دایره رادیو وسیع می‌شود

البته این اتفاق بیشتر در حوزه رسانه‌های تصویری رخ داده و رادیو به دلیل ماهیت غیربصری خود، کمتر در معرض این تحولات قرار داشته است. در حال حاضر ما با شکل جدیدی از رادیو مواجه هستیم که تصویر را نیز به خدمت خود گرفته و مطابق دیدگاه مک لوهان از یک رسانه گرم به رسانه سرد نیز تغییر کاربری داده است؛ رادیو ایران‌صدا، همچنین از رسانه قدرتمند و فراگیر عصر جدید یعنی اینترنت نیز استفاده کرده و برنامه‌های خود را از طریق سایت اینترنتی این شبکه در اختیار کاربران قرار می‌دهد. دیگر مثل گذشته نیست که اگر شنونده‌ای برنامه مورد علاقه خود را نشنید، آن را از دست داده باشد بلکه می‌تواند با مراجعه به این سایت، برنامه مورد نظر خود را دانلود کند. این کارکرد جدید رادیویی این شعر معروف را که «تنها صداست که می‌ماند» محقق کرده است. اساسا اختراعات بشری، عینیت بخشیدن به رویا‌ها و آرزوهای دیرینه بشری است.

یکی از ویژگی‌ها و امتیازات رادیو ایران صدا در این است که برنامه‌های زنده آن را در لحظه اجرا از روی سایت اینترنتی این رسانه می‌توان تماشا کرد. این کارکرد امکانی فراهم کرده است تا رادیو از یک رسانه مبتنی بر صدا به رسانه‌ای تصویری هم بدل شود و مخاطب نه تنها برنامه‌های آن را بشنود بلکه بتواند تصویر آن را نیز ببیند.

اساسا رادیو ایران صدا یک رادیو اینترنتی است و امروز با بسط جامعه مجازی و شبکه‌ای این گونه از رسانه‌ها در حال گسترش بوده و بتدریج جای خود را بین مردم بویژه نسل جوان باز می‌کنند. در جامعه ما نیز از یک سو تعداد اقشار تحصیلکرده بشدت رو به افزایش بوده و شاهد یک دگردیسی فرهنگی عظیمی در نسل جدید هستیم و از سوی دیگر، اینترنت و استفاده از فضاهای مجازی روز به روز گسترده‌تر شده و بسط می‌یابد. در این وضعیت شاید دیگر رسانه‌های قدیمی نتوانند پاسخگوی نیاز مخاطبان باشند یا دست‌کم جذابیت خود را تا حد زیادی از دست بدهند، لذا گرایش به شبکه‌های چندرسانه‌ای و به اصطلاح مولتی‌مدیا می‌تواند نیازهای این مخاطبان آگاه را بیشتر رفع کند.

به طور کلی یک رابطه تعاملی و متقابل بین رسانه‌ها و مخاطبان در سیر تحولات تاریخی جوامع به چشم می‌خورد. به این معنی که این همیشه رسانه نیست که پیام خود را یک سو و گاه تحمیلی به سوی مخاطب ارسال می‌کند بلکه مخاطبان آگاه جوامع امروزی هستند که بیشتر کیفیت و چگونگی برنامه‌های رسانه را تعیین کرده و مطالبه می‌کنند. قطعا ماندگاری رسانه نیز در انطباق دادن خود با این نیازهای جدید و در واقع تولد مخاطبان جدید است. در جامعه جدید که سلطه تصویر همه مرزهای جغرافیایی و فرهنگی را دمیده رادیو نیز می‌تواند با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین ارتباطی به این نیاز پاسخ دهد و خود را به روز کند وگرنه از رقابت پرشتاب رسانه‌ای در عصر ارتباطات بازخواهد ماند.

این از هوشمندی صاحبان این شبکه رادیویی است که با شناخت و آگاهی از جامعه رسانه‌ای مدرن و مخاطبان آن رادیو راه‌اندازی کردند که هم از صدا بهره‌مند است و هم از تصویر کمک می‌گیرد. ضمن این‌که همیشه مخاطبان رادیو کنجکاو بودند که برنامه‌های رادیویی را از نزدیک تماشا کنند و شاهد فرآیند تولید آن باشند تا تصویر مجری و مهمانان برنامه را هم داشته باشند. ایران صدا رسانه‌ای است که این امکان را برای کنجکاوی مخاطبان فراهم کرده است تا آنها هم ببینند و هم بشنوند.

تصویری شدن رادیو اما مخالفان خاص خود را هم دارد که معتقدند نوستالژی بودن رادیو به دلیل تصویری نبودن آن است و تصویر خاصیت حسی ـ عاطفی رادیو را کاهش می‌دهد. طبق نظریه مک لوهان درباره رادیو این رسانه گرم شرایطی فراهم می‌کند تاه قوه تخیل و خیالپردازی مخاطب پرورش یابد و فعال شود، اما تصویری کردن آن به این ویژگی لطمه می‌زند و چه بسا جذابیت و حتی ابهت آن را از بین می‌برد.

این عده همچنین معتقدند تجربه تاریخی ارتباطات اجتماعی نشان داده است که هیچ رسانه‌ای نمی‌تواند جایگزین رسانه دیگر شود و هر کدام از رسانه‌ها به واسطه کارکردهای خاص خود جایگاه خود را حفظ می‌کنند و این تداخل رسانه‌ای هویت رسانه‌ای آنها را مخدوش می‌کند. با این حال در جامعه ارتباطی ـ اطلاعاتی امروز از تعامل رسانه‌ای و ایجاد شبکه‌های چند رسانه‌ای گریزناپذیر است و بیش از هر چیز نیاز و تقاضای مخاطب است که شکل رسانه را تعیین می‌کند.

سیدرضا صائمی / جام‌جم