خانه‌های تاریخی را بخرید تا تخریب نشوند

طی ماه گذشته چندین خانه تاریخی در سراسر ایران تخریب شدند که در این میان سهم تهران به عنوان یکی از پایتخت‌های تاریخی جهان 4 خانه بوده است. تخریب این مواریث ملی در حالی است که مدیرکل حقوقی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از تخریب 50 خانه تاریخی دیگر تا پایان سال خبر داده است؛ خبری که امید غنمی از آن در قالب یک فاجعه یاد می‌کند و دلیل اصلی این تخریب را دیوان عدالت اداری می‌داند. او می‌گوید: اجازه این دیوان برای خروج خانه‌های تاریخی از فهرست میراث ملی مجوز تخریب خانه‌های تاریخی را به مالکان آن می‌دهد.

تفسیر نادرست از قانون یا ضعف قوانین از جمله مواردی است که غنمی از آن به عنوان دلیلی برای اجازه تخریب بافت‌های تاریخی یاد می‌کند. اما روی دیگر ماجرا نیز شنیدنی است. مالکان خانه‌های تاریخی می‌گویند که چرا سازمان میراث فرهنگی یا دیگر سازمان‌های مسوول در این زمینه خانه‌های آنان را خریداری نمی‌کنند تا هم مشکلات آنان حل شود و هم صیانت عملی از آثار تاریخی صورت گرفته باشد.

خرید خانه‌های تاریخی از سوی نهادهای ذی‌ربط شاید به زبانی دیگر تفسیر حرف‌های حجت‌الاسلام جعفر منتظری، رئیس دیوان عدالت اداری باشد. او می‌گوید: ما نمی‌توانیم به عنوان حاکمیت، خارج از محدوده قانون، حوزه اختیارات مردم را نسبت به اموالشان محدود و برایشان مشکل ایجاد کنیم. البته صحبت رئیس دیوان عدالت اداری، حرف دل بسیاری از صاحبان خانه‌های تاریخی نیز هست. احمد«الف» که مالک بنایی قدیمی متعلق به دوره قاجار در بافت تاریخی بازار تهران است، با اشاره به این‌که نگهداری این خانه تاریخی برایش دشوار شده است، از حضور هرازچندگاه کارشناسان سازمان میراث فرهنگی برای بازبینی این خانه سخن می‌گوید و ادامه می‌دهد: ما هم عاشق میراث فرهنگی ایران هستیم، اما قبول کنید وقتی به جای استفاده و کسب درآمد از ملک خودمان، برای نگهداری‌اش باید خرج هم بکنیم، به ما حق می‌دهید.

او تنها راه چاره را خریداری این املاک از سوی میراث فرهنگی معرفی می‌کند و می‌افزاید: بارها مساله فروش این ساختمان را با مسوولان سازمان میراث فرهنگی در میان گذاشته‌ایم تا به طور اصولی از این بنا حفاظت شود،‌ اما هر بار تنها با این پاسخ روبه‌رو شده‌ایم که هیچ بودجه‌ای برای خرید این آثار تاریخی وجود ندارد. اما این مالک خانه تاریخی منطقه بازار، پاسخ پیشنهاد خود را چند ماه پیش دریافت کرده بود، وقتی حمید بقایی ابتدای بهار امسال در نشستی خبری گفت: ما موظف به خرید خانه‌های تاریخی نیستیم و اصولا این کار اشتباه‌ترین روش ممکن برای نگهداری این بناهاست. هر چند که پولی هم برای این کار نداریم.

وقتی به عدد ۳۰ هزار مکان ثبت شده تاریخی در ایران نگاهی بیندازیم که به طور میانگین خرید هر یک از آنها نیازمند ۱۰۰ میلیون تومان است، کل رقم 3 ‌هزار میلیارد تومان می‌شود و این در حالی است که بودجه خرید خانه‌های تاریخی برای سازمان میراث فرهنگی تنها ۱۶ میلیارد تومان در سال است.

اکنون و طبق آخرین اعلام نظر سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، محدوده تاریخی شهر تهران حدودا 2250 هکتار است که در قلمرو حصار ناصری دیده شده است، هر چند بافت تاریخی محدود به دارالخلافه نیست، بلکه به طور مشخص مناطق 12،11،10،7و20 را می‌توان به عنوان مناطق تاریخی در نظر گرفت.

احمد مسجدجامعی عضو فرهنگی شورای اسلامی شهر تهران روز گذشته در پی تخریب‌های اخیر خانه‌های تاریخی تهران به رئیس این شورا نامه‌ای را ارسال کرد که در بطن آن هشداری نهفته بود.

براساس گفته مسجد جامعی هم‌اکنون براساس اعلام مدیریت پایگاه بافت تاریخی تهران تعداد 2400 اثر واجد ارزش تاریخی شناسایی شده است که از آن تعداد تنها حدود 300 اثر به ثبت رسیده است. او ادامه می‌دهد که این امر در حالی است که این آمار نشان از عدم کفایت اقدامات صورت گرفته به منظور زمینه‌سازی برای حفاظت از آثار تاریخی است. از میان همین آثار واجد شرایط ده‌ها اثر در سال‌های اخیر تخریب شده است، علاوه بر این اخیرا شاهد موجی از تخریب در همان محدوده بناهای ثبت شده تاریخی هستیم. او برای این امر از 4 خانه تخریب شده اخیر به عنوان سندی معتبر در این زمینه یاد می‌کند و می‌افزاید: سرای دلگشا، ساختمان سینگر، ساختمان پرچم و خانه صداقت بوده است.

مسجدجامعی معتقد است که بخش عمده‌ای از آثار باقی‌مانده، ساختمان امامزاده‌ها، مساجد، حسینیه‌ها، موزه‌ها، میادین، فضاهای عمومی و سفارتخانه‌های خارجی است که تاکنون کم و بیش از آسیب تخریب مصون مانده است‌. مسجدجامعی هر چند در این زمینه به هشدار بسنده می‌کند اما کارشناسان معتقدند با توجه به بودجه‌های پراکنده‌ای که در نهاد‌های مختلفی مانند شهرداری و سازمان میراث فرهنگی وجود دارد می‌توان زمینه‌ای برای تهیه بودجه خرید این خانه‌ها ایجاد کرد به عنوان تنها راه‌حل موجود برای خروج از این بن‌بست مورد توجه قرار گیرد.