، عمل خون‌رسانی به قلب را تسهیل می‌کند و در نتیجه ضربان قلب کاهش می‌یابد. در آب‌های خنک، کاهش ضربان قلب چشمگیرتر است.

زمانی که بدن شناگر در آب غوطه‌ور است و سر بیرون از آب قرار دارد، فشار آب بر قسمت پایین بدن براحتی خون را به سمت قلب هدایت می‌کند. در این وضعیت، قلب به تلاش کمتری برای بازگرداندن خون به سمت خود نیاز دارد و ضربان کاهش می‌یابد.

انقباض در آب از نوع ایزوکنتیک است، زیرا متناسب با فشاری که اعضای بدن بر آب وارد می‌کنند، آب هم به همان اندازه فشار را در هر مرحله از محور حرکتی بر عضله اعمال می‌کند. انقباض ایزوکنتیک، انقباضی است که از طریق یک سری دستگاه‌های پیشرفته و گرانقیمت بدنسازی اجرا می‌شود. در این نوع دستگاه‌ها میزان مقاومت وزنه در هر مرحله از انقباض عضلانی به طور خودکار تغییر می‌کند تا بتواند حداکثر نیرو را متناسب با دامنه حرکتی عضله اعمال کند، اما هنگامی که شناگران در عمق به شنا می‌پردازند فشار‌های وارد بر بدن افزایش می‌یابد.

وقتی روی آب قرار داریم، فشاری بر ریه‌ها و سینوس‌ها وارد نمی‌آید، اما هنگامی که به زیر آب می‌رویم، آنها نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرند. هر چقدر عمق آب بیشتر می‌شود، فشارهای وارد بر بدن نیز افزایش می‌یابد. علاوه بر فشار اتمسفر ـ که 760 میلی‌متر جیوه است ـ وقتی به عمق آب می‌رویم، متناسب با هر متر بر این فشار افزوده می‌شود. به عنوان مثال، در عمق 10 متری فشاری بالغ بر 1520 میلی‌متر جیوه بر بدن غواص وارد می‌شود.

هنگامی که غواص زیر آب قرار دارد، به دلیل فشاری که آب بر قفسه سینه‌اش وارد می‌کند، ریه‌هایش بسیار کوچک و حجم هوای درون آن متراکم می‌شود. بسیار اهمیت دارد که غواص، هنگام بالا آمدن به سطح آب ریه‌های خود را با عمل بازدم از هوا خالی کند، زیرا هوای تنفس شده زیر آب در حالت فشرده قرار دارد و هنگامی که غواص به سطح آب نزدیک می‌شود، این هوا یکباره منبسط می‌شود و ممکن است به پارگی و تخریب ریه‌ها بینجامد. حتی ممکن است حباب‌های هوا وارد جریان خون شده و رگ‌های خونی را مسدود کند.

شناگرانی که با عمل حبس نفس به زیر آب می‌روند، چنین مشکلی ندارند زیرا هوایی که قبل از ورود به زیر آب در ریه‌های خود حبس می‌کنند، تراکمی متناسب با تراکم هوای سطح آب دارد. این مورد فقط در ارتباط با غواصانی که از کپسول اکسیژن زیر آب استفاده می‌کنند، مصداق دارد.

شناگری که با حبس نفس به زیر آب می‌رود تا زمانی که محرک‌های تنفسی تحریک نشده‌اند، می‌تواند زیر آب دوام بیاورد. چنین امکانی در افراد مختلف متفاوت است، زیرا بستگی به میزان حجم ریه‌ها و تمرینات فرد دارد. بعضی اوقات محرک‌های تنفسی هشداردهنده که باعث می‌شوند فرد به سطح آب بیاید و تنفس کند، از کار می‌افتند و فرد بدون احساس کمبود اکسیژن زیر آب می‌ماند تا زمانی که بیهوش می‌شود.

برخی شناگران با عمل پرتهویه‌ای سطح دی‌اکسیدکربن خون خود را کاهش می‌دهند تا زمان بیشتری را زیر آب دوام بیاورند یعنی ورزشکار با دم و بازدم‌های پشت سرهم و سریع قبل از ورود به داخل آب این کار را انجام می‌دهد. عمل پرتهویه‌ای باعث افزایش سطح اکسیژن خون نمی‌شود، اما می‌تواند سطح دی‌اکسیدکربن خون را تا حدی پایین بیاورد و با این کار، شناگر زیر آب بیشتر دوام می‌آورد. یکی از معایب این کار افت فشار خون است.

استفاده از کپسول اکسیژن خالص نیز برای غواصان می‌تواند ایجاد مسمومیت کند. هر چقدر اکسیژن داخل کپسول‌های تنفسی خالص‌تر باشد، احتمال بروز مسمومیت اکسیژن در غواص افزایش می‌یابد. خلوص اکسیژن تنفسی می‌تواند باعث اشباع هموگلوبین‌های خون از اکسیژن شود. در این صورت میزان جذب و انتقال دی‌اکسیدکربن به خارج از بدن کاهش می‌یابد.

این اتفاق می‌تواند باعث محدودشدن خونرسانی به مغز شده و ضعف بینایی و تشنج را به همراه داشته باشد. همچنین تنفس اکسیژن خالص به مدت طولانی منجر به ذات‌الریه و تخریب ریه‌ها می‌شود.

همان‌طور که کوهنوردان در ارتفاعات به صورت تدریجی باید ارتفاع خود را افزایش یا کاهش دهند تا بدن آنها تطبیق یابد، غواصان نیز باید همین کار را در اعماق آب‌ها انجام دهند. غواصانی که مدت طولانی در عمق زیاد قرار دارند، نیتروژن یا هوای تنفس‌شده به دلیل وجود فشار، وارد مایعات میان‌بافتی بدن آنها می‌شود. اگر آنها خیلی سریع به سطح آب برگردند، حباب‌های هوای موجود در بافت‌های بدن، زمان کافی برای خارج شدن از طریق ریه‌ها ندارند. به همین دلیل حباب‌های هوا باعث ایجاد درد و ناراحتی در بدن شده، بخصوص در مفاصل ایجاد درد می‌کند.

معمولا غواصی را که دچار این مشکل است، داخل محفظه فشار می‌گذارند تا بتوانند فشاری همانند عمق آب بر بدن او وارد کنند و آن را بتدریج کاهش می‌دهند تا حبابچه‌های هوا آرام‌آرام از بافت‌های بدن و از طریق ریه‌ها خارج شوند. اگر غواصی که در اعماق آب قرار دارد کم‌کم به سطح آب بیاید، دچار چنین مشکلی نخواهد شد.

پریسا رادمنش